{"id":40048,"date":"2021-05-23T19:00:21","date_gmt":"2021-05-23T17:00:21","guid":{"rendered":"https:\/\/viettudomunich.org\/?p=40048"},"modified":"2021-05-23T19:00:21","modified_gmt":"2021-05-23T17:00:21","slug":"thieu-khanh-the-birth-of-vietnam-dich-va-ngam-nghi-thay-loi-dich-gia","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/viet-europe.org\/?p=40048","title":{"rendered":"Thi\u1ebfu Khanh &#8211; The Birth of Vietnam D\u1ecaCH V\u00c0 NG\u1eaaM NGH\u0128 (Thay l\u1eddi d\u1ecbch gi\u1ea3)"},"content":{"rendered":"<p>[et_pb_section fb_built=&#8221;1&#8243; admin_label=&#8221;section&#8221; _builder_version=&#8221;3.0.47&#8243;][et_pb_row _builder_version=&#8221;3.6&#8243;][et_pb_column type=&#8221;4_4&#8243; _builder_version=&#8221;3.6&#8243; parallax=&#8221;off&#8221; parallax_method=&#8221;on&#8221;][et_pb_image align=&#8221;center&#8221; src=&#8221;https:\/\/viettudomunich.org\/wp-content\/uploads\/2021\/05\/0109.jpg&#8221; _builder_version=&#8221;3.6&#8243;][\/et_pb_image][\/et_pb_column][\/et_pb_row][et_pb_row _builder_version=&#8221;3.6&#8243;][et_pb_column type=&#8221;4_4&#8243; _builder_version=&#8221;3.6&#8243; parallax=&#8221;off&#8221; parallax_method=&#8221;on&#8221;][et_pb_text _builder_version=&#8221;3.6&#8243;]<\/p>\n<p><strong>N\u0103m 1924 m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi d\u00e2n l\u00e0ng \u0110\u00f4ng S\u01a1n, ng\u00f4i l\u00e0ng qu\u00ea ph\u00eda tr\u00ean c\u1ea7u H\u00e0m R\u1ed3ng, c\u00e1ch t\u1ec9nh l\u1ef5 Thanh H\u00f3a v\u00e0i c\u00e2y s\u1ed1, \u0111i c\u00e2u c\u00e1, t\u00ecnh c\u1edd nh\u1eb7t \u0111\u01b0\u1ee3c v\u00e0i m\u00f3n c\u1ed5 v\u1eadt th\u1eddi ti\u1ec1n s\u1eed. T\u1eeb \u0111\u00f3 ng\u01b0\u1eddi ta ph\u00e1t hi\u1ec7n v\u00e0 khai qu\u1eadt m\u1ed9t n\u1ec1n v\u0103n h\u00f3a kh\u1ea3o c\u1ed5 t\u1ea1i ng\u00f4i l\u00e0ng n\u00e0y, v\u00e0 t\u00ean \u0110\u00f4ng S\u01a1n nhanh ch\u00f3ng tr\u1edf th\u00e0nh m\u1ed9t \u0111\u1ecba danh l\u1eebng l\u1eaby trong gi\u1edbi s\u1eed h\u1ecdc kh\u00f4ng nh\u1eefng \u1edf Vi\u1ec7t Nam m\u00e0 c\u1ea3 qu\u1ed1c t\u1ebf. M\u01b0\u1eddi n\u0103m sau, n\u0103m 1934, nh\u00e0 kh\u1ea3o c\u1ed5 h\u1ecdc ng\u01b0\u1eddi \u00c1o Heine Geldern R, \u0111\u1ec1 x\u01b0\u1edbng g\u1ecdi n\u1ec1n v\u0103n h\u00f3a kh\u1ea3o c\u1ed5 ph\u00e1t hi\u1ec7n \u1edf \u0110\u00f4ng S\u01a1n l\u00e0 &#8220;V\u0103n h\u00f3a \u0110\u00f4ng S\u01a1n.&#8221; Ch\u1ee7 nh\u00e2n c\u1ee7a n\u1ec1n v\u0103n h\u00f3a \u0111\u00f3 \u0111\u00e3 s\u1ed1ng c\u00e1ch \u0111\u00e2y tr\u00ean 3000 n\u0103m. Tuy nh\u1eadn th\u1ea5y t\u00ednh b\u1ea3n \u0111\u1ecba r\u00f5 r\u1ec7t c\u1ee7a n\u1ec1n v\u0103n h\u00f3a n\u00e0y, nh\u01b0ng h\u1ea7u h\u1ebft c\u00e1c h\u1ecdc gi\u1ea3 th\u1eddi \u0111\u00f3 \u0111\u1ec1u kh\u00f4ng tin \u0111\u00f3 l\u00e0 m\u1ed9t n\u1ec1n v\u0103n h\u00f3a c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi Vi\u1ec7t c\u1ed5, v\u00e0 cho n\u00f3 l\u00e0 m\u1ed9t n\u1ec1n v\u0103n h\u00f3a ngo\u1ea1i lai, c\u1ee7a T\u00e0u ho\u1eb7c th\u1eadm ch\u00ed c\u1ee7a&#8230; ch\u00e2u \u00c2u!.<\/strong><\/p>\n<p><strong>*<\/strong><\/p>\n<p>D\u00f9 sao, s\u1ef1 ph\u00e1t hi\u1ec7n n\u1ec1n v\u0103n h\u00f3a kh\u1ea3o c\u1ed5 r\u1ef1c r\u00f5 \u0110\u00f4ng S\u01a1n v\u1edbi c\u00e1c k\u1ebft qu\u1ea3 c\u00f4ng b\u1ed1 c\u1ee7a c\u00e1c h\u1ecdc gi\u1ea3 Tr\u01b0\u1eddng Vi\u1ec5n \u0110\u00f4ng B\u00e1c C\u1ed5 (<em>L &#8216; \u00c9cole fran\u00e7aise d&#8217;Extr\u00eame-Orient<\/em>) t\u1ea1i H\u00e0 N\u1ed9i, \u0111\u00e3 l\u00f4i cu\u1ed1n nhi\u1ec1u nh\u00e0 b\u00e1c h\u1ecdc Vi\u1ec7t Nam v\u00e0 th\u1ebf gi\u1edbi lao v\u00e0o nghi\u00ean c\u1ee9u v\u00e0 ph\u00e1t hi\u1ec7n nhi\u1ec1u n\u1ec1n v\u0103n h\u00f3a kh\u1ea3o c\u1ed5 kh\u00e1c tr\u00ean \u0111\u1ea5t n\u01b0\u1edbc Vi\u1ec7t Nam v\u00e0 c\u00e1c qu\u1ed1c gia l\u00e2n c\u1eadn trong v\u00f9ng \u0110\u00f4ng Nam \u00c1, nh\u00e2n \u0111\u00f3 v\u1ea5n \u0111\u1ec1 t\u00ecm hi\u1ec3u ngu\u1ed3n g\u1ed1c d\u00e2n t\u1ed9c Vi\u1ec7t Nam \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1eb7t ra.<\/p>\n<p>Cho \u0111\u1ebfn th\u1ebf k\u1ef7 XX, v\u1ea5n \u0111\u1ec1 ngu\u1ed3n g\u1ed1c d\u00e2n t\u1ed9c Vi\u1ec7t Nam c\u00f9ng v\u1edbi m\u1ee9c \u0111\u1ed9 v\u0103n minh v\u00e0 nh\u1eefng sinh ho\u1ea1t c\u1ed5 th\u1eddi c\u1ee7a d\u00e2n t\u1ed9c nh\u1ea5t l\u00e0 trong th\u1eddi ch\u01b0a c\u00f3 s\u1eed th\u00e0nh v\u0103n, v\u1eabn c\u00f2n l\u00e0 m\u1ed9t kho\u1ea3ng tr\u1ed5ng tri th\u1ee9c \u0111\u01b0\u1ee3c t\u1ea1m l\u1ea5p b\u1eb1ng nh\u1eefng truy\u1ec1n thuy\u1ebft m\u01a1 h\u1ed3 t\u1eeb c\u1ed5 s\u1eed T\u00e0u.<\/p>\n<p>Sau 40 n\u0103m v\u1edbi n\u1ed7 l\u1ef1c nghi\u00ean c\u1ee9u c\u1ee7a nhi\u1ec1u h\u1ecdc gi\u1ea3 trong v\u00e0 ngo\u00e0i n\u01b0\u1edbc, nhi\u1ec1u n\u1ec1n v\u0103n h\u00f3a kh\u1ea3o c\u1ed5 kh\u00e1c tr\u00ean kh\u1eafp n\u01b0\u1edbc, nh\u1ea5t l\u00e0 \u1edf mi\u1ec1n B\u1eafc, \u0111\u01b0\u1ee3c kh\u00e1m ph\u00e1, khai qu\u1eadt, nghi\u00ean c\u1ee9u, v\u00e0 v\u1edbi nhi\u1ec1u ti\u1ebfn b\u1ed9 c\u1ea3 trong ng\u00e0nh kh\u1ea3o c\u1ed5 v\u00e0 nghi\u00ean c\u1ee9u c\u1ed5 s\u1eed th\u00e0nh v\u0103n (nh\u00e0 nghi\u00ean c\u1ee9u B\u00ecnh Nguy\u00ean L\u1ed9c g\u1ecdi chung l\u00e0 Kh\u1ea3o Ti\u1ec1n s\u1eed), s\u1ef1 hi\u1ec3u bi\u1ebft \u0111\u00e3 t\u1ea1m \u0111\u1ee7 cho m\u1ed9t cu\u1ed1n s\u00e1ch th\u00e0nh h\u00ecnh. V\u00e0 cu\u1ed1n &#8220;<strong><em>Vi\u1ec7t Nam Th\u1eddi Khai Sinh<\/em><\/strong>&#8221; c\u1ee7a s\u1eed gia <strong>Nguy\u1ec5n Ph\u01b0\u01a1ng<\/strong>, gi\u00e1o s\u01b0 t\u1ea1i Vi\u1ec7n \u0110\u1ea1\u1ecb h\u1ecdc Hu\u1ebf, xu\u1ea5t b\u1ea3n n\u0103m 1965, d\u01b0\u1eddng nh\u01b0 l\u00e0 t\u00e1c ph\u1ea9m \u0111\u1ea7u ti\u00ean b\u01b0\u1edbc \u0111\u1ea7u t\u1ed5ng k\u1ebft c\u00e1c k\u1ebft qu\u1ea3 nghi\u00ean c\u1ee9u &#8220;kh\u1ea3o ti\u1ec1n s\u1eed&#8221; c\u1ea3 trong Nam v\u00e0 ngo\u00e0i B\u1eafc. Cho \u0111\u1ebfn \u0111\u00f3, d\u01b0\u1eddng nh\u01b0 ch\u01b0a c\u00f3 m\u1ed9t t\u00e1c ph\u1ea9m l\u1ecbch s\u1eed Vi\u1ec7t Nam n\u00e0o v\u1ec1 th\u1eddi k\u1ef3 c\u1ed5 s\u1eed n\u00e0y, d\u01b0\u1edbi d\u1ea1ng s\u00e1ch ho\u00e0n ch\u1ec9nh, ch\u1ee9a \u0111\u1ef1ng c\u00e1c k\u1ebft qu\u1ea3 nghi\u00ean c\u1ee9u &#8220;th\u1ef1c \u0111\u1ecba&#8221; v\u1ec1 kh\u1ea3o c\u1ed5 h\u1ecdc (ph\u1ea7n l\u1edbn cho t\u1edbi \u0111\u00f3 l\u00e0 do c\u00e1c nh\u00e0 b\u00e1c h\u1ecdc n\u01b0\u1edbc ngo\u00e0i, v\u00e0 Tr\u01b0\u1eddng Vi\u1ec5n \u0110\u00f4ng B\u00e1c C\u1ed5 th\u1ef1c hi\u1ec7n). Cu\u1ed1n s\u00e1ch c\u1ee7a Gi\u00e1o s\u01b0 Nguy\u1ec5n Ph\u01b0\u01a1ng g\u1ed3m hai ph\u1ea7n; ph\u1ea7n \u0111\u1ea7u d\u00e0nh nghi\u00ean c\u1ee9u c\u00e1c k\u1ebft qu\u1ea3 kh\u1ea3o c\u1ed5 h\u1ecdc, ph\u1ea7n th\u1ee9 hai l\u00e0 kh\u1ea3o s\u00e1t l\u1ea1i c\u00e1c c\u1ed5 th\u01b0 Trung qu\u1ed1c, ngu\u1ed3n t\u01b0 li\u1ec7u th\u00e0nh v\u0103n ch\u00ednh v\u00e0 quan tr\u1ecdng v\u1ec1 c\u1ed5 s\u1eed c\u1ee7a Vi\u1ec7t Nam. Cu\u1ed1n s\u00e1ch c\u1ee7a Gi\u00e1o s\u01b0 Nguy\u1ec5n Ph\u01b0\u01a1ng d\u1ef1a tr\u00ean c\u00e1c k\u1ebft qu\u1ea3 kh\u1ea3o c\u1ed5 h\u1ecdc cho t\u1edbi l\u00fac \u0111\u00f3, v\u00e0 soi x\u00e9t l\u1ea1i ngu\u1ed3n c\u1ed5 th\u01b0 Trung qu\u1ed1c, \u0111\u00e3 \u0111\u1ec1 xu\u1ea5t m\u1ed9t s\u1ed1 quan \u0111i\u1ec3m v\u00e0 ph\u00e1t ki\u1ebfn m\u1edbi v\u1ec1 ch\u1ee7ng t\u1ed9c v\u00e0 ng\u00f4n ng\u1eef h\u1ecdc \u0111\u00e3 l\u00e0m b\u1ed1i r\u1ed1i kh\u00f4ng \u00edt ng\u01b0\u1eddi c\u00f3 quan t\u00e2m \u0111\u1ebfn l\u1ecbch s\u1eed d\u00e2n t\u1ed9c.<\/p>\n<p>Cho t\u1edbi nay, b\u1ed9 s\u00e1ch c\u1ed5 v\u1ec1 L\u1ecbch s\u1eed Vi\u1ec7t Nam \u0111\u01b0\u1ee3c coi l\u00e0 \u0111\u1ec1 c\u1eadp th\u1eddi k\u1ef3 l\u1ecbch s\u1eed d\u00e0i nh\u1ea5t, l\u00e0 b\u1ed9\u00a0<em>\u0110\u1ea1i Vi\u1ec7t S\u1eed K\u00fd To\u00e0n Th\u01b0 t\u1ee5c bi\u00ean<\/em>\u00a0vi\u1ebft b\u1eb1ng ch\u1eef H\u00e1n, ghi ch\u00e9p t\u1eeb th\u1eddi th\u01b0\u1ee3ng c\u1ed5 \u0111\u1ebfn th\u1ebf k\u1ef7 XVII, th\u1eddi c\u1ee7a c\u00e1c so\u1ea1n gi\u1ea3 d\u01b0\u1edbi s\u1ef1 ch\u1ee7 bi\u00ean c\u1ee7a quan \u0111\u1ea1i th\u1ea7n Ph\u1ea1m C\u00f4ng Tr\u1ee9. B\u1ed9 s\u00e1ch n\u00e0y ch\u00e9p n\u1ed1i ti\u1ebfp b\u1ed9\u00a0<em>\u0110\u1ea1i Vi\u1ec7t S\u1eed K\u00fd To\u00e0n Th\u01b0<\/em>\u00a0c\u1ee7a s\u1eed gia \u0111\u1eddi L\u00ea l\u00e0 Ng\u00f4 S\u0129 Li\u00ean \u1edf th\u1ebf k\u1ef7 XV. M\u00e0 b\u1ed9 s\u00e1ch c\u1ee7a Ng\u00f4 S\u0129 Li\u00ean l\u00e0 c\u0103n c\u1ee9 theo v\u00e0 t\u1ed5ng h\u1ee3p b\u1ed9\u00a0<em>\u0110\u1ea1i Vi\u1ec7t S\u1eed K\u00fd<\/em>\u00a0c\u1ee7a s\u1eed gia L\u00ea V\u0103n H\u01b0u \u0111\u1ea7u \u0111\u1eddi Tr\u1ea7n th\u1ebf k\u1ef7 XIII, v\u00e0\u00a0<em>\u0110\u1ea1i Vi\u1ec7t S\u1eed K\u00fd T\u1ee5c bi\u00ean<\/em>\u00a0c\u1ee7a Phan Thu Ti\u00ean, s\u1eed gia \u0111\u1ea7u th\u1eddi L\u00ea s\u01a1 th\u1ebf k\u1ef7 XIV, c\u00f3 th\u00eam ph\u1ea7n Ngo\u1ea1i k\u1ef7 ch\u00e9p c\u00e1c truy\u1ec1n thuy\u1ebft d\u00e2n gian t\u1eeb c\u00e1c s\u00e1ch\u00a0<em>Vi\u1ec7t \u0110i\u1ec7n U Linh T\u1eadp<\/em>\u00a0c\u1ee7a L\u00fd T\u1ebf Xuy\u00ean v\u00e0\u00a0<em>L\u0129nh Nam Ch\u00edch Qu\u00e1i<\/em>\u00a0c\u1ee7a Tr\u1ea9n Th\u1ebf ph\u00e1p (\/V\u0169 Qu\u1ef3nh). D\u00f9 v\u1eady ph\u1ea7n th\u01b0\u1ee3ng c\u1ed5 c\u1ee7a d\u00e2n t\u1ed9c trong hai b\u1ed9 s\u1eed sau c\u0169ng ch\u1ec9 gi\u00e0nh \u0111\u01b0\u1ee3c m\u1ed9t s\u1ed1 trang \u00edt oi \u1edf ph\u1ea7n \u0111\u1ea7u cu\u1ed1n s\u1eed. V\u00e0 c\u00e1c truy\u1ec1n thuy\u1ebft n\u1eb7ng t\u00ednh hoang \u0111\u01b0\u1eddng kh\u00f4ng c\u00f3 m\u1ea5y gi\u00e1 tr\u1ecb l\u1ecbch s\u1eed. Th\u1eadm ch\u00ed, trong cu\u1ed1n\u00a0<em>Vi\u1ec7t Nam S\u1eed L\u01b0\u1ee3c<\/em>, s\u1eed gia Tr\u1ea7n Tr\u1ecdng Kim ch\u1ec9 d\u00e0nh cho h\u1ecd H\u1ed3ng B\u00e0ng, v\u00e0 th\u1eddi s\u1eed ch\u01b0a th\u00e0nh v\u0103n tr\u1ea3i d\u00e0i qua nhi\u1ec1u ng\u00e0n n\u0103m trong v\u1ecfn v\u1eb9n c\u00f3 5 trang gi\u1ea5y!.<\/p>\n<p>Th\u1ebf n\u00ean, s\u1eed gia Nguy\u1ec5n Ph\u01b0\u01a1ng d\u00e0nh c\u1ea3 cu\u1ed1n s\u00e1ch\u00a0<em>Vi\u1ec7t Nam Th\u1eddi Khai Sinh<\/em>\u00a0ch\u1ec9 ch\u00e9p v\u1ec1 th\u1eddi th\u01b0\u1ee3ng c\u1ed5 v\u00e0 m\u1ea5y th\u1ebf k\u1ef7 \u0111\u1ea7u C\u00f4ng nguy\u00ean, l\u00e0 m\u1ed9t s\u1ef1 ki\u1ec7n m\u1edbi trong ng\u00e0nh s\u1eed h\u1ecdc Vi\u1ec7t Nam th\u1eddi \u0111\u00f3.<\/p>\n<p>Do t\u00ecnh h\u00ecnh \u0111\u1ea5t n\u01b0\u1edbc chi\u1ebfn tranh, k\u1ebft qu\u1ea3 nghi\u00ean c\u1ee9u t\u1eeb c\u00e1c nh\u00e0 s\u1eed h\u1ecdc hai mi\u1ec1n tuy \u0111\u01b0\u1ee3c c\u00f4ng b\u1ed1 nhi\u1ec1u (ph\u1ea7n nhi\u1ec1u h\u01a1n c\u00f3 l\u1ebd \u1edf mi\u1ec1n B\u1eafc) nh\u01b0ng t\u1eeb \u0111\u00f3 kh\u00f4ng \/ ch\u01b0a c\u00f3 t\u00e1c ph\u1ea9m n\u00e0o kh\u00e1c \u0111\u01b0\u1ee3c xu\u1ea5t b\u1ea3n t\u1ed5ng h\u1ee3p t\u01b0 li\u1ec7u v\u1ec1 th\u1eddi k\u1ef3 m\u1edf \u0111\u1ea7u l\u1ecbch s\u1eed d\u00e2n t\u1ed9c. Cho \u0111\u1ebfn n\u0103m 1983, g\u1ea7n 20 n\u0103m sau cu\u1ed1n s\u00e1ch\u00a0<em>Vi\u1ec7t Nam Th\u1eddi Khai Sinh<\/em>\u00a0c\u1ee7a Gi\u00e1o s\u01b0 Nguy\u1ec5n Ph\u01b0\u01a1ng, m\u1edbi th\u1ea5y xu\u1ea5t hi\u1ec7n th\u00eam m\u1ed9t t\u00e1c ph\u1ea9m l\u1ecbch s\u1eed Vi\u1ec7t Nam kh\u00e1c, v\u1edbi qui m\u00f4 ph\u1ea1m vi kh\u1ea3o s\u00e1t tr\u00f9ng v\u1edbi ph\u1ea1m vi c\u1ee7a Gi\u00e1o s\u01b0 Nguy\u1ec5n Ph\u01b0\u01a1ng. V\u00e0 l\u1ea7n n\u00e0y m\u1ed9t t\u00e1c ph\u1ea9m s\u1eed h\u1ecdc v\u1ec1 Vi\u1ec7t Nam nh\u01b0ng kh\u00f4ng ph\u1ea3i c\u1ee7a m\u1ed9t h\u1ecdc gi\u1ea3 Vi\u1ec7t Nam m\u00e0 c\u1ee7a m\u1ed9t h\u1ecdc gi\u1ea3 ngo\u1ea1i qu\u1ed1c, m\u1ed9t gi\u00e1o s\u01b0 s\u1eed h\u1ecdc ng\u01b0\u1eddi M\u1ef9. \u0110\u00f3 l\u00e0 cu\u1ed1n s\u00e1ch\u00a0<strong><em>The Birth of Vietnam<\/em>\u00a0<\/strong>c\u1ee7a Gi\u00e1o s\u01b0 ti\u1ebfn s\u0129 <strong>Keith Weller Taylor<\/strong>.<\/p>\n<p><em>The Birth of Vietnam<\/em>\u00a0kh\u1ea3o s\u00e1t qu\u00e1 tr\u00ecnh d\u1ef1ng n\u01b0\u1edbc c\u1ee7a d\u00e2n t\u1ed9c Vi\u1ec7t Nam; t\u00e1c gi\u1ea3 gi\u1edbi h\u1ea1n th\u1eddi gian \u0111\u1ed1i t\u01b0\u1ee3ng nghi\u00ean c\u1ee9u t\u1eeb th\u1eddi ti\u1ec1n s\u1eed t\u1edbi khi n\u01b0\u1edbc Vi\u1ec7t Nam gi\u00e0nh \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ed9c l\u1eadp t\u1eeb \u0111\u1ebf qu\u1ed1c Trung Hoa \u0111\u1eddi nh\u00e0 \u0110\u01b0\u1eddng, v\u00e0o th\u1ebf k\u1ef7 X.<\/p>\n<p>60 n\u0103m sau ng\u00e0y ph\u00e1t hi\u1ec7n n\u1ec1n v\u0103n h\u00f3a kh\u1ea3o c\u1ed5 \u0110\u00f4ng S\u01a1n, h\u00e0ng tr\u0103m di ch\u1ec9 v\u0103n h\u00f3a kh\u1ea3o c\u1ed5 kh\u00e1c tr\u00ean kh\u1eafp \u0111\u1ea5t n\u01b0\u1edbc c\u0169ng \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c kh\u1ea3o s\u00e1t; ng\u01b0\u1eddi ta s\u1eafp x\u1ebfp, \u0111\u1ed1i chi\u1ebfu c\u00e1c k\u1ebft qu\u1ea3 nghi\u00ean c\u1ee9u ch\u00fang \u0111\u1ec3 c\u00f3 m\u1ed9t kh\u00e1i ni\u1ec7m r\u00f5 v\u1ec1 tr\u00ecnh t\u1ef1 ph\u00e1t tri\u1ec3n li\u00ean t\u1ee5c theo th\u1eddi gian c\u1ee7a n\u1ec1n v\u0103n minh v\u0103n h\u00f3a Vi\u1ec7t Nam t\u1eeb th\u1eddi k\u1ef3 \u0110\u1ed3 \u0110\u00e1 c\u0169 v\u1edbi c\u00e1c di ch\u1ec9 s\u01a1 k\u1ef3 \u1edf N\u00fai \u0110\u1ecd, Thanh H\u00f3a&#8230;, \u0111\u1ebfn th\u1eddi \u0110\u1ed3 \u0110\u00e1 gi\u1eefa n\u1ed5i ti\u1ebfng v\u1edbi V\u0103n h\u00f3a H\u00f2a B\u00ecnh c\u00f3 d\u1ea5u v\u1ebft ph\u00e1t sinh n\u00f4ng nghi\u1ec7p nguy\u00ean th\u1ee7y; th\u1eddi k\u1ef3 \u0110\u1ed3 \u0110\u00e1 m\u1edbi v\u1edbi c\u00e1c n\u1ec1n v\u0103n h\u00f3a B\u1eafc S\u01a1n, Qu\u1ef3nh V\u0103n&#8230; \u0111\u1ebfn th\u1eddi k\u1ef3 v\u0103n h\u00f3a \u0110\u1ed3 \u0110\u1ed3ng r\u1ef1c r\u1ee1 v\u1edbi c\u00e1c giai \u0111o\u1ea1n v\u0103n h\u00f3a kh\u1ea3o c\u1ed5 n\u1ed5i ti\u1ebfng c\u00f3 t\u00ednh c\u1ed9t m\u1ed1c ti\u1ebfn h\u00f3a nh\u01b0 c\u00e1c n\u1ec1n v\u0103n h\u00f3a Ph\u00f9ng Nguy\u00ean, \u0110\u1ed3ng \u0110\u1eadu, G\u00f2 Mun,&#8230; V\u00e0 cu\u1ed1i c\u00f9ng l\u00e0 th\u1eddi k\u1ef3 \u0110\u1ed3 S\u1eaft v\u1edbi t\u00ean tu\u1ed5i c\u00e1c n\u1ec1n v\u0103n h\u00f3a \u0110\u00f4ng S\u01a1n, \u0110\u01b0\u1eddng C\u1ed3, \u0110\u00e0o Th\u1ecbnh&#8230; \u0110\u00f3 l\u00e0 c\u00e1c d\u1ea5u m\u1ed1c c\u1ee7a qu\u00e1 tr\u00ecnh ph\u00e1t tri\u1ec3n c\u1ee7a l\u1ecbch s\u1eed d\u00e2n t\u1ed9c Vi\u1ec7t Nam. \u0110i\u1ec1u n\u00e0y khi\u1ebfn t\u00e1c gi\u1ea3, Gi\u00e1o s\u01b0 K. W. Taylor kh\u00f4ng c\u1ea7n ph\u1ea3i \u0111\u1eb7t ri\u00eang ph\u1ea7n kh\u1ea3o c\u1ed5 h\u1ecdc cho cu\u1ed1n s\u00e1ch c\u1ee7a m\u00ecnh (nh\u01b0 Gi\u00e1o s\u01b0 Nguy\u1ec5n Ph\u01b0\u01a1ng \u0111\u00e3 l\u00e0m trong\u00a0<em>Vi\u1ec7t Nam Th\u1eddi Khai Sinh<\/em>). \u00d4ng chia cu\u1ed1n s\u00e1ch l\u00e0m 7 ch\u01b0\u01a1ng v\u00e0 kh\u1ea3o s\u00e1t t\u1eebng l\u00e3nh v\u1ef1c trong m\u1ed7i ch\u01b0\u01a1ng. \u0110\u00f3 l\u00e0 c\u00e1c Ch\u01b0\u01a1ng:<\/p>\n<ol>\n<li>C\u00e1c h\u00e0o tr\u01b0\u1edfng L\u1ea1c (L\u1ea1c Lords)<\/li>\n<li>K\u1ef7 nguy\u00ean H\u00e1n Vi\u1ec7t.<\/li>\n<li>Ch\u1ee7 ngh\u0129a c\u00e1t c\u1ee9 v\u00e0 th\u1eddi L\u1ee5c Tri\u1ec1u (\u1edf Trung qu\u1ed1c)<\/li>\n<li>S\u1ef1 cai tr\u1ecb c\u1ee7a c\u00e1c th\u1ebf l\u1ef1c \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng \u1edf Vi\u1ec7t Nam trong th\u1ebf k\u1ef7 VI<\/li>\n<li>Th\u1eddi k\u1ef3 (nh\u00e0 \u0110\u01b0\u1eddng \u0111\u1eb7t) An Nam \u0110\u00f4 h\u1ed9 ph\u1ee7.<\/li>\n<li>S\u1ef1 \u0111\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ea7u gi\u1eefa \u0111\u1ebf qu\u1ed1c \u0110\u01b0\u1eddng v\u00e0 nh\u00e2n d\u00e2n \/ d\u00e2n t\u1ed9c Vi\u1ec7t Nam.<\/li>\n<li>N\u1ec1n \u0110\u1ed9c l\u1eadp gi\u00e0nh l\u1ea1i \u0111\u01b0\u1ee3c.<\/li>\n<\/ol>\n<p>V\u00e0 ph\u1ea7n Ph\u1ee5 L\u1ee5c \u0111\u1ec3 gi\u1ea3i th\u00edch m\u1ed9t s\u1ed1 kh\u00e1i ni\u1ec7m v\u00e0 ngu\u1ed3n g\u1ed1c hay n\u1ec1n t\u1ea3ng c\u1ee7a m\u1ed9t s\u1ed1 s\u1ef1 ki\u1ec7n l\u1ecbch s\u1eed \u0111\u1ec1 c\u1eadp trong cu\u1ed1n s\u00e1ch.<\/p>\n<p>C\u0169ng nh\u01b0 t\u00e1c ph\u1ea9m\u00a0<em>Vi\u1ec7t Nam Th\u1eddi Khai Sinh<\/em>\u00a0c\u1ee7a Gi\u00e1o s\u01b0 Nguy\u1ec5n Ph\u01b0\u01a1ng, cu\u1ed1n s\u00e1ch\u00a0<em>The Birth of Vietnam\u00a0<\/em>ra \u0111\u1eddi \u0111\u00e3 nh\u1eadn \u0111\u01b0\u1ee3c s\u1ef1 ch\u00fa \u00fd c\u1ee7a nhi\u1ec1u ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ecdc quan t\u00e2m \u0111\u1ebfn l\u1ecbch s\u1eed. \u1ede Vi\u1ec7t Nam cu\u1ed1n s\u00e1ch \u0111\u01b0\u1ee3c t\u1eb7ng gi\u1ea3i th\u01b0\u1edfng c\u1ee7a Qu\u1ef9 Phan Ch\u00e2u Trinh c\u1ee7a gi\u1edbi h\u1ecdc gi\u1ea3 nghi\u00ean c\u1ee9u \u1edf \u0110\u00e0 N\u1eb3ng c\u00f9ng v\u1edbi nhi\u1ec1u l\u1eddi t\u00e1n th\u01b0\u1edfng n\u1ed3ng nhi\u1ec7t t\u1eeb \u0111\u1ed9c gi\u1ea3 trong v\u00e0 ngo\u00e0i n\u01b0\u1edbc. Tuy nhi\u00ean cu\u1ed1n s\u00e1ch kh\u00f4ng tr\u00e1nh kh\u1ecfi v\u00e0i thi\u1ebfu s\u00f3t nh\u1ecf. S\u1ef1 ph\u00e0n n\u00e0n \u0111\u1ea7u ti\u00ean ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ecdc d\u00e0nh cho cu\u1ed1n s\u00e1ch\u00a0<em>The Birth of Vietnam<\/em>\u00a0c\u1ee7a gi\u00e1o s\u01b0 Keith Weller Taylor, l\u00e0 nh\u1eb1m v\u00e0o ngu\u1ed3n s\u00e1ch tham kh\u1ea3o. M\u1ed9t h\u1ecdc gi\u1ea3 nh\u1eadn th\u1ea5y ngu\u1ed3n tham kh\u1ea3o c\u1ee7a t\u00e1c gi\u1ea3 l\u00e0 \u00edt qu\u00e1, trong khi ch\u00ednh b\u1ea3n th\u00e2n v\u1ecb h\u1ecdc gi\u1ea3 \u0111\u00f3 c\u00f3 h\u01a1n tr\u0103m b\u1ed9 s\u00e1ch v\u1ec1 \u0111\u1ec1 t\u00e0i n\u00e0y trong th\u01b0 vi\u1ec7n gia \u0111\u00ecnh c\u1ee7a m\u00ecnh. (\u00d4i, ti\u1ebfc bi\u1ebft bao s\u1ed1 b\u1ea3o v\u1eadt b\u1ecb c\u1ea5t gi\u1eef trong kho!)<\/p>\n<p>Do thi\u1ebfu s\u1ef1 phong ph\u00fa v\u1ec1 t\u01b0 li\u1ec7u tham kh\u1ea3o, theo v\u1ecb h\u1ecdc gi\u1ea3 n\u00e0y nh\u1eadn x\u00e9t, t\u00e1c gi\u1ea3 kh\u00f4ng c\u00f3 nhi\u1ec1u chi ti\u1ebft cho c\u00e1c s\u1ef1 ki\u1ec7n \u0111\u1ec1 c\u1eadp trong s\u00e1ch \u0111\u01b0\u1ee3c ch\u00ednh x\u00e1c h\u01a1n. V\u00e0 c\u0169ng do s\u1ef1 tham kh\u1ea3o thi\u1ebfu s\u00f3t n\u00e0y, t\u00e1c gi\u1ea3 c\u00f3 m\u1ed9t l\u00fd gi\u1ea3i bu\u1ed3n c\u01b0\u1eddi v\u1ec1 \u00fd ngh\u0129a c\u1ee7a t\u1eeb\u00a0<em>Giao Ch\u1ec9<\/em>: &#8220;<em>Giao ch\u1ec9<\/em>\u00a0c\u00f3 ngh\u0129a l\u00e3 &#8220;b\u00e0n ch\u00e2n giao nhau&#8221; v\u00e0 c\u00f3 \u00fd n\u00f3i \u0111\u1ebfn t\u1eadp qu\u00e1n ng\u01b0\u1eddi ng\u1ee7 th\u00e0nh t\u1eebng nh\u00f3m quay \u0111\u1ea7u ra ngo\u00e0i, c\u00e1c b\u00e0n ch\u00e2n ch\u1ee5m l\u1ea1i \u1edf gi\u1eefa!&#8221;\u00a0<strong><sup><a href=\"http:\/\/chimviet.free.fr\/baivo\/thieukhanh\/thkhanhn_DichVaNgamNghi.htm#c01\">[1]<\/a><\/sup><\/strong><\/p>\n<p>Kh\u00f4ng ch\u1ec9 v\u1ecb h\u1ecdc gi\u1ea3 n\u00e0y m\u00e0 c\u00f3 l\u1ebd b\u1ea5t c\u1ee9 ai c\u00f3 hi\u1ec3u bi\u1ebft c\u0103n b\u1ea3n v\u1ec1 l\u1ecbch s\u1eed Vi\u1ec7t Nam c\u0169ng nh\u1eadn th\u1ea5y l\u00fd gi\u1ea3i c\u1ee7a t\u00e1c gi\u1ea3 v\u1ec1 t\u1eeb\u00a0<em>Giao Ch\u1ec9<\/em>\u00a0l\u00e0 k\u1ef3 qu\u1eb7c, v\u00e0 v\u00f4 c\u0103n c\u1ee9.<\/p>\n<p>C\u00f3 ch\u1ed7 t\u00e1c gi\u1ea3 c\u00f3 ghi nh\u1eadn kh\u00f4ng tr\u00f9ng h\u1ee3p v\u1edbi t\u01b0 li\u1ec7u l\u1ecbch s\u1eed v\u1ec1 th\u1eddi \u0111i\u1ec3m di\u1ec5n ra tr\u1eadn \u0111\u00e1nh tr\u00ean s\u00f4ng B\u1ea1ch \u0110\u1eb1ng.<\/p>\n<p>T\u01b0 li\u1ec7u tham kh\u1ea3o b\u1ecb cho l\u00e0 thi\u1ebfu, nh\u01b0ng t\u00e1c gi\u1ea3 c\u00f3 v\u1ebb c\u00f3 th\u1eeba m\u1ed9t s\u1ed1 t\u01b0 li\u1ec7u ch\u01b0a \u0111\u01b0\u1ee3c ki\u1ec3m tra; ch\u1eb3ng h\u1ea1n \u00f4ng d\u1eabn l\u1eddi c\u1ee7a h\u1ecdc gi\u1ea3 ng\u01b0\u1eddi Nh\u1eadt Got\u014d Kimpei, trong s\u00e1ch &#8220;<em>Betonamu Kyuugoku K\u014ds\u014d Shi<\/em>&#8221; (Nghi\u00ean c\u1ee9u c\u1ed5 s\u1eed Vi\u1ec7t Nam) cho r\u1eb1ng t\u1eeb\u00a0<em>L\u1ea1c<\/em>\u00a0l\u00e0 m\u1ed9t \u00e2m kh\u00e1c c\u1ee7a t\u1eeb\u00a0<em>L\u1ea1ch<\/em>\u00a0hay\u00a0<em>R\u1ea1ch<\/em>, t\u1ee9c c\u00e1c k\u00eanh m\u01b0\u01a1ng nh\u1ecf d\u1eabn n\u01b0\u1edbc (v\u00e0o ru\u1ed9ng); v\u00e0 \u1edf m\u1ed9t ch\u1ed7 kh\u00e1c \u00f4ng cho r\u1eb1ng &#8220;c\u00f3 nhi\u1ec1u tu\u1ed3ng t\u00edch d\u00e2n gian chung quanh c\u00e1c h\u00e0nh \u0111\u1ed9ng v\u0129 \u0111\u1ea1i v\u00e0 nh\u1eefng c\u00f4ng tr\u1ea1ng mang t\u00ednh si\u00eau nh\u00e2n c\u1ee7a M\u00e3 Vi\u1ec7n \u0111\u01b0\u1ee3c tr\u00ecnh di\u1ec5n \u1edf Vi\u1ec7t Nam&#8221; \u0111\u1ec3 t\u01b0\u1edfng nh\u1edb y! M\u00e3 Vi\u1ec7n l\u00e0 t\u00ean Ph\u1ee5c Ba T\u01b0\u1edbng qu\u00e2n nh\u00e0 H\u00e1n \u0111\u00e3 \u0111\u00e1nh d\u1eb9p cu\u1ed9c kh\u00e1ng chi\u1ebfn c\u1ee7a hai ch\u1ecb em B\u00e0 Tr\u01b0ng.<\/p>\n<p>Tuy v\u1eady, cu\u1ed1n s\u00e1ch\u00a0<em>The Birth of Vietnam<\/em>\u00a0c\u1ee7a Gi\u00e1o s\u01b0 K. W. Taylor c\u00f3 n\u1ed9i dung t\u00edch c\u1ef1c h\u01a1n so v\u1edbi cu\u1ed1n\u00a0<em>Vi\u1ec7t Nam Th\u1eddi Khai Sinh<\/em>\u00a0c\u1ee7a Gi\u00e1o s\u01b0 Nguy\u1ec5n Ph\u01b0\u01a1ng tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y. \u0110i\u1ec1u n\u00e0y kh\u00f4ng l\u1ea1, v\u00ec ng\u01b0\u1eddi \u0111i sau trong nghi\u00ean c\u1ee9u th\u01b0\u1eddng c\u00f3 d\u1ecbp&#8230; &#8220;\u0111\u1ee9ng tr\u00ean vai ng\u01b0\u1eddi \u0111i tr\u01b0\u1edbc&#8221; n\u00ean c\u00f3 \u0111\u01b0\u1ee3c t\u1ea7m m\u1eaft xa v\u00e0 r\u1ed9ng h\u01a1n.<\/p>\n<p>Ch\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ea7u ti\u00ean c\u1ee7a cu\u1ed1n s\u00e1ch n\u00f3i v\u1ec1 c\u00e1c &#8220;h\u00e0o tr\u01b0\u1edfng L\u1ea1c.&#8221; \u0110\u00e2y l\u00e0 m\u1ed9t ph\u00e1t hi\u1ec7n th\u00fa v\u1ecb. Th\u1ef1c ra, s\u1ef1 ph\u00e1t hi\u1ec7n n\u00e0y l\u00e0&#8230; kh\u00f4ng ph\u00e1t hi\u1ec7n g\u00ec c\u1ea3. T\u00e1c gi\u1ea3 l\u00e0 m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi T\u00e2y ph\u01b0\u01a1ng nh\u00ecn v\u00e0o c\u1ed5 s\u1eed Vi\u1ec7t Nam v\u1edbi con m\u1eaft m\u1edbi m\u1ebb, kh\u00f4ng mang \u0111\u1ecbnh ki\u1ebfn tr\u01b0\u1edbc, n\u00ean kh\u00f4ng nh\u00ecn th\u1ea5y m\u1ed9t \u00f4ng\u00a0<em>L\u1ea1c h\u1ea7u<\/em>\u00a0hay\u00a0<em>L\u1ea1c t\u01b0\u1edbng<\/em>\u00a0n\u00e0o trong &#8220;tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh c\u00e1c vua H\u00f9ng&#8221; trong th\u1eddi \u0111\u1ea1i H\u00f9ng V\u01b0\u01a1ng nh\u01b0 c\u00e1c s\u1eed s\u00e1ch c\u1ee7a ta th\u01b0\u1eddng \u0111\u1ec1 c\u1eadp.<\/p>\n<p>C\u00e1c s\u00e1ch l\u1ecbch s\u1eed truy\u1ec1n th\u1ed1ng c\u1ee7a ta khi n\u00f3i v\u1ec1 th\u1eddi \u0111\u1ea1i H\u00f9ng V\u01b0\u01a1ng th\u01b0\u1eddng vi\u1ebft c\u00e1c vua H\u00f9ng &#8220;\u0111\u1eb7t t\u01b0\u1edbng v\u0103n g\u1ecdi l\u00e0\u00a0<em>L\u1ea1c H\u1ea7u<\/em>, t\u01b0\u1edbng v\u00f5 g\u1ecdi l\u00e0\u00a0<em>L\u1ea1c t\u01b0\u1edbng<\/em>&#8221; (<em>\u0110\u1ea1i Vi\u1ec7t S\u1eed K\u00fd To\u00e0n Th\u01b0<\/em>,\u00a0<em>Vi\u1ec7t Nam S\u1eed L\u01b0\u1ee3c<\/em>, v\u00e0 v\u00e2n v\u00e2n). \u0110\u00f3 l\u00e0 do c\u00e1c s\u1eed gia c\u1ee7a ta tham kh\u1ea3o s\u1eed li\u1ec7u Trung qu\u1ed1c v\u00e0 vi\u1ebft theo quan ni\u1ec7m t\u1ed5 ch\u1ee9c tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh c\u1ee7a h\u1ecd.<\/p>\n<p>Th\u1eadt ra th\u1eddi c\u00e1c &#8220;Vua&#8221; H\u00f9ng kh\u00f4ng h\u1ec1 c\u00f3 m\u1ed9t h\u00ecnh th\u1ee9c tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh v\u1edbi b\u00e1 quan v\u0103n v\u00f5 v\u00e0 c\u00e1c t\u1ed5 ch\u1ee9c ban b\u1ec7 nh\u01b0 tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh Trung qu\u1ed1c \u2013 m\u00e0 ta th\u01b0\u1eddng th\u1ea5y trong truy\u1ec7n v\u00e0 phim T\u00e0u. Th\u1ebf n\u00ean, nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi \u0111\u01b0\u1ee3c s\u1eed g\u1ecdi l\u00e0\u00a0<em>L\u1ea1c h\u1ea7u<\/em>,\u00a0<em>L\u1ea1c t\u01b0\u1edbng<\/em>, l\u00e0 kh\u00f4ng h\u1ec1 c\u00f3; ho\u1eb7c h\u1ecd kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 quan t\u01b0\u1edbc ch\u00ednh quy c\u1ee7a tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh, m\u00e0 ch\u1ec9 l\u00e0 c\u00e1c t\u00f9 tr\u01b0\u1edfng b\u1ed9 l\u1ea1c, hay nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi \u0111\u01b0\u1ee3c g\u1ecdi l\u00e0 &#8220;<em>h\u00e0o tr\u01b0\u1edfng<\/em>&#8220;, th\u01b0\u1eddng l\u00e0 \u0111\u1ecba ch\u1ee7, gi\u00e0u c\u00f3, c\u00f3 nhi\u1ec1u th\u1ebf l\u1ef1c v\u00e0 uy t\u00edn \u1edf \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng, cai qu\u1ea3n m\u1ed9t s\u1ed1 d\u00e2n c\u01b0 trong khu v\u1ef1c ch\u1ecbu \u1ea3nh h\u01b0\u1edfng c\u1ee7a h\u1ecd. G\u1ecdi h\u1ecd l\u00e0 c\u00e1c &#8220;<em>Ch\u00faa L\u1ea1c<\/em>&#8221; (L\u1ea1c lords) nh\u01b0 c\u00e1ch g\u1ecdi c\u1ee7a t\u00e1c gi\u1ea3 c\u00f3 v\u1ebb c\u01b0\u1eddng \u0111i\u1ec7u qu\u00e1 \u0111\u00e1ng. H\u1ecd ch\u1ec9 l\u00e0 c\u00e1c &#8220;h\u00e0o tr\u01b0\u1edfng&#8221; th\u00f4i. L\u00ea L\u1ee3i \u1edf th\u1ebf k\u1ef7 XV c\u0169ng \u0111\u01b0\u1ee3c s\u1eed coi l\u00e0 m\u1ed9t h\u00e0o tr\u01b0\u1edfng nh\u01b0 th\u1ebf. T\u00e1c gi\u1ea3 bi\u1ebft ngh\u0129a c\u1ee7a t\u1eeb\u00a0<em>L\u1ea1c h\u1ea7u<\/em>, v\u00e0 t\u1eebng d\u1ecbch ch\u1eef\u00a0<em>L\u1ea1c h\u1ea7u<\/em>\u00a0th\u00e0nh &#8220;<em>L\u1ea1c Marquis<\/em>&#8220;, nh\u01b0ng trong su\u1ed1t cu\u1ed1n s\u00e1ch, khi n\u00f3i \u0111\u1ebfn h\u1ecd, thay v\u00ec g\u1ecdi h\u1ecd l\u00e0\u00a0<em>L\u1ea1c Marquis<\/em>, t\u00e1c gi\u1ea3 ch\u1ec9 g\u1ecdi h\u1ecd l\u00e0\u00a0<em>L\u1ea1c lords<\/em>\u00a0&#8211; &#8220;Nh\u1eefng\u00a0<em>h\u00e0o tr\u01b0\u1edfng L\u1ea1c<\/em>.&#8221; H\u1ecd, c\u00e1c &#8220;h\u00e0o tr\u01b0\u1edfng&#8221; \u1ea5y, v\u00e0 c\u00e1c &#8220;vua H\u00f9ng&#8221; kh\u00f4ng c\u00f3 quan h\u1ec7 vua t\u00f4i, m\u00e0 s\u1ed1ng n\u01b0\u01a1ng t\u1ef1a v\u00e0o nhau. T\u00e1c gi\u1ea3 vi\u1ebft:\u00a0<em>D\u01b0\u1eddng nh\u01b0 c\u00e1c vua H\u00f9ng b\u1ea3o v\u1ec7 c\u00e1c h\u00e0o tr\u01b0\u1edfng L\u1ea1c ch\u1ed1ng l\u1ea1i s\u1ef1 t\u1ea5n c\u00f4ng v\u00e0 x\u00e2m l\u1ea5n t\u1eeb c\u00e1c v\u00f9ng n\u00fai, trong khi c\u00e1c v\u1ecb h\u00e0o tr\u01b0\u1edfng L\u1ea1c h\u1ed7 tr\u1ee3 c\u00e1c vua H\u00f9ng b\u1eb1ng s\u1ee9c ng\u01b0\u1edfi v\u00e0 c\u1ee7a c\u1ea3i c\u1ee7a h\u1ecd<\/em>&#8221;\u00a0<strong><sup><a href=\"http:\/\/chimviet.free.fr\/baivo\/thieukhanh\/thkhanhn_DichVaNgamNghi.htm#c02\">[2]<\/a><\/sup><\/strong>. C\u00e1c h\u00e0o tr\u01b0\u1edfng L\u1ea1c n\u00e0y c\u00f3 th\u1ec3 g\u00e2y \u00e1p l\u1ef1c v\u1edbi c\u00e1c &#8220;vua&#8221; H\u00f9ng trong m\u1ed9t s\u1ed1 v\u1ea5n \u0111\u1ec1 nh\u1ea5t \u0111\u1ecbnh.<\/p>\n<p>V\u00ec nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi \u0111\u01b0\u1ee3c s\u1eed c\u0169 g\u1ecdi l\u00e0\u00a0<em>L\u1ea1c h\u1ea7u, L\u1ea1c t\u01b0\u1edbng<\/em>\u00a0ch\u1ec9 l\u00e0 nh\u1eefng &#8220;h\u00e0o tr\u01b0\u1edfng&#8221; d\u00e2n s\u1ef1, ch\u1edb kh\u00f4ng ph\u1ea3i quan t\u01b0\u1edbc tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh, cho n\u00ean khi Th\u1ee5c Ph\u00e1n &#8220;\u0111\u00e1nh chi\u1ebfm&#8221; n\u01b0\u1edbc V\u0103n Lang, \u00f4ng ta kh\u00f4ng ph\u1ea3i giao chi\u1ebfn v\u1edbi c\u00e1c\u00a0<em>L\u1ea1c h\u1ea7u L\u1ea1c t\u01b0\u1edbng<\/em>\u00a0n\u00e0o. Trong n\u01b0\u1edbc Nam Vi\u1ec7t c\u1ee7a Tri\u1ec7u \u0110\u00e0, c\u00e1c h\u00e0o tr\u01b0\u1edfng L\u1ea1c v\u1eabn t\u1ed3n t\u1ea1i b\u00ean ngo\u00e0i tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh. L\u1ed9 B\u00e1c \u0110\u1ee9c \u0111\u00e1nh chi\u1ebfm Nam Vi\u1ec7t, y c\u0169ng kh\u00f4ng h\u1ec1 b\u1eaft b\u1edb gi\u1ebft ch\u00f3c m\u1ed9t\u00a0<em>L\u1ea1c h\u1ea7u, L\u1ea1c t\u01b0\u1edbng<\/em>\u00a0n\u00e0o c\u1ea3, m\u00e0 \u0111\u1ec3 y\u00ean cho c\u00e1c h\u00e0o tr\u01b0\u1edfng L\u1ea1c qu\u1ea3n l\u00fd d\u00e2n ch\u00fang trong khu v\u1ef1c c\u1ee7a h\u1ecd nh\u01b0 c\u0169. V\u1ec1 c\u00e1c ho\u1ea1t \u0111\u1ed9ng c\u1ee7a L\u1ed9 B\u00e1c \u0110\u1ee9c \u1edf Nam Vi\u1ec7t, t\u00e1c gi\u1ea3 vi\u1ebft: &#8220;<em>Tuy v\u1eady, nh\u1eefng bi\u1ebfn c\u1ed1 n\u00e0y kh\u00f4ng l\u00e0m x\u00e1o tr\u1ed9n cu\u1ed9c s\u1ed1ng c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi d\u00e2n, v\u00e0 v\u1ecb th\u1ebf c\u1ee7a c\u00e1c h\u00e0o tr\u01b0\u1edfng L\u1ea1c v\u1eabn kh\u00f4ng thay \u0111\u1ed5i<\/em>.&#8221;\u00a0<strong><sup><a href=\"http:\/\/chimviet.free.fr\/baivo\/thieukhanh\/thkhanhn_DichVaNgamNghi.htm#c03\">[3]<\/a><\/sup><\/strong><\/p>\n<p>V\u00ec c\u00e1c h\u00e0o tr\u01b0\u1edfng L\u1ea1c kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 L\u1ea1c h\u1ea7u L\u1ea1c t\u01b0\u1edbng g\u00ec c\u1ee7a tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh n\u00ean kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 \u0111\u1ed1i t\u01b0\u1ee3ng \u0111\u00e1nh gi\u1ebft c\u1ee7a qu\u00e2n H\u00e1n. T\u00e1c gi\u1ea3 vi\u1ebft: &#8220;<em>trong th\u1eddi gian n\u00e0y ph\u1ea7n l\u1edbn c\u00e1c h\u00e0o tr\u01b0\u1edfng L\u1ea1c v\u1eabn c\u00f2n gi\u1eef v\u1eefng \u0111\u1ea5t \u0111ai v\u00e0 ki\u1ec3m so\u00e1t \u0111\u01b0\u1ee3c d\u00e2n ch\u00fang c\u1ee7a h\u1ecd<\/em>.&#8221;\u00a0<strong><sup><a href=\"http:\/\/chimviet.free.fr\/baivo\/thieukhanh\/thkhanhn_DichVaNgamNghi.htm#c04\">[4]<\/a><\/sup><\/strong><\/p>\n<p>Khi M\u00e3 Vi\u1ec7n \u0111\u00e1nh hai B\u00e0 Tr\u01b0ng, s\u1eed ch\u00e9p y gi\u1ebft h\u00e0ng v\u1ea1n ng\u01b0\u1eddi nh\u01b0ng kh\u00f4ng c\u00f3 m\u1ed9t d\u00f2ng n\u00e0o n\u00f3i y gi\u1ebft m\u1ed9t\u00a0<em>L\u1ea1c h\u1ea7u<\/em>\u00a0hay\u00a0<em>L\u1ea1c t\u01b0\u1edbng<\/em>, v\u00ec giai c\u1ea5p n\u00e0y kh\u00f4ng h\u1ec1 t\u1ed3n t\u1ea1i, ch\u1ec9 c\u00f3 c\u00e1c h\u00e0o tr\u01b0\u1edfng d\u00e2n s\u1ef1 m\u00e0 cho \u0111\u1ebfn khi nh\u00e0 H\u00e1n \u0111\u1ed3ng h\u00f3a h\u1ecd v\u00e0o ng\u1ea1ch quan l\u1ea1i v\u00e0 c\u1ea5p cho h\u1ecd &#8220;\u1ea5n \u0111\u1ed3ng tua thau&#8221; th\u00ec h\u1ecd m\u1edbi tr\u1edf th\u00e0nh ng\u01b0\u1eddi c\u1ee7a ch\u00e1nh quy\u1ec1n cai tr\u1ecb ch\u00ednh nh\u00e2n d\u00e2n m\u00ecnh. V\u00e0 &#8220;<em>c\u00e1c h\u00e0o tr\u01b0\u1edfng L\u1ea1c ph\u1ea3i \u0111\u1ed1i di\u1ec7n v\u1edbi s\u1ef1 ch\u1ecdn l\u1ef1a ho\u1eb7c tr\u1edf th\u00e0nh quan l\u1ea1i c\u1ea5p d\u01b0\u1edbi trong ch\u00e1nh quy\u1ec1n H\u00e1n ho\u1eb7c ph\u1ea3i l\u00e0m l\u00ednh ra chi\u1ebfn tr\u01b0\u1eddng.&#8221;\u00a0<\/em><strong><sup><a href=\"http:\/\/chimviet.free.fr\/baivo\/thieukhanh\/thkhanhn_DichVaNgamNghi.htm#c05\">[5]<\/a><\/sup><\/strong><\/p>\n<p>\u0110\u00f3 l\u00e0 chuy\u1ec7n &#8220;<em>L\u1ea1c h\u1ea7u<\/em>&#8220;.<\/p>\n<p>Trong su\u1ed1t cu\u1ed1n s\u00e1ch, d\u01b0\u1eddng nh\u01b0 t\u00e1c gi\u1ea3 kh\u00f4ng m\u1ed9t l\u1ea7n n\u00e0o \u0111\u1ec1 c\u1eadp \u0111\u1ebfn c\u00e1c &#8220;<em>L\u1ea1c t\u01b0\u1edbng<\/em>.&#8221; L\u00fd do l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi Vi\u1ec7t c\u1ed5 th\u1eddi H\u00f9ng v\u01b0\u01a1ng kh\u00f4ng duy tr\u00ec qu\u00e2n \u0111\u1ed9i ch\u00ednh quy n\u00ean kh\u00f4ng h\u1ec1 c\u00f3 \u00f4ng t\u01b0\u1edbng n\u00e0o \u0111\u1ec3 g\u1ecdi l\u00e0\u00a0<em>L\u1ea1c t\u01b0\u1edbng<\/em>\u00a0c\u1ea3! Khi c\u1ea7n chi\u1ebfn \u0111\u1ea5u ch\u1ed1ng k\u1ebb \u0111\u1ecbch n\u00e0o \u0111\u00f3, ng\u01b0\u1eddi d\u00e2n t\u1ef1 bi\u1ebfn th\u00e0nh chi\u1ebfn s\u0129 d\u01b0\u1edbi quy\u1ec1n ch\u1ec9 huy c\u1ee7a&#8230;c\u00e1c m\u1eb9, c\u00e1c ch\u1ecb! &#8220;<em>Trong x\u00e3 h\u1ed9i L\u1ea1c ng\u01b0\u1eddi ph\u1ee5 n\u1eef c\u00f3 v\u1ecb th\u1ebf t\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ed1i cao. Nh\u01b0 ch\u00fang ta s\u1ebd th\u1ea5y, khi c\u00e1c h\u00e0o tr\u01b0\u1edfng L\u1ea1c n\u1ed5i l\u00ean ch\u1ed1ng l\u1ea1i \u1ea3nh h\u01b0\u1edfng ng\u00e0y c\u00e0ng n\u1eb7ng n\u1ec1 c\u1ee7a Trung qu\u1ed1c, c\u00e1c cu\u1ed9c n\u1ed5i d\u1eady c\u1ee7a h\u1ecd \u0111\u1ec1u do ph\u1ee5 n\u1eef l\u00e3nh \u0111\u1ea1o<\/em>.&#8221;\u00a0<strong><sup><a href=\"http:\/\/chimviet.free.fr\/baivo\/thieukhanh\/thkhanhn_DichVaNgamNghi.htm#c06\">[6]<\/a><\/sup><\/strong><\/p>\n<p>V\u1eady, ch\u1ea5m d\u1ee9t huy\u1ec1n tho\u1ea1i l\u00e2u \u0111\u1eddi v\u1ec1 chuy\u1ec7n\u00a0<em>L\u1ea1c h\u1ea7u, L\u1ea1c t\u01b0\u1edbng<\/em>.<\/p>\n<p>Tr\u1eadn \u0111\u00e1nh c\u1ee7a Ng\u00f4 Quy\u1ec1n tr\u00ean s\u00f4ng B\u1ea1ch \u0110\u1ea3ng di\u1ec5n ra v\u00e0o m\u00f9a \u0111\u00f4ng n\u0103m 938 nh\u01b0ng t\u00e1c gi\u1ea3 s\u00e1ch\u00a0<em>The Birth of Vi\u1ec7t Nam<\/em>\u00a0ghi nh\u1ea7m v\u00e0o m\u00f9a thu. D\u00f9 v\u1eady, \u00f4ng hi\u1ec3u r\u00f5 \u00fd ngh\u0129a c\u1ee7a s\u1ef1 vi\u1ec7c n\u00e0y. &#8220;<em>Tr\u1eadn \u0111\u00e1nh tr\u00ean s\u00f4ng B\u1ea1ch \u0110\u1eb1ng v\u00e0 s\u1ef1 n\u1ed5i l\u00ean c\u1ee7a Ng\u00f4 Quy\u1ec1n l\u00e0 m\u1ed9t s\u1ef1 ki\u1ec7n c\u1ef1c k\u1ef3 l\u1edbn lao g\u00e2y r\u00fang \u0111\u1ed9ng c\u1ea3 d\u00e2n t\u1ed9c. T\u1eeb \u0111\u00e2y h\u1ecd c\u00f3 th\u1ec3 t\u01b0\u1edfng t\u01b0\u1ee3ng \u0111\u01b0\u1ee3c m\u1ed9t v\u1ecb vua Vi\u1ec7t Nam c\u1ee7a m\u00ecnh<\/em>;&#8221;\u00a0<strong><sup><a href=\"http:\/\/chimviet.free.fr\/baivo\/thieukhanh\/thkhanhn_DichVaNgamNghi.htm#c07\">[7]<\/a><\/sup><\/strong>\u00a0t\u00e1c gi\u1ea3 \u0111\u00e3 ghi m\u1ed9t nh\u1eadn \u0111\u1ecbnh b\u00ecnh th\u01b0\u1eddng nh\u01b0ng t\u1eeb \u0111\u00f3 ch\u00fang ta c\u00f3 th\u1ec3 hi\u1ec3u ra m\u1ed9t \u0111i\u1ec1u quan tr\u1ecdng m\u00e0 cho \u0111\u1ebfn nay d\u01b0\u1eddng nh\u01b0 ch\u01b0a m\u1ed9t s\u1eed gia n\u00e0o g\u1ee3i \u00fd: &#8220;<em>Ng\u00f4 Quy\u1ec1n \u0111\u1eb7t vi\u1ec7c x\u01b0ng v\u01b0\u01a1ng c\u1ee7a m\u00ecnh v\u00e0o truy\u1ec1n th\u1ed1ng v\u01b0\u01a1ng quy\u1ec1n c\u1ee7a \u0111\u1ea5t n\u01b0\u1edbc.<\/em>&#8221;\u00a0<strong><sup><a href=\"http:\/\/chimviet.free.fr\/baivo\/thieukhanh\/thkhanhn_DichVaNgamNghi.htm#c08\">[8]<\/a><\/sup><\/strong><\/p>\n<p>V\u00e0\u00a0<em>&#8220;Ng\u00f4 Quy\u1ec1n c\u1ee7ng c\u1ed1 vi\u1ec7c x\u01b0ng v\u01b0\u01a1ng c\u1ee7a m\u00ecnh v\u1edbi s\u1ef1 t\u00f4n tr\u1ecdng ph\u00f9 h\u1ee3p v\u1edbi quan ni\u1ec7m c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi d\u00e2n b\u1ea3n \u0111\u1ecba v\u1ec1 quy\u1ec1n l\u1ef1c ch\u00ednh tr\u1ecb<\/em>.&#8221;<strong><sup><a href=\"http:\/\/chimviet.free.fr\/baivo\/thieukhanh\/thkhanhn_DichVaNgamNghi.htm#c09\">[9]<\/a><\/sup><\/strong><\/p>\n<p>Ti\u1ebfn s\u0129 K. W. Taylor n\u00f3i \u0111\u1ebfn &#8220;truy\u1ec1n th\u1ed1ng v\u01b0\u01a1ng quy\u1ec1n&#8221; v\u00e0 &#8220;ph\u00f9 h\u1ee3p v\u1edbi quan ni\u1ec7m c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi d\u00e2n b\u1ea3n \u0111\u1ecba v\u1ec1 quy\u1ec1n l\u1ef1c ch\u00ednh tr\u1ecb,&#8221; nh\u01b0ng c\u00f3 l\u1ebd ch\u00ednh \u00f4ng c\u0169ng ch\u01b0a nh\u1eadn ra n\u1ed9i h\u00e0m r\u1ea5t \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t trong t\u1eeb\u00a0<em>V\u01b0\u01a1ng<\/em>\u00a0c\u1ee7a &#8220;truy\u1ec1n th\u1ed1ng v\u01b0\u01a1ng quy\u1ec1n&#8221; c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi Vi\u1ec7t Nam.<\/p>\n<p><em>V\u01b0\u01a1ng<\/em>\u00a0l\u00e0 m\u1ed9t t\u1eeb thu\u1ed9c ng\u1eef h\u1ec7 Nam \u00c1 (Austroasiatic), hay n\u00f3i c\u00e1ch kh\u00e1c, n\u00f3 l\u00e0 t\u1eeb &#8220;thu\u1ea7n Vi\u1ec7t&#8221; \u0111\u01b0\u1ee3c ng\u01b0\u1eddi T\u00e0u vi\u1ebft v\u1edbi d\u1ea1ng bi\u1ec3u \u00fd n\u00ean n\u00f3 c\u00f3 v\u1ecf ch\u1eef T\u00e0u, ch\u1edb n\u00f3 kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 &#8220;ti\u1ebfng H\u00e1n&#8221;.<\/p>\n<p>Ch\u1eef &#8220;<em>V\u01b0\u01a1ng<\/em>&#8221; g\u1ed3m ba v\u1ea1ch ngang song song (\u4e09)h\u1ed9i \u00fd t\u01b0\u1ee3ng tr\u01b0ng tam t\u00e0i Thi\u00ean \u2013 \u0110\u1ecba \u2013 Nh\u00e2n, v\u00e0 m\u1ed9t v\u1ea1ch d\u1ecdc \u1edf gi\u1eefa n\u1ed1i li\u1ec1n ba g\u1ea1ch ngang (\u00a0\u738b\u00a0). V\u1eady\u00a0<em>V\u01b0\u01a1ng<\/em>\u00a0ng\u1ee5 \u00fd l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi &#8220;n\u1ed1i th\u00f4ng tam t\u00e0i,&#8221; ho\u1eb7c \u0111\u1ea5ng li\u00ean k\u1ebft con ng\u01b0\u1eddi v\u1edbi tr\u1eddi \u0111\u1ea5t. Trong ng\u1eef ngh\u0129a \u0111\u00f3,\u00a0<em>V\u01b0\u01a1ng<\/em>\u00a0l\u00e0 m\u1ed9t hi\u1ec1n gi\u1ea3, m\u1ed9t nh\u00e0 minh tri\u1ebft c\u1ee7a n\u1ec1n v\u0103n minh n\u00f4ng nghi\u1ec7p, hi\u1ec3u r\u00f5 l\u1ebd nh\u00e2n sinh v\u00e0 thi\u00ean v\u0103n \u0111\u1ecba l\u00fd, ch\u1edb kh\u00f4ng ph\u1ea3i ng\u01b0\u1eddi cai tr\u1ecb ch\u00ednh tr\u1ecb (vua). C\u00f3 l\u1ebd trong m\u1ed7i c\u1ed9ng \u0111\u1ed3ng d\u00e2n c\u01b0 ng\u01b0\u1eddi Vi\u1ec7t nguy\u00ean th\u1ee7y v\u1edbi n\u1ec1n v\u0103n minh n\u00f4ng nghi\u1ec7p s\u01a1 khai \u0111\u1ec1u c\u00f3 m\u1ed9t nh\u00e0 l\u00e3nh \u0111\u1ea1o tinh th\u1ea7n l\u00e0\u00a0<em>V\u01b0\u01a1ng<\/em>\u00a0m\u00e0 quy\u1ec1n l\u1ef1c ch\u00ednh l\u00e0 uy t\u00edn c\u00e1 nh\u00e2n ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00f3.<\/p>\n<p>V\u1edbi vai tr\u00f2 &#8220;n\u1ed1i th\u00f4ng tam t\u00e0i&#8221; ho\u1eb7c &#8220;li\u00ean k\u1ebft con ng\u01b0\u1eddi v\u1edbi tr\u1eddi \u0111\u1ea5t&#8221; c\u00f3 l\u1ebd\u00a0<em>v\u01b0\u01a1ng<\/em>\u00a0g\u1ea7n v\u1edbi m\u1ed9t ph\u00e1p s\u01b0 h\u01a1n. Ho\u1eb7c\u00a0<em>v\u01b0\u01a1ng<\/em>\u00a0l\u00e0 ph\u00e1p s\u01b0 c\u1ee7a m\u1ed9t c\u1ed9ng \u0111\u1ed3ng. S\u00e1ch (<em>\u0110\u1ea1i) Vi\u1ec7t S\u1eed L\u01b0\u1ee3c<\/em>\u00a0vi\u1ebft: &#8220;<em>V\u00e0o th\u1eddi Chu Trang V\u01b0\u01a1ng (696 \u2013 682 tr\u01b0\u1edbc CN) \u1edf Gia Ninh c\u00f3 m\u1ed9t d\u1ecb nh\u00e2n d\u00f9ng ph\u00e1p thu\u1eadt thu ph\u1ee5c t\u1ea5t c\u1ea3 c\u00e1c b\u1ed9 l\u1ea1c. \u00d4ng t\u1ef1 x\u01b0ng l\u00e0 H\u00f9ng V\u01b0\u01a1ng.<\/em>&#8220;<em>\u00a0<\/em>&#8220;<em>D\u1ecb nh\u00e2n d\u00f9ng ph\u00e1p thu\u1eadt<\/em>&#8221; ch\u00ednh l\u00e0 c\u00e1ch bi\u1ec3u th\u1ecb m\u1ed9t ph\u00e1p s\u01b0. C\u1ea3 n\u01b0\u1edbc c\u00f3 th\u1ec3 c\u00f3 nhi\u1ec1u &#8220;<em>v\u01b0\u01a1ng<\/em>&#8221; (ph\u00e1p s\u01b0) trong t\u1eebng c\u1ed9ng \u0111\u1ed3ng d\u00e2n c\u01b0 nh\u1ecf, nh\u01b0ng th\u1ec9nh tho\u1ea3ng xu\u1ea5t hi\u1ec7n m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi c\u00f3 ph\u00e1p thu\u1eadt cao c\u01b0\u1eddng ho\u1eb7c s\u1ef1 minh tri\u1ebft v\u0129 \u0111\u1ea1i, uy t\u00edn bao tr\u00f9m c\u1ea3 n\u01b0\u1edbc, nh\u01b0 m\u1ed9t b\u1eadc th\u00e1nh nh\u00e2n; ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00f3 \u0111\u01b0\u1ee3c t\u00f4n l\u00e0\u00a0<em>H\u00f9ng V\u01b0\u01a1ng,<\/em>\u00a0n\u1ebfu kh\u00f4ng ph\u1ea3i t\u1ef1 x\u01b0ng nh\u01b0 s\u00e1ch (<em>\u0110\u1ea1i) Vi\u1ec7t S\u1eed L\u01b0\u1ee3c<\/em>\u00a0n\u00f3i. V\u1eady,\u00a0<em>H\u00d9NG V\u01af\u01a0NG\u00a0<\/em>CH\u1ec8 C\u00d3 NGH\u0128A N\u00d4M NA L\u00c0 V\u1eca\u00a0<em>\u0110\u1ea0I PH\u00c1P S\u01af<\/em>\u00a0ho\u1eb7c v\u1ecb\u00a0<em>PH\u00c1P S\u01af TR\u01af\u1edeNG<\/em>\u00a0c\u1ee7a qu\u1ed1c gia, v\u1edbi t\u1ea5t c\u1ea3 s\u1ef1 thi\u00eang li\u00eang v\u00e0 t\u00f4n nghi\u00eam, c\u00f3 th\u1ec3 c\u00f3 c\u1ea3 s\u1ef1 huy\u1ec1n b\u00ed n\u1eefa, d\u00e0nh cho ch\u1ee9c v\u1ecb n\u00e0y, nh\u01b0 th\u1ea5y trong ch\u1ebf \u0111\u1ed9 th\u1ea7n quy\u1ec1n c\u1ee7a m\u1ed9t s\u1ed1 d\u00e2n t\u1ed9c th\u1eddi s\u01a1 khai, v\u00e0 c\u1ea3 trong gi\u1edbi t\u0103ng l\u1eef \u1edf ch\u00e2u \u00c2u t\u1ed3n t\u1ea1i m\u00e3i \u0111\u1ebfn th\u1eddi Trung c\u1ed5. \u0110i\u1ec1u n\u00e0y ph\u00f9 h\u1ee3p v\u1edbi ph\u00e1t hi\u1ec7n m\u1edbi v\u1ec1 ng\u00f4n ng\u1eef h\u1ecdc: &#8220;<em>t\u1eeb H\u00f9ng c\u00f3 ngu\u1ed3n g\u1ed1c t\u1eeb m\u1ed9t danh hi\u1ec7u c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi th\u1ee7 l\u0129nh \u0111\u1ebfn nay v\u1eabn c\u00f2n t\u1ed3n t\u1ea1i trong ng\u00f4n ng\u1eef c\u1ee7a c\u00e1c d\u00e2n t\u1ed9c n\u00f3i ti\u1ebfng M\u00f4n-Khmer s\u1ed1ng t\u1ea1i c\u00e1c v\u00f9ng n\u00fai \u1edf \u0110\u00f4ng Nam \u00c1,c\u0169ng nh\u01b0 trong ti\u1ebfng M\u01b0\u1eddng, th\u1ee9 ng\u00f4n ng\u1eef mi\u1ec1n trung du g\u1ea7n g\u0169i ch\u1ecb em v\u1edbi ti\u1ebfng Vi\u1ec7t.&#8221;\u00a0<\/em><strong><sup><a href=\"http:\/\/chimviet.free.fr\/baivo\/thieukhanh\/thkhanhn_DichVaNgamNghi.htm#c10\">[10]<\/a><\/sup><\/strong><\/p>\n<p>V\u1eady, ngh\u0129a nguy\u00ean th\u1ee7y c\u1ee7a\u00a0<em>V\u01b0\u01a1ng<\/em>\u00a0kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 &#8220;Vua&#8221;. H\u00f9ng V\u01b0\u01a1ng kh\u00f4ng c\u00f3 ngh\u0129a v\u00e0 kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 &#8220;vua&#8221; H\u00f9ng, kh\u00f4ng c\u00f3 t\u00ednh th\u1eeba k\u1ebf li\u00ean t\u1ee5c. \u1ede \u0111\u00e2u \u0111\u00f3 nh\u00e0 ng\u00f4n ng\u1eef h\u1ecdc Trung qu\u1ed1c V\u01b0\u01a1ng L\u1ef1c cho\u00a0<em>Vua<\/em>\u00a0l\u00e0 \u00e2m c\u1ed5 c\u1ee7a\u00a0<em>V\u01b0\u01a1ng<\/em>\u00a0l\u00e0 \u0111i\u1ec1u \u0111\u00e1ng ng\u1edd. Hai t\u1eeb \u0111\u00f3 ph\u1ea3i ch\u1ec9 hai th\u1ef1c th\u1ec3 kh\u00e1c nhau. Trong n\u1ec1n v\u0103n minh n\u00f4ng nghi\u1ec7p hi\u1ec1n h\u00f2a v\u1edbi s\u1ef1 l\u00e3nh \u0111\u1ea1o c\u1ee7a c\u00e1c v\u1ecb\u00a0<em>v\u01b0\u01a1ng<\/em>\u00a0\u0111\u00f3, \u00f4ng vua ch\u01b0a c\u00f3 m\u1eb7t.<\/p>\n<p><em>V\u01b0\u01a1ng<\/em>\u00a0th\u00ec c\u00f3 nhi\u1ec1u trong c\u00e1c c\u1ed9ng \u0111\u1ed3ng \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng, nh\u01b0ng\u00a0<em>H\u00f9ng V\u01b0\u01a1ng<\/em>\u00a0th\u00ec r\u1ea5t hi\u1ebfm. C\u00f3 th\u1ec3 h\u00e0ng tr\u0103m n\u0103m m\u1edbi xu\u1ea5t hi\u1ec7n m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi. \u0110i\u1ec1u \u0111\u00f3 c\u1eaft ngh\u0129a t\u1ea1i sao trong su\u1ed1t th\u1eddi gian 2622 n\u0103m ch\u1ec9 c\u00f3 18 v\u1ecb H\u00f9ng V\u01b0\u01a1ng (m\u00e0 trong\u00a0<em>Vi\u1ec7t Nam S\u1eed L\u01b0\u1ee3c<\/em>, s\u1eed gia Tr\u1ea7n Tr\u1ecdng Kim t\u00ednh b\u1ed5 \u0111\u1ed3ng m\u1ed7i v\u1ecb tr\u1ecb v\u00ec \u0111\u1ebfn g\u1ea7n 150 n\u0103m!)<\/p>\n<p>S\u00e1ch H\u00e1n T\u1ef1 T\u1ed1 Nguy\u00ean (\u00a0\u6c49\u5b57\u6eaf\u6e90)c\u1ee7a L\u00fd L\u1ea1c Ngh\u1ecb n\u00f3i d\u1ea1ng kim v\u0103n c\u1ee7a ch\u1eef\u00a0<em>V\u01b0\u01a1ng<\/em>\u00a0l\u00e0 t\u01b0\u1ee3ng h\u00ecnh l\u01b0\u1ee1i r\u00ecu, (\u00a0) v\u1edbi \u00fd ngh\u0129a ng\u01b0\u1eddi c\u1ea7m l\u01b0\u1ee1i r\u00ecu l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi n\u1eafm gi\u1eef quy\u1ec1n l\u1ef1c, t\u1ee9c l\u00e0 vua. Kim v\u0103n l\u00e0 ch\u1eef t\u01b0\u1ee3ng h\u00ecnh kh\u1eafc tr\u00ean \u0111\u1ed3 \u0111\u1ed3ng t\u1eeb \u0111\u1eddi nh\u00e0 Th\u01b0\u01a1ng \u0111\u01b0\u1ee3c ph\u00e1t hi\u1ec7n t\u1ea1i c\u00e1c di ch\u1ec9 \u1edf \u00c2n Kh\u01b0, kinh \u0111\u00f4 nh\u00e0 Th\u01b0\u01a1ng, thu\u1ed9c t\u1ec9nh H\u00e0 Nam, Trung qu\u1ed1c.\u00a0<strong><sup><a href=\"http:\/\/chimviet.free.fr\/baivo\/thieukhanh\/thkhanhn_DichVaNgamNghi.htm#c11\">[11]<\/a><\/sup><\/strong>\u00a0Ng\u01b0\u1eddi ta bi\u1ebft l\u01b0\u1ee1i r\u00ecu l\u00e0 v\u0169 kh\u00ed \u0111\u1eb7c tr\u01b0ng c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi Vi\u1ec7t c\u1ed5. (V\u0169 kh\u00ed \u0111\u1eb7c tr\u01b0ng c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi T\u00e0u l\u00e0 ki\u1ebfm). Nh\u00ecn h\u00ecnh d\u1ea1ng l\u01b0\u1ee1i r\u00ecu ng\u01b0\u1eddi ta ngh\u0129 ngay \u0111\u1ebfn m\u1ed9t \u00f4ng vua ng\u01b0\u1eddi Vi\u1ec7t (ch\u1edb kh\u00f4ng ph\u1ea3i m\u1ed9t \u00f4ng vua n\u00e0o kh\u00e1c.) Th\u1ebf nh\u01b0ng h\u00ecnh c\u00e1i l\u01b0\u1ee1i r\u00ecu kh\u00f4ng ch\u1ee9a trong n\u00f3 n\u1ed9i h\u00e0m l\u1edbn lao l\u00e0\u00a0<em>V\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ea1o<\/em>\u00a0m\u00e0 ng\u01b0\u1eddi Trung qu\u1ed1c c\u1ed5 r\u1ea5t ng\u01b0\u1ee1ng m\u1ed9 nh\u01b0ng kh\u00f4ng theo, v\u00e0 Kh\u1ed5ng t\u1eed d\u00e0nh c\u1ea3 \u0111\u1eddi \u0111\u1ec3 thuy\u1ebft gi\u1ea3ng nh\u01b0ng kh\u00f4ng vua ch\u00faa n\u00e0o ch\u1ecbu nghe v\u00ec\u00a0<em>V\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ea1o<\/em>\u00a0l\u00e0 truy\u1ec1n th\u1ed1ng c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi Vi\u1ec7t. H\u01a1n n\u1eefa, d\u1ea1ng gi\u00e1p c\u1ed1t v\u0103n c\u1ee7a ch\u1eef V\u01b0\u01a1ng () l\u00e0 h\u00ecnh m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi (ph\u00e1p s\u01b0) dang tay c\u1ea7u kh\u1ea9n (v\u1edbi tr\u1eddi \u0111\u1ea5t.)<\/p>\n<p>Ng\u01b0\u1eddi Trung qu\u1ed1c bi\u1ebft r\u00f5\u00a0<em>V\u01b0\u01a1ng<\/em>\u00a0l\u00e0 m\u1ed9t t\u00f4n hi\u1ec7u mang m\u1ed9t kh\u00e1i ni\u1ec7m ngo\u1ea1i lai ch\u1edb kh\u00f4ng ph\u1ea3i t\u1eeb b\u1ea3n ng\u1eef v\u1edbi n\u1ed9i dung c\u1ee7a tinh th\u1ea7n d\u00e2n t\u1ed9c h\u1ecd. Trong to\u00e0n b\u1ed9 l\u1ecbch s\u1eed Trung qu\u1ed1c, ch\u1ec9 c\u00f3 c\u00e1c vua nh\u00e0 Chu (t\u1eeb thi\u00ean ni\u00ean k\u1ef7 I \u0111\u1ebfn thi\u00ean ni\u00ean k\u1ef7 II tr\u01b0\u1edbc C\u00f4ng nguy\u00ean) x\u01b0ng\u00a0<em>V\u01b0\u01a1ng<\/em>.\u00a0<strong><sup><a href=\"http:\/\/chimviet.free.fr\/baivo\/thieukhanh\/thkhanhn_DichVaNgamNghi.htm#c12\">[12]<\/a><\/sup><\/strong>\u00a0L\u00fd do l\u00e0 tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00f3 c\u00e1c b\u1ed9 l\u1ea1c du m\u1ee5c t\u1eeb mi\u1ec1n T\u00e2y B\u1eafc n\u01b0\u1edbc T\u00e0u c\u1ed5 tr\u00e0n xu\u1ed1ng ph\u01b0\u01a1ng Nam, s\u1ed1ng chung v\u1edbi \u0111\u1ea1i ch\u1ee7ng ng\u01b0\u1eddi Vi\u1ec7t (m\u00e0 ng\u01b0\u1eddi T\u00e0u g\u1ecdi l\u00e0\u00a0<em>Y\u00fceh<\/em>) n\u00f3i ti\u1ebfng Nam \u00c1, ph\u00eda d\u01b0\u1edbi s\u00f4ng Ho\u00e0ng H\u00e0, v\u00e0 b\u1ecb ti\u00eam nhi\u1ec5m v\u0103n h\u00f3a Vi\u1ec7t, n\u00ean c\u00e1c vua c\u1ee7a h\u1ecd m\u1edbi x\u01b0ng V\u01b0\u01a1ng theo ng\u01b0\u1eddi Vi\u1ec7t. Nh\u01b0ng nh\u01b0 \u0111\u00e3 bi\u1ebft, trong v\u0103n h\u00f3a c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi Vi\u1ec7t,\u00a0<em>V\u01b0\u01a1ng<\/em>\u00a0l\u00e0 m\u1ed9t hi\u1ec1n gi\u1ea3, m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi minh tri\u1ebft, m\u1ed9t \u0111\u1ea5ng th\u00e1nh nh\u00e2n, c\u00f3 th\u1ec3 c\u0169ng n\u1eafm gi\u1eef v\u1ecb tr\u00ed l\u00e3nh \u0111\u1ea1o x\u00e3 h\u1ed9i, ch\u1ee7 y\u1ebfu b\u1eb1ng \u0111\u1ee9c \u0111\u1ed9 v\u00e0 s\u1ef1 minh tri\u1ebft, ch\u1edb kh\u00f4ng ph\u1ea3i b\u1eb1ng quy\u1ec1n l\u1ef1c v\u00e0 v\u0169 l\u1ef1c. Thi\u00ean H\u1ed3ng Ph\u1ea1m trong Kinh Th\u01b0 vi\u1ebft: &#8220;Thi\u00ean t\u1eed t\u00e1c d\u00e2n ph\u1ee5 m\u1eabu, d\u0129 vi thi\u00ean h\u1ea1 v\u01b0\u01a1ng&#8221;\u00a0\u5929\u5b50\u4f5c\u6c11\u7236\u6bcd,\u00a0\u4ee5\u70ba\u5929\u4e0b\u738b\u00a0(B\u1eadc thi\u00ean t\u1eed l\u00e0 cha m\u1eb9 c\u1ee7a d\u00e2n, l\u00e0m\u00a0<em>v\u01b0\u01a1ng<\/em>\u00a0thi\u00ean h\u1ea1.) T\u1ee9c n\u00f3i v\u1ec1 \u0111\u1ee9c \u0111\u1ed9 l\u00e3nh \u0111\u1ea1o c\u1ee7a b\u1eadc v\u01b0\u01a1ng, l\u00e0\u00a0<em>V\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ea1o<\/em>, ch\u1edb kh\u00f4ng ph\u1ea3i quy\u1ec1n l\u1ef1c cai tr\u1ecb. Cha m\u1eb9 th\u01b0\u01a1ng y\u00eau nu\u00f4i n\u1ea5ng d\u1ea1y b\u1ea3o con c\u00e1i ch\u1edb kh\u00f4ng d\u00f9ng quy\u1ec1n l\u1ef1c cai tr\u1ecb con c\u00e1i bao gi\u1edd. Kinh Th\u01b0 l\u00e0 m\u1ed9t trong nh\u1eefng t\u00e1c ph\u1ea9m kinh \u0111i\u1ec3n \u0111\u01b0\u1ee3c vi\u1ebft v\u00e0o th\u1eddi nh\u00e0 Chu t\u1ee9c th\u1eddi ng\u01b0\u1eddi Trung qu\u1ed1c ch\u1ecbu \u1ea3nh h\u01b0\u1edfng v\u0103n h\u00f3a Vi\u1ec7t n\u00e0y.\u00a0<strong><sup><a href=\"http:\/\/chimviet.free.fr\/baivo\/thieukhanh\/thkhanhn_DichVaNgamNghi.htm#c13\">[13]<\/a><\/sup><\/strong><\/p>\n<p>Danh hi\u1ec7u\u00a0<em>B\u1ed1 C\u00e1i \u0110\u1ea1i V\u01b0\u01a1ng<\/em>\u00a0m\u00e0 Ph\u00f9ng An t\u00f4n x\u01b0ng ng\u01b0\u1eddi cha v\u0129 \u0111\u1ea1i \u0111\u00e3 qua \u0111\u1eddi c\u1ee7a m\u00ecnh l\u00e0 trong \u00fd ngh\u0129a \u0111\u00f3.<\/p>\n<p><em>B\u1ed1 C\u00e1i \u0110\u1ea1i V\u01b0\u01a1ng<\/em>\u00a0= \u0110\u1ea5ng\u00a0<em>Cha L\u00e0nh<\/em>\u00a0V\u0129 \u0110\u1ea1i.<\/p>\n<p>Ch\u1edb kh\u00f4ng ph\u1ea3i &#8220;Vua cha m\u1eb9 v\u0129 \u0111\u1ea1i.&#8221;\u00a0<em>\u0110\u1ea1i V\u01b0\u01a1ng<\/em>\u00a0kh\u00f4ng ph\u1ea3i v\u00e0 kh\u00f4ng c\u00f3 ngh\u0129a l\u00e0 &#8220;\u00f4ng vua l\u1edbn.&#8221; V\u00e0 Ph\u00f9ng H\u01b0ng kh\u00f4ng bao gi\u1edd l\u00e0 \u00f4ng &#8220;vua l\u1edbn&#8221; hay \u00f4ng vua v\u0129 \u0111\u1ea1i c\u1ea3.<\/p>\n<p>Nh\u00e2n \u0111\u00e2y, trong m\u1ed9t ghi ch\u00fa trong s\u00e1ch (s\u1ed1 96, d\u01b0\u1edbi trang 204) t\u00e1c gi\u1ea3 vi\u1ebft: (tr\u00edch): &#8220;\u00dd ki\u1ebfn c\u1ee7a Haudricourt cho r\u1eb1ng &#8220;<em>B\u1ed1 C\u00e1i<\/em>&#8221; ph\u1ea3i \u0111\u01b0\u1ee3c d\u1ecbch l\u00e0 &#8220;<em>vua c\u00e1i<\/em>&#8220;, &#8220;vua v\u0129 \u0111\u1ea1i&#8221; (John DeFrancis, &#8220;<em>Colonialism and language Policy in Vietnam<\/em>,&#8221; (Ch\u1ee7 ngh\u0129a th\u1ef1c d\u00e2n v\u00e0 ch\u00ednh s\u00e1ch v\u1ec1 ng\u00f4n ng\u1eef \u1edf Vi\u1ec7t Nam, trang 22) l\u00e0 c\u00f3 l\u00fd v\u00e0 h\u1ea5p d\u1eabn, nh\u01b0ng nh\u01b0 th\u1ebf l\u00e0 b\u1ecf qua s\u1ef1 ki\u1ec7n trong v\u0103n b\u1ea3n c\u1ee7a\u00a0<em>Vi\u1ec7t \u0110i\u1ec7n U Linh T\u1eadp<\/em>\u00a0gi\u1ea3\u1ec9 th\u00edch m\u1ed9t c\u00e1ch r\u00f5 r\u00e0ng r\u1eb1ng: \u2018V\u00ec, theo c\u00e1ch n\u00f3i c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng, ng\u01b0\u1eddi ta g\u1ecdi cha l\u00e0\u00a0<em>b\u1ed1<\/em>, v\u00e0 g\u1ecdi m\u1eb9 l\u00e0\u00a0<em>c\u00e1i<\/em>&#8221; (<em>Vi\u1ec7t \u0110i\u1ec7n U Linh T\u1eadp<\/em>, 6) (h\u1ebft tr\u00edch).<\/p>\n<p>Andr\u00e9-Georges Haudricourt l\u00e0 nh\u00e0 nh\u00e2n ch\u1ee7ng h\u1ecdc v\u00e0 ng\u00f4n ng\u1eef h\u1ecdc ng\u01b0\u1eddi Ph\u00e1p c\u1ee7a Tr\u01b0\u1eddng Vi\u1ec5n \u0110\u00f4ng B\u00e1c C\u1ed5.<strong>\u00a0<\/strong>\u00d4ng hi\u1ec3u r\u00f5 t\u1eeb &#8220;<em>C\u00e1i<\/em>&#8221; (Nh\u01b0ng &#8220;<em>B\u1ed1<\/em>&#8221; l\u00e0 Cha ch\u1edb kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 Vua.)\u00a0<em>C\u00e1i<\/em>\u00a0l\u00e0 m\u1ed9t t\u1eeb c\u1ed5 trong ti\u1ebfng Vi\u1ec7t c\u00f3 ngh\u0129a &#8220;ch\u00ednh,&#8221; &#8220;to l\u1edbn,&#8221; &#8220;quan tr\u1ecdng,&#8221; &#8220;\u0111\u1ee9ng \u0111\u1ea7u&#8221;&#8230; V\u00ed d\u1ee5\u00a0<em>S\u00f4ng c\u00e1i<\/em>,\u00a0<em>\u0111\u01b0\u1eddng c\u00e1i<\/em>,\u00a0<em>ng\u00f3n tay c\u00e1i<\/em>,\u00a0<em>th\u1ee3 c\u00e1i\u00a0<\/em>(Th\u1ee3 c\u00e1i l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ee9ng \u0111\u1ea7u trong nh\u00f3m th\u1ee3)\u00a0<strong><sup><a href=\"http:\/\/chimviet.free.fr\/baivo\/thieukhanh\/thkhanhn_DichVaNgamNghi.htm#c14\">[14]<\/a><\/sup><\/strong>\u00a0v.v&#8230;\u00a0<em>C\u00e1i<\/em>\u00a0kh\u00f4ng bao gi\u1edd c\u00f3 ngh\u0129a l\u00e0 M\u1eb9 nh\u01b0 \u0111\u01b0\u1ee3c hi\u1ec3u l\u1ea7m. Tr\u01b0\u1edbc kia t\u1ea1i m\u1ed9t s\u1ed1 \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng \u1edf mi\u1ec1n B\u1eafc v\u00e0 mi\u1ec1n Trung, c\u00f3 ng\u01b0\u1eddi g\u1ecdi m\u1eb9 l\u00e0\u00a0<em>u<\/em>,\u00a0<em>v\u00fa<\/em>, ho\u1eb7c v\u00ec m\u1ed9t s\u1ed1 l\u00fd do \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t n\u00e0o \u0111\u00f3, c\u00f3 ng\u01b0\u1eddi c\u00f3 th\u1ec3 g\u1ecdi m\u1eb9 l\u00e0\u00a0<em>d\u00ec<\/em>\u00a0hay\u00a0<em>ch\u1ecb<\/em>, nh\u01b0ng kh\u00f4ng n\u01a1i n\u00e0o c\u00f3 ng\u01b0\u1eddi g\u1ecdi m\u1eb9 l\u00e0 l\u00e0 &#8220;<em>C\u00e1i<\/em>&#8221; bao gi\u1edd.<\/p>\n<p>Trong c\u00e2u t\u1ee5c ng\u1eef &#8220;<em>Con d\u1ea1i c\u00e1i mang<\/em>&#8220;, t\u1eeb &#8220;C\u00e1i&#8221; kh\u00f4ng h\u1ec1 c\u00f3 ngh\u0129a l\u00e0 m\u1eb9.\u00a0<em>C\u00e1i<\/em>\u00a0l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi l\u1edbn nh\u1ea5t, c\u00f3 vai tr\u00f2 quan tr\u1ecdng nh\u1ea5t trong gia \u0111\u00ecnh. (Ch\u1ec9 trong ch\u1ebf \u0111\u1ed9 m\u1eabu h\u1ec7, vai tr\u00f2 &#8220;c\u00e1i&#8221; \u0111\u00f3 m\u1edbi do ng\u01b0\u1eddi m\u1eb9 n\u1eafm gi\u1eef)<\/p>\n<p>D\u00e2n t\u1ed9c Vi\u1ec7t Nam thu\u1ed9c v\u0103n minh n\u00f4ng nghi\u1ec7p; ng\u01b0\u1eddi T\u00e0u nguy\u00ean th\u1ee7y thu\u1ed9c n\u1ec1n v\u0103n minh du m\u1ee5c. T\u1eeb nhi\u1ec1u ng\u00e0n n\u0103m tr\u01b0\u1edbc ng\u01b0\u1eddi T\u00e0u \u0111\u00e3 bi\u1ebft r\u00f5 s\u1ef1 kh\u00e1c bi\u1ec7t \u0111\u00f3. H\u1ecd &#8220;v\u1ebd&#8221; t\u1eeb n\u01b0\u1edbc (qu\u1ed1c gia) c\u1ee7a hai ch\u1ee7ng d\u00e2n b\u1eb1ng hai m\u1eb7t ch\u1eef kh\u00e1c nhau. Ch\u1eef Qu\u1ed1c \u0111\u1ec3 ch\u1ec9 qu\u1ed1c gia c\u1ee7a nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi Vi\u1ec7t c\u00f3 v\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ea1o \u0111\u01b0\u1ee3c v\u1ebd m\u1ed9t h\u00ecnh vu\u00f4ng bao b\u1ecdc m\u1ed9t ch\u1eef\u00a0<em>v\u01b0\u01a1ng<\/em>\u00a0\u1edf trong (\u00a0\u56ef\u00a0): \u0111\u1ea5t n\u01b0\u1edbc c\u1ee7a v\u0103n minh n\u00f4ng nghi\u1ec7p v\u1edbi v\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ea1o c\u1ee7a c\u00e1c nh\u00e0 hi\u1ec1n tri\u1ebft. \u0110\u00f3 l\u00e0 ch\u1eef qu\u1ed1c &#8220;\u0111\u01a1n&#8221; ch\u1ec9 d\u00f9ng \u0111\u1ec3 ch\u1ec9 qu\u1ed1c gia c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi Vi\u1ec7t th\u00f4i, ch\u1edb b\u1ea3n th\u00e2n ng\u01b0\u1eddi T\u00e0u kh\u00f4ng bao gi\u1edd d\u00f9ng; m\u00e0 h\u1ecd c\u0169ng kh\u00f4ng d\u00f9ng n\u00f3 \u0111\u1ec3 ch\u1ec9 m\u1ed9t qu\u1ed1c gia n\u00e0o kh\u00e1c. N\u1ebfu coi ch\u1eef\u00a0<em>V\u01b0\u01a1ng<\/em>\u00a0l\u00e0 h\u00ecnh l\u01b0\u1ee1i r\u00ecu kim v\u0103n th\u00ec ch\u1eef Qu\u1ed1c (\u00a0\u56ef\u00a0) c\u00e0ng mang ngh\u0129a x\u00e1c \u0111\u1ecbnh n\u01b0\u1edbc c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi Vi\u1ec7t.<\/p>\n<p>Ai h\u1ecdc ch\u1eef H\u00e1n c\u0169ng bi\u1ebft, kh\u00f4ng k\u1ec3 ch\u1eef Qu\u1ed1c &#8220;\u0111\u01a1n&#8221; v\u1edbi ch\u1eef\u00a0<em>V\u01b0\u01a1ng<\/em>\u00a0\u0111\u00f3, hi\u1ec7n nay trong ch\u1eef H\u00e1n c\u00f3 hai ch\u1eef Qu\u1ed1c n\u1eefa, m\u00e0 m\u1ed9t, ch\u1eef qu\u1ed1c x\u01b0a, ch\u1eef qu\u1ed1c ph\u1ed3n th\u1ec3, bi\u1ec3u hi\u1ec7n t\u00ednh c\u00e1ch du m\u1ee5c c\u1ee7a d\u00e2n t\u1ed9c Trung qu\u1ed1c.<\/p>\n<p>Tho\u1ea1t \u0111\u1ea7u ng\u01b0\u1eddi T\u00e0u v\u1ebd kh\u00e1i ni\u1ec7m qu\u1ed1c gia c\u1ee7a minh b\u1eb1ng hai v\u1ea1ch ngang (\u4e8c), \u1edf gi\u1eefa hai v\u1ea1ch l\u00e0 m\u1ed9t c\u00e1i \u00f4 vu\u00f4ng. Hai v\u1ea1ch t\u01b0\u1ee3ng tr\u01b0ng tr\u00ean l\u00e0 tr\u1eddi, d\u01b0\u1edbi l\u00e0&#8230; b\u00e3i ch\u0103n th\u1ea3. D\u01b0\u1edbi tr\u1eddi v\u00e0 tr\u00ean b\u00e3i ch\u00e2n th\u1ea3 l\u00e0&#8230; ng\u01b0\u1eddi T\u00e0u (c\u00e1i \u00f4 vu\u00f4ng \u2013 ch\u1eef\u00a0<em>kh\u1ea9u<\/em>\u00a0(\u53e3) \u2013 t\u01b0\u1ee3ng tr\u01b0ng cho ng\u01b0\u1eddi). Trong cu\u1ed9c s\u1ed1ng du m\u1ee5c h\u1ecd th\u01b0\u1eddng ph\u1ea3i c\u1ea1nh tranh gi\u00e0nh b\u00e3i ch\u0103n th\u1ea3 c\u1ee7a nhau, n\u00ean c\u1ea7n ph\u1ea3i c\u00f3 v\u0169 kh\u00ed \u0111\u1ec3 b\u1ea3o v\u1ec7 &#8211; v\u00e0 \u0111\u1ec3 x\u00e2m l\u0103ng. V\u1ea1ch ngang ph\u00eda tr\u00ean \u0111\u01b0\u1ee3c v\u1ebd th\u00eam v\u00e0i n\u00e9t th\u00e0nh m\u1ed9t m\u00f3n v\u0169 kh\u00ed \u2013 c\u00e1i\u00a0<em>qua<\/em>. (\u6208)(<em>Can qua<\/em>\u00a0(\u5e72\u6208) l\u00e0 c\u00e1i qua v\u00e0 c\u00e1i khi\u00ean, hai m\u00f3n bi\u1ec3u t\u01b0\u1ee3ng cho chi\u1ebfn tranh). C\u1ee5m h\u00ecnh v\u1ebd \u0111\u00f3 g\u1ecdi l\u00e0 ch\u1eef &#8220;<em>ho\u1eb7c<\/em>\u00a0&#8221; hay &#8220;<em>ho\u1eafc<\/em>,&#8221; (\u00a0\u6216\u00a0) h\u00e0m ngh\u0129a &#8220;c\u00f3 ng\u01b0\u1eddi&#8221;.\u00a0 V\u1ec1 sau, khi kh\u00e1i ni\u1ec7m qu\u1ed1c gia ph\u00e1t tri\u1ec3n l\u00ean m\u1ed9t m\u1ee9c cao h\u01a1n, h\u1ecd v\u1ebd th\u00eam ch\u1eef &#8220;<em>vi<\/em>&#8220;, (\u56d7) m\u1ed9t \u00f4 vu\u00f4ng to h\u01a1n, bao b\u1ecdc chung quanh ch\u1eef &#8220;<em>ho\u1eb7c<\/em>&#8221; \u2013 nh\u01b0 bi\u00ean gi\u1edbi b\u1ea3o v\u1ec7 ch\u1ed7 &#8220;c\u00f3 ng\u01b0\u1eddi.&#8221; \u2013 \u0110\u00f3 l\u00e0 ch\u1eef\u00a0<em>Qu\u1ed1c<\/em>\u00a0ph\u1ed3n th\u1ec3 (\u570b)\u00a0 h\u00e0m ngh\u0129a \u0111\u1ea5t n\u01b0\u1edbc c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi du m\u1ee5c, c\u00f3 v\u0169 kh\u00ed \u0111\u1ec3 x\u00e2m l\u0103ng v\u00e0 t\u1ef1 v\u1ec7.<\/p>\n<p>\u00a0N\u0103m 1949, trong khi c\u1ea3i t\u1ed5 ch\u1eef vi\u1ebft h\u1ecd n\u00f3i ch\u1eef\u00a0<em>Qu\u1ed1c<\/em>\u00a0ph\u1ed3n th\u1ec3 nhi\u1ec1u n\u00e9t r\u1eafc r\u1ed1i, kh\u00f3 nh\u1edb qu\u00e1, ph\u1ea3i \u0111\u01a1n gi\u1ea3n th\u00f4i. Tuy v\u1eady, h\u1ecd v\u1eabn kh\u00f4ng d\u00f9ng ch\u1eef\u00a0<em>qu\u1ed1c minh tri\u1ebft<\/em>\u00a0c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi Vi\u1ec7t \u0111\u00e3 c\u00f3 s\u1eb5n t\u1eeb nhi\u1ec1u ng\u00e0n n\u0103m. H\u1ecd s\u1eeda n\u00f3 b\u1eb1ng c\u00e1ch th\u00eam m\u1ed9t d\u1ea5u ch\u1ea5m v\u00e0o c\u1ea1nh n\u00e9t s\u1ed5 d\u1ecdc c\u1ee7a ch\u1eef\u00a0<em>V\u01b0\u01a1ng<\/em>, bi\u1ebfn ch\u1eef\u00a0<em>V\u01b0\u01a1ng<\/em>\u00a0(\u738b) th\u00e0nh ch\u1eef\u00a0<em>ng\u1ecdc\u00a0<\/em>(\u00a0\u7389\u00a0). \u0110\u00f3 l\u00e0 ch\u1eef Qu\u1ed1c th\u1ee9 ba, (\u56fd) gi\u1ea3n th\u1ec3, hi\u1ec7n nay, ng\u1ee5 \u00fd: Trung Qu\u1ed1c (\u4e2d\u56fd) l\u00e0 \u0111\u1ea5t n\u01b0\u1edbc c\u1ee7a ng\u1ecdc ng\u00e0 ch\u00e2u b\u00e1u (ch\u1edb kh\u00f4ng ph\u1ea3i c\u1ee7a V\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ea1o &#8211; V\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ea1o l\u00e0 th\u1ee9 c\u1ee7a d\u00e2n t\u1ed9c Vi\u1ec7t thu\u1ed9c v\u0103n minh n\u00f4ng nghi\u1ec7p.)<\/p>\n<p>Ng\u01b0\u1eddi T\u00e0u bi\u1ebft r\u00f5 nh\u01b0 th\u1ebf, c\u00f2n ng\u01b0\u1eddi Vi\u1ec7t (x\u01b0a) c\u00f3 l\u00e3nh h\u1ed9i \u0111i\u1ec1u \u0111\u00f3 kh\u00f4ng?<\/p>\n<p>C\u00f3.<\/p>\n<p>Kh\u00f4ng nh\u1eefng c\u00f3 bi\u1ebft m\u00e0 ti\u1ec1n nh\u00e2n ta \u0111\u00e3 t\u1ecf ra r\u1ea5t t\u1ef1 h\u00e0o v\u1ec1 \u0111i\u1ec1u n\u00e0y.<\/p>\n<p>C\u00f3 m\u1ed9t giai tho\u1ea1i k\u1ec3 chuy\u1ec7n tr\u1ea1ng nguy\u00ean M\u1ea1c \u0110\u0129nh Chi \u0111i s\u1ee9 sang T\u00e0u. Trong m\u1ed9t cu\u1ed9c chi\u00eau \u0111\u00e3i c\u00e1c s\u1ee9 th\u1ea7n ngo\u1ea1i qu\u1ed1c ngay t\u1ea1i tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh Trung qu\u1ed1c, v\u1ecb ho\u00e0ng \u0111\u1ebf Trung qu\u1ed1c c\u00f3 ra \u0111\u1ec1 th\u01a1 hay c\u00e2u \u0111\u1ed1i g\u00ec \u0111\u00f3 v\u00e0 y\u00eau c\u1ea7u c\u00e1c s\u1ee9 th\u1ea7n \u0111\u00e1p l\u1ea1i. Do ng\u00f4n ng\u1eef b\u1ea5t \u0111\u1ed3ng, c\u00e1c s\u1ee9 gi\u1ea3 ph\u1ea3i d\u00f9ng c\u00e1ch b\u00fat \u0111\u00e0m. B\u00e0i th\u01a1 (hay c\u00e2u \u0111\u1ed1i) c\u1ee7a tr\u1ea1ng nguy\u00ean M\u1ea1c \u0110\u0129nh Chi \u0111\u01b0\u1ee3c ch\u1ea5m gi\u1ea3i nh\u1ea5t, v\u1edbi l\u1eddi nh\u1eadn x\u00e9t c\u1ee7a vua T\u00e0u: v\u1ec1 sau con ch\u00e1u s\u1ebd &#8220;c\u00f3 n\u01b0\u1edbc&#8221;, nh\u01b0ng v\u00ec tr\u1ea1ng nguy\u00ean d\u00f9ng ch\u1eef Qu\u1ed1c &#8220;\u0111\u01a1n&#8221; n\u00ean ph\u00fac ph\u1eadn con ch\u00e1u kh\u00f4ng nhi\u1ec1u.<\/p>\n<p>Kh\u00f4ng x\u00e9t chuy\u1ec7n &#8220;ph\u00fac ph\u1eadn&#8221; c\u1ee7a con ch\u00e1u M\u1ea1c \u0110\u0129nh Chi ra sao, ch\u1ec9 c\u1ea7n th\u1ea5y m\u1ed9t \u00f4ng tr\u1ea1ng nguy\u00ean, ch\u1eafc ch\u1eafn l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi h\u1ecdc v\u1ea5n gi\u1ecfi nh\u1ea5t thi\u00ean h\u1ea1, t\u1eebng \u0111\u1ecdc thi\u00ean kinh v\u1ea1n quy\u1ec3n bi\u1ebft r\u00f5 ng\u01b0\u1eddi T\u00e0u kh\u00f4ng \u0111\u00e1nh gi\u00e1 cao\u00a0<em>v\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ea1o<\/em>\u00a0c\u1ee7a d\u00e2n t\u1ed9c m\u00ecnh, th\u1ebf m\u00e0 gi\u1eefa tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh c\u1ee7a \u0111\u1ea1i qu\u1ed1c, tr\u01b0\u1edbc m\u1eb7t &#8220;thi\u00ean t\u1eed&#8221; \u00f4ng \u0111i\u1ec1m nhi\u00ean vi\u1ebft ra c\u00e1i h\u00ecnh v\u1ebd r\u1ea1ng r\u1ee1 mang ni\u1ec1m t\u1ef1 h\u00e0o d\u00e2n t\u1ed9c!<\/p>\n<p>&#8220;Trong n\u1ec1n v\u0103n minh du m\u1ee5c, ng\u01b0\u1eddi l\u00e3nh \u0111\u1ea1o n\u1eafm to\u00e0n quy\u1ec1n cai tr\u1ecb v\u00e0 th\u1ed1ng nh\u1ea5t x\u00e3 h\u1ed9i b\u1eb1ng v\u0169 l\u1ef1c. Ch\u00ednh s\u1ef1 b\u1eaft ch\u01b0\u1edbc theo v\u0103n h\u00f3a Vi\u1ec7t \u0111\u00e3 l\u00e0m ph\u00e2n h\u00f3a x\u00e3 h\u1ed9i c\u1ee7a ch\u1ee7ng d\u00e2n du m\u1ee5c. T\u01b0\u1edbc v\u1ecb\u00a0<em>V\u01b0\u01a1ng<\/em>\u00a0c\u1ee7a nh\u00e0 Chu ch\u1ec9 cho h\u1ecd m\u1ed9t \u0111i\u1ec1u th\u00edch h\u1ee3p duy nh\u1ea5t l\u00e0 t\u00f4n ng\u01b0\u1eddi l\u00e3nh \u0111\u1ea1o l\u00ean b\u1eadc ch\u00ed t\u00f4n, thi\u00ean t\u1eed, con tr\u1eddi. Nh\u01b0ng v\u00ec kh\u00f4ng c\u00f3 quy\u1ec1n l\u1ef1c v\u00e0 v\u0169 l\u1ef1c trong tay n\u00ean \u00f4ng con tr\u1eddi \u0111\u00e0nh b\u1ea5t l\u1ef1c nh\u00ecn \u0111\u1ea5t n\u01b0\u1edbc ph\u00e2n t\u00e1n n\u00e1t b\u1ea5y. Nh\u00e0 Chu c\u00f3 t\u1edbi t\u00e1m tr\u0103m n\u01b0\u1edbc ch\u01b0 h\u1ea7u. T\u1ee9c l\u00e0 t\u00e1m tr\u0103m b\u1ec1 t\u00f4i c\u1ee7a c\u00f9ng m\u1ed9t \u00f4ng vua \u0111\u1ec1u m\u1ed7i ng\u01b0\u1eddi l\u00e0m vua m\u1ed9t c\u00f5i m\u00e0 thi\u00ean t\u1eed nh\u00e0 Chu y\u1ebfu th\u1ebf kh\u00f4ng c\u00f3 v\u0169 l\u1ef1c trong tay, kh\u00f4ng l\u00e0m g\u00ec \u0111\u01b0\u1ee3c, k\u1ec3 c\u1ea3 khi \u0111\u00e1m b\u1ec1 t\u00f4i \u0111\u00f3 li\u00ean t\u1ee5c nh\u00e2n danh thi\u00ean t\u1eed \u0111\u1ec3 tri\u1ec7t h\u1ea1 v\u00e0 th\u00e2u t\u00f3m l\u1eabn nhau.<\/p>\n<p>&#8220;V\u00ec th\u1ea5y r\u00f5 c\u00e1i\u00a0<em>V\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ea1o<\/em>\u00a0c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi L\u1ea1c Vi\u1ec7t ch\u1ec9 ph\u00f9 h\u1ee3p cho ch\u1ee7ng d\u00e2n v\u1edbi n\u1ec1n v\u0103n minh n\u00f4ng nghi\u1ec7p hi\u1ec1n h\u00f2a v\u00e0 minh tri\u1ebft, kh\u00f4ng th\u1ec3 \u00e1p d\u1ee5ng \u0111\u01b0\u1ee3c cho ch\u1ee7ng d\u00e2n v\u1ed1n xu\u1ea5t ph\u00e1t t\u1eeb n\u1ec1n v\u0103n minh du m\u1ee5c, n\u00ean m\u1eb7c cho Kh\u1ed5ng T\u1eed mang\u00a0<em>V\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ea1o<\/em>\u00a0\u0111i rao gi\u1ea3ng kh\u1eafp n\u01a1i m\u00f2n gi\u1ea7y l\u1ecfng g\u1ed1i m\u00e0 ch\u1eb3ng ai th\u00e8m nghe theo.<\/p>\n<p>&#8220;Khi T\u1ea7n v\u01b0\u01a1ng Doanh Ch\u00ednh th\u1ed1ng nh\u1ea5t thi\u00ean h\u1ea1, \u00f4ng ta quy\u1ebft \u0111\u1ecbnh x\u01b0ng \u0110\u1ebf theo truy\u1ec1n th\u1ed1ng c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi d\u00e2n du m\u1ee5c tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00f3. Th\u1ee7y Ho\u00e0ng \u0110\u1ebf: Ho\u00e0ng \u0110\u1ebf \u0111\u1ea7u ti\u00ean.&#8221; (Thi\u1ebfu Khanh, &#8220;<em>Ai \u0111\u00e3 ru ng\u1ee7 ch\u00fang ta<\/em>?&#8221; http:\/\/www.art2all.net\/tho\/tho_tk\/aidarunguchungta.html )<\/p>\n<p>X\u01b0ng m\u00ecnh l\u00e0 Ho\u00e0ng \u0111\u1ebf \u0111\u1ea7u ti\u00ean, T\u1ea7n Th\u1ee7y Ho\u00e0ng \u0111\u1ebf m\u1eb7c nhi\u00ean &#8220;x\u1ed5 to\u1eb9t&#8221; t\u1ea5t c\u1ea3 truy\u1ec1n th\u1ed1ng \u0111\u00e3 b\u1ecb nhi\u1ec5m v\u0103n h\u00f3a Vi\u1ec7t tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00f3 \u0111\u1ec3 l\u1eadp l\u1ea1i m\u1ed9t truy\u1ec1n th\u1ed1ng ho\u00e0n to\u00e0n m\u1edbi c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi Trung qu\u1ed1c.<\/p>\n<p>Sao v\u1eady?<\/p>\n<p>Th\u00ec trong truy\u1ec1n th\u1ed1ng c\u0169, c\u00e1c \u00f4ng &#8220;\u0111\u1ebf&#8221; c\u1ee7a ch\u1ee7ng d\u00e2n v\u0103n h\u00f3a du m\u1ee5c nhi\u1ec5m v\u0103n h\u00f3a Vi\u1ec7t v\u00e0 b\u1eaft ch\u01b0\u1edbc ng\u01b0\u1eddi Vi\u1ec7t x\u01b0ng\u00a0<em>v\u01b0\u01a1ng<\/em>; c\u00e1c \u00f4ng\u00a0<em>\u0111\u1ebf<\/em>\u00a0c\u0169 tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00f3 \u0111\u01b0\u1ee3c g\u1ecdi t\u00ean theo tr\u1eadt t\u1ef1 ng\u1eef ph\u00e1p ti\u1ebfng Vi\u1ec7t, nh\u1eefng \u0110\u1ebf Thu\u1ea5n, \u0111\u1ebf Nghi\u00eau, \u0111\u1ebf Minh, \u0111\u1ebf Lai&#8230; kh\u00f4ng c\u00f2n &#8220;thu\u1ea7n t\u00fay&#8221; n\u1eefa. T\u1eeb \u0111\u00f3, t\u1eeb sau nh\u00e0 T\u1ea7n tr\u1edf \u0111i, n\u01b0\u1edbc T\u00e0u d\u00f9 tr\u1ea3i qua nh\u1eefng th\u1eddi k\u1ef3 chia n\u0103m x\u1ebb b\u1ea3y manh m\u00fan, (Tam qu\u1ed1c, L\u1ee5c tri\u1ec1u, ng\u0169 \u0111\u1ea1i hay ng\u0169 qu\u00fd) c\u00e1c l\u00e3nh t\u1ee5 chi\u1ebfn th\u1eafng l\u00ean ng\u00f4i \u0111\u1ec1u x\u01b0ng\u00a0<em>\u0111\u1ebf<\/em>. T\u1ea5t c\u1ea3 h\u1ecd hi\u1ec3u r\u00f5 m\u00ecnh kh\u00f4ng thu\u1ed9c n\u1ec1n v\u0103n minh v\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ea1o nhu h\u00f2a c\u1ee7a ch\u1ee7ng ng\u01b0\u1eddi L\u1ea1c Vi\u1ec7t.<\/p>\n<p>V\u00ec\u00a0<em>H\u00f9ng v\u01b0\u01a1ng<\/em>\u00a0(Ph\u00e1p s\u01b0 tr\u01b0\u1edfng) kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 vua, \u00f4ng \u1ea5y kh\u00f4ng cai tr\u1ecb cho n\u00ean kh\u00f4ng c\u00f3 tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh v\u1edbi b\u00e1 quan v\u0103n v\u00f5 r\u00e0nh m\u1ea1ch nh\u01b0 c\u1ee7a T\u00e0u. Cho r\u1eb1ng &#8220;<em>C\u00e1c vua H\u00f9ng duy tr\u00ec uy th\u1ebf v\u1edbi m\u1ed9t cu\u1ed9c s\u1ed1ng tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh sung t\u00fac<\/em>,\u00a0<strong><sup><a href=\"http:\/\/chimviet.free.fr\/baivo\/thieukhanh\/thkhanhn_DichVaNgamNghi.htm#c15\">[15]<\/a><\/sup><\/strong>&#8221; l\u00e0 kh\u00f4ng c\u00f3 c\u01a1 s\u1edf. C\u00e1c &#8220;vua&#8221; H\u00f9ng c\u00f3 th\u1ec3 c\u00f3 nh\u1eefng gia \u0111\u00ecnh ri\u00eang sung t\u00fac, nh\u01b0ng m\u1ed9t tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh v\u1edbi vua quan cai tr\u1ecb nh\u01b0 tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh c\u1ee7a T\u00e0u th\u00ec kh\u00f4ng h\u1ec1 c\u00f3. S\u1eed ch\u00e9p ngo\u00e0i c\u00e1c con, trai g\u1ecdi l\u00e0\u00a0<em>Quan Lang<\/em>, g\u00e1i g\u1ecdi l\u00e0\u00a0<em>M\u1ef5 n\u01b0\u01a1ng<\/em>, v\u00e0 nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi gi\u00fap vi\u1ec7c cho \u00f4ng \u1ea5y \u0111\u01b0\u1ee3c g\u1ecdi l\u00e0\u00a0<em>B\u1ed3 Ch\u00ednh<\/em>, H\u00f9ng v\u01b0\u01a1ng kh\u00f4ng c\u00f3 quan vi\u00ean n\u00e0o kh\u00e1c. V\u00ec v\u1eady, c\u00e1c\u00a0<em>l\u1ea1c h\u1ea7u, l\u1ea1c t\u01b0\u1edbng<\/em>\u00a0ch\u1ec9 l\u00e0 do ng\u01b0\u1eddi T\u00e0u b\u1ecba \u0111\u1eb7t theo quan ni\u1ec7m truy\u1ec1n th\u1ed1ng v\u1edbi tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh c\u1ee7a h\u1ecd m\u00e0 th\u00f4i.<\/p>\n<p><em>Vi\u1ec7t Nam S\u1eed L\u01b0\u1ee3c<\/em>\u00a0c\u1ee7a h\u1ecdc gi\u1ea3 Tr\u1ea7n Tr\u1ecdng Kim theo c\u00e1c c\u1ed5 th\u01b0 T\u00e0u, vi\u1ebft: &#8220;Quy\u1ec1n ch\u00ednh tr\u1ecb [c\u1ee7a c\u00e1c &#8220;vua&#8221; H\u00f9ng] th\u00ec cha truy\u1ec1n con n\u1ed1i, g\u1ecdi l\u00e0 ph\u1ee5 \u0111\u1ea1o&#8221;\u00a0<strong><sup><a href=\"http:\/\/chimviet.free.fr\/baivo\/thieukhanh\/thkhanhn_DichVaNgamNghi.htm#c16\">[16]<\/a><\/sup><\/strong>\u00a0c\u0169ng l\u00e0 n\u00f3i theo l\u1eddi c\u1ee7a c\u00e1c s\u1eed gia T\u00e0u b\u1ecba \u0111\u1eb7t, ch\u1edb th\u1eddi b\u1ea5y gi\u1edd d\u00e2n t\u1ed9c Vi\u1ec7t c\u00f2n \u1edf ch\u1ebf \u0111\u1ed9 m\u1eabu h\u1ec7, ch\u01b0a chuy\u1ec3n qua ph\u1ee5 h\u1ec7, l\u00e0m g\u00ec c\u00f3 chuy\u1ec7n &#8220;cha truy\u1ec1n con n\u1ed1i g\u1ecdi l\u00e0 ph\u1ee5 \u0111\u1ea1o&#8221;! Nh\u1eefng cu\u1ed9c n\u1ed5i d\u1eady do ph\u1ee5 n\u1eef l\u00e3nh \u0111\u1ea1o nh\u01b0 ta \u0111\u00e3 th\u1ea5y. M\u1ef5 n\u01b0\u01a1ng \u0111i ch\u01a1i, g\u1eb7p c\u1eadu thanh ni\u00ean ngh\u00e8o r\u1edbt m\u1ed3ng t\u01a1i tr\u00ean b\u1edd s\u00f4ng Ch\u1eed (Ch\u1eed \u0110\u1ed3ng t\u1eed), n\u00e0ng l\u1ea5y l\u00e0m th\u00edch, b\u00e8n t\u1ef1 \u00fd v\u00e0 ch\u1ee7 \u0111\u1ed9ng &#8220;b\u1eaft&#8221; l\u00e0m ch\u1ed3ng m\u00e0 ch\u1eb3ng th\u00e8m h\u1ecfi \u00fd cha m\u1eb9 hay tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh n\u00e0o c\u1ea3; ch\u1eb3ng ph\u1ea3i \u0111\u00f3 l\u00e0 m\u1ed9t b\u1eb1ng ch\u1ee9ng r\u00f5 r\u00e0ng c\u1ee7a ch\u1ebf \u0111\u1ed9 m\u1eabu h\u1ec7 v\u00e0 t\u00ecnh tr\u1ea1ng H\u00f9ng V\u01b0\u01a1ng kh\u00f4ng c\u00f3 tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh \u0111\u00f3 sao? Kh\u00f4ng nh\u1eefng \u0111\u1ebfn \u0111\u1ea7u C\u00f4ng nguy\u00ean, cu\u1ed9c kh\u1edfi ngh\u0129a c\u1ee7a hai b\u00e0 Tr\u01b0ng v\u1eabn mang \u0111\u1eadm m\u00e0u s\u1eafc v\u00e0 tinh th\u1ea7n m\u1eabu h\u1ec7 (&#8220;<em>C\u00e1c ngu\u1ed3n t\u01b0 li\u1ec7u Trung qu\u1ed1c n\u00f3i r\u00f5 Thi S\u00e1ch ph\u1ee5c t\u00f9ng s\u1ef1 l\u00e3nh \u0111\u1ea1o c\u1ee7a v\u1ee3<\/em>,&#8221;)\u00a0<strong><sup><a href=\"http:\/\/chimviet.free.fr\/baivo\/thieukhanh\/thkhanhn_DichVaNgamNghi.htm#c17\">[17]<\/a><\/sup><\/strong>m\u00e0 \u0111\u1ebfn cu\u1ed9c kh\u1edfi ngh\u0129a c\u1ee7a b\u00e0 Tri\u1ec7u trong th\u1ebf k\u1ef7 II C\u00f4ng nguy\u00ean, t\u00e0n t\u00edch m\u1eabu h\u1ec7 v\u1eabn c\u00f2n. N\u1ebfu kh\u00f4ng ph\u1ea3i do t\u00e0n d\u01b0 c\u1ee7a tinh th\u1ea7n m\u1eabu h\u1ec7 th\u00ec li\u1ec7u h\u00e0ng v\u1ea1n ng\u01b0\u1eddi l\u00ednh nam gi\u1edbi kia c\u00f3 ch\u1ecbu v\u00e2ng l\u1ec7nh m\u1ed9t c\u00f4 g\u00e1i 23 tu\u1ed5i kh\u00f4ng? Ph\u1ea3i, l\u00fac \u0111\u00f3 &#8220;b\u00e0&#8221; Tri\u1ec7u l\u00e0 m\u1ed9t thi\u1ebfu n\u1eef ch\u01b0a ch\u1ed3ng, 23 tu\u1ed5i. Khi b\u00e0 Tri\u1ec7u \u0111em binh gi\u00fap anh l\u00e0 Tri\u1ec7u qu\u1ed1c \u0110\u1ea1t, th\u00ec s\u1eed s\u00e1ch kh\u00f4ng nh\u1eafc \u0111\u1ebfn t\u00ean Tri\u1ec7u Qu\u1ed1c \u0110\u1ea1t n\u1eefa. Ng\u01b0\u1eddi anh \u0111\u00f3 \u0111\u00e3 ph\u1ee5c t\u00f9ng s\u1ef1 ch\u1ec9 huy c\u1ee7a em g\u00e1i m\u00ecnh.<\/p>\n<p>Ch\u00fang ta bi\u1ebft d\u00e2n t\u1ed9c m\u00ecnh thu\u1ed9c n\u1ec1n v\u0103n minh n\u00f4ng nghi\u1ec7p nh\u01b0ng th\u01b0\u1eddng qu\u00ean r\u1eb1ng v\u1edbi n\u1ec1n v\u0103n minh c\u00f3 t\u00ednh c\u00e1ch nhu h\u00f2a \u0111\u00f3, t\u1ed5 ti\u00ean ng\u01b0\u1eddi Vi\u1ec7t th\u1eddi ti\u1ec1n s\u1eed s\u1ed1ng trong ch\u1ebf \u0111\u1ed9 m\u1eabu h\u1ec7. Sau h\u00e0ng ng\u00e0n n\u0103m b\u1ecb T\u00e0u \u0111\u00f4 h\u1ed9, b\u1ecb ch\u00fang &#8220;c\u01b0\u1ee1ng b\u00e1ch c\u1ea3i \u0111\u1ea1o&#8221; m\u1ed9t c\u00e1ch kh\u1eafc nghi\u1ec7t t\u1eeb m\u1eabu h\u1ec7 sang ph\u1ee5 h\u1ec7, nh\u01b0 ch\u00fang ta th\u1ea5y t\u00ean th\u00e1i th\u00fa Nh\u00e2m Di\u00ean th\u1ef1c hi\u1ec7n \u1edf C\u1eedu Ch\u00e2n, t\u1eeb \u0111\u00f3 ch\u00fang ta quen nh\u00ecn l\u1ecbch s\u1eed n\u01b0\u1edbc nh\u00e0 qua l\u0103ng k\u00ednh ph\u1ee5 h\u1ec7 c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi T\u00e0u. Ch\u00fang ta lu\u00f4n n\u00f3i chuy\u1ec7n 18 \u00d4NG H\u00f9ng V\u01b0\u01a1ng, \u0111\u1ec3 \u0111i \u0111\u1ebfn k\u1ebft lu\u1eadn v\u1ec1 t\u00ednh &#8220;cha truy\u1ec1n con n\u1ed1i g\u1ecdi l\u00e0 ph\u1ee5 \u0111\u1ea1o.&#8221;<\/p>\n<p>Trong ch\u1ebf \u0111\u1ed9 m\u1eabu h\u1ec7, t\u1ea1i sao nh\u1ea5t thi\u1ebft ph\u1ea3i l\u00e0 18 \u00d4NG H\u00f9ng V\u01b0\u01a1ng? Khi hi\u1ec3u H\u00f9ng V\u01b0\u01a1ng l\u00e0 m\u1ed9t \u0110\u1ea1i Ph\u00e1p s\u01b0, hay m\u1ed9t Ph\u00e1p s\u01b0 Tr\u01b0\u1edfng c\u1ee7a c\u1ea3 n\u01b0\u1edbc, t\u1ea1i sao kh\u00f4ng l\u00e0 c\u00e1c B\u00c0 H\u00f9ng V\u01b0\u01a1ng nh\u1ec9?<\/p>\n<p>V\u00ec v\u0103n h\u00f3a Nho gi\u00e1o c\u1ee7a T\u00e0u tr\u1ecdng nam khinh n\u1eef, ng\u01b0\u1eddi ph\u1ee5 n\u1eef trong x\u00e3 h\u1ed9i T\u00e0u kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c ph\u00e9p c\u00f3 m\u1eb7t \u1edf nh\u1eefng n\u01a1i th\u1edd ph\u01b0\u1ee3ng t\u00f4n nghi\u00eam hay tham d\u1ef1 c\u00e1c ho\u1ea1t \u0111\u1ed9ng x\u00e3 h\u1ed9i ho\u1eb7c c\u00e1c nghi l\u1ec5 c\u00f3 t\u00ednh t\u00e2m linh. V\u0103n h\u00f3a Vi\u1ec7t Nam ho\u00e0n to\u00e0n tr\u00e1i l\u1ea1i. Ti\u1ebfn s\u0129 K. W. Taylor nh\u1eadn th\u1ea5y t\u00ednh song ph\u01b0\u01a1ng (bilateral) trong x\u00e3 h\u1ed9i c\u1ed5 Vi\u1ec7t. Ngh\u0129a l\u00e0 trong x\u00e3 h\u1ed9i Vi\u1ec7t Nam ng\u01b0\u1eddi ph\u1ee5 n\u1eef c\u00f3 v\u1ecb th\u1ebf cao ngang b\u1eb1ng v\u1edbi nam gi\u1edbi. Cho \u0111\u1ebfn th\u1ebf k\u1ef7 \u0111\u1ea7u C\u00f4ng nguy\u00ean, &#8220;<em>tinh th\u1ea7n m\u1eabu h\u1ec7 c\u1ee7a th\u1eddi n\u00e0y c\u00f2n \u0111\u01b0\u1ee3c x\u00e1c nh\u1eadn m\u1ea1nh m\u1ebd h\u01a1n n\u1eefa v\u1edbi s\u1ef1 ki\u1ec7n l\u00e0 m\u1ed9 v\u00e0 \u0111\u1ec1n th\u1edd c\u1ee7a th\u00e2n m\u1eabu b\u00e0 Tr\u01b0ng Tr\u1eafc v\u1eabn c\u00f2n \u0111\u00f3 m\u00e0 tuy\u1ec7t kh\u00f4ng th\u1ea5y c\u00f3 di t\u00edch g\u00ec c\u1ea3 c\u1ee7a ph\u1ee5 th\u00e2n b\u00e0<\/em>.&#8221;\u00a0<strong><sup><a href=\"http:\/\/chimviet.free.fr\/baivo\/thieukhanh\/thkhanhn_DichVaNgamNghi.htm#c18\">[18]<\/a><\/sup><\/strong>cho th\u1ea5y vai tr\u00f2 ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00e0n \u00f4ng trong x\u00e3 h\u1ed9i c\u00f2n \u1edf \u0111\u00e2u \u0111\u00e2u v\u00e0&#8230; ch\u01b0a l\u00e0 c\u00e1i \u0111inh g\u00ec h\u1ebft! &#8220;<em>H\u00ecnh lu\u1eadt c\u1ee7a c\u00e1c tri\u1ec1u \u0111\u1ea1i Vi\u1ec7t Nam trong c\u00e1c th\u1ebf k\u1ef7 mu\u1ed9n v\u1ec1 sau ph\u1ea3n \u1ea3nh m\u1ed9t v\u1ecb th\u1ebf t\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ed1i cao c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi ph\u1ee5 n\u1eef, bi\u1ec3u th\u1ecb s\u1ef1 \u0111\u1ec1 kh\u00e1ng \u1ea3nh h\u01b0\u1edfng ch\u1ebf \u0111\u1ed9 ph\u1ee5 quy\u1ec1n t\u1eeb Trung qu\u1ed1c. X\u00e3 h\u1ed9i Vi\u1ec7t Nam th\u1eddi th\u01b0\u1ee3ng c\u1ed5 c\u00f3 th\u1ec3 l\u00e0 kh\u00f4ng ph\u1ea3i ch\u1ecbu s\u1ef1 ki\u1ec3m so\u00e1t c\u1ee7a ph\u1ee5 n\u1eef, nh\u01b0ng r\u00f5 r\u00e0ng l\u00e0 ph\u1ee5 n\u1eef c\u00f3 c\u00e1c quy\u1ec1n th\u1eeba k\u1ebf cho ph\u00e9p h\u1ecd \u0111\u1ea3m nhi\u1ec7m c\u00e1c vai tr\u00f2 l\u00e3nh \u0111\u1ea1o ch\u00ednh tr\u1ecb<\/em>.&#8221;\u00a0<strong><sup><a href=\"http:\/\/chimviet.free.fr\/baivo\/thieukhanh\/thkhanhn_DichVaNgamNghi.htm#c18\">[19]<\/a><\/sup><\/strong><\/p>\n<p>Th\u1ebf th\u00ec r\u1ea5t c\u00f3 th\u1ec3 \u0111\u00e3 t\u1ed3n t\u1ea1i c\u00e1c B\u00c0 H\u00f9ng V\u01b0\u01a1ng!<\/p>\n<p>S\u1ef1 xu\u1ea5t hi\u1ec7n c\u1ee7a An D\u01b0\u01a1ng V\u01b0\u01a1ng sau \u0111\u1eddi H\u00f9ng V\u01b0\u01a1ng th\u1ee9 18 l\u00e0 m\u1ed9t \u0111i\u1ec1u b\u00ed \u1ea9n m\u00e0 cho \u0111\u1ebfn nay d\u01b0\u1eddng nh\u01b0 ch\u01b0a c\u00f3 m\u1ed9t gi\u1ea3 thuy\u1ebft n\u00e0o gi\u1ea3i th\u00edch th\u1ecfa \u0111\u00e1ng. Ng\u01b0\u1eddi ta kh\u00f4ng bi\u1ebft \u00f4ng \u1ea5y t\u1eeb \u0111\u00e2u \u0111\u1ebfn. C\u00e1c thuy\u1ebft cho r\u1eb1ng \u00f4ng ta t\u1eeb x\u1ee9 Th\u1ee5c b\u00ean T\u1ee9 Xuy\u00ean qua hay t\u1eeb Cao B\u1eb1ng xu\u1ed1ng \u0111\u1ec1u kh\u00f4ng \u1ed5n. N\u1ebfu \u00f4ng ta t\u1eeb m\u1ed9t n\u01a1i n\u00e0o \u0111\u00f3 \u1edf ngo\u00e0i Vi\u1ec7t Nam \u0111\u1ebfn \u0111\u00e1nh h\u1ea1 &#8220;vua&#8221; H\u00f9ng, chi\u1ebfm n\u01b0\u1edbc V\u0103n Lang, \u1eaft l\u00e0 \u00f4ng ta ph\u1ea3i \u0111\u1ec3 l\u1ea1i d\u1ea5u v\u1ebft n\u00e0o \u0111\u00f3 \u0111\u1ec3 c\u00e1c nh\u00e0 nghi\u00ean c\u1ee9u nh\u1eadn th\u1ea5y. Nh\u01b0ng &#8220;<em>Kh\u00f4ng c\u00f3 b\u1eb1ng ch\u1ee9ng cho th\u1ea5y s\u1ef1 n\u1ed5i d\u1eady c\u1ee7a An D\u01b0\u01a1ng v\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ec3 l\u1ea1i d\u1ea5u v\u1ebft g\u00ec trong ng\u00f4n ng\u1eef Vi\u1ec7t Nam, v\u00e0 r\u00f5 r\u00e0ng l\u00e0 kh\u00f4ng c\u00f3 s\u1ef1 thay \u0111\u1ed5i l\u1edbn n\u00e0o v\u1ec1 nh\u00e2n s\u1ed1<\/em>.&#8221;\u00a0<strong><sup><a href=\"http:\/\/chimviet.free.fr\/baivo\/thieukhanh\/thkhanhn_DichVaNgamNghi.htm#c20\">[20]<\/a><\/sup><\/strong>\u00a0T\u1ee9c An D\u01b0\u01a1ng V\u01b0\u01a1ng kh\u00f4ng ph\u1ea3i t\u1eeb b\u00ean ngo\u00e0i v\u00e0o. \u00d4ng ta c\u1ee9 nh\u01b0 tr\u00ean tr\u1eddi r\u1edbt xu\u1ed1ng. L\u1eb7ng l\u1ebd v\u00e0 \u00eam th\u1ea5m; kh\u00f4ng g\u00e2y ra m\u1ed9t s\u1ef1 x\u00e1o tr\u1ed9n hay th\u00eam b\u1edbt n\u00e0o, c\u1ea3 trong d\u00e2n s\u1ed1 v\u00e0 ng\u00f4n ng\u1eef. C\u00f3 th\u1ec3 n\u00e0o An D\u01b0\u01a1ng V\u01b0\u01a1ng ch\u00ednh l\u00e0 v\u1ecb H\u00f9ng V\u01b0\u01a1ng th\u1ee9 19 kh\u00f4ng? \u00d4ng ta kh\u00f4ng h\u1ec1 l\u1eadt \u0111\u1ed5 v\u1ecb H\u00f9ng V\u01b0\u01a1ng 18. H\u00f9ng V\u01b0\u01a1ng 18 qua \u0111\u1eddi bao gi\u1edd kh\u00f4ng ai nh\u1edb. V\u00e0 m\u1ed9t &#8220;Ph\u00e1p s\u01b0&#8221; m\u1edbi xu\u1ea5t hi\u1ec7n t\u1ea1i ch\u1ed7. L\u1ea7n n\u00e0y l\u00e0 nam gi\u1edbi. \u00d4ng \u0111\u1ed5i qu\u1ed1c hi\u1ec7u, x\u00e2y d\u1ef1ng th\u00e0nh C\u1ed5 Loa, th\u00e0nh l\u1eadp qu\u00e2n \u0111\u1ed9i. C\u00f3 th\u1ec3 do c\u00e1c ho\u1ea1t \u0111\u1ed9ng \u0111\u00f3 n\u1eb7ng t\u00ednh cai tr\u1ecb th\u1ebf t\u1ee5c, kh\u00f4ng h\u1ee3p v\u1edbi truy\u1ec1n th\u1ed1ng thi\u00eang li\u00eang c\u1ee7a b\u1eadc\u00a0<em>v\u01b0\u01a1ng,<\/em>\u00a0ho\u1eb7c gi\u1ea3 c\u00e1c H\u00f9ng V\u01b0\u01a1ng tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00f3 to\u00e0n ph\u1ee5 n\u1eef, b\u00e2y gi\u1edd An D\u01b0\u01a1ng V\u01b0\u01a1ng l\u00e0 nam gi\u1edbi cho n\u00ean ch\u01b0a \u0111\u01b0\u1ee3c x\u00e3 h\u1ed9i t\u00f4n phong danh hi\u1ec7u H\u00f9ng V\u01b0\u01a1ng cao qu\u00fd \u1ea5y ch\u0103ng?<\/p>\n<p>N\u1ebfu kh\u00f4ng ph\u1ea3i v\u1eady, m\u00e0 c\u1ed1 ch\u1ee9ng minh cho \u0111\u01b0\u1ee3c r\u1eb1ng An D\u01b0\u01a1ng V\u01b0\u01a1ng l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi ngo\u00e0i \u1edf \u0111\u00e2u \u0111\u00f3 ch\u01b0a r\u00f5, mang ba v\u1ea1n qu\u00e2n v\u00e0o \u0111\u00e1nh chi\u1ebfm n\u01b0\u1edbc V\u0103n Lang, r\u1ed3i s\u00e1p nh\u1eadp V\u0103n Lang v\u00e0o n\u01b0\u1edbc T\u00e2y \u00c2u \u0111\u1ec3 l\u1eadp ra n\u01b0\u1edbc \u00c2u L\u1ea1c, th\u00ec An D\u01b0\u01a1ng V\u01b0\u01a1ng c\u00f3 kh\u00e1c g\u00ec \u0111\u1ed1i th\u1ee7 c\u1ee7a \u00f4ng l\u00e0 Tri\u1ec7u \u0110\u00e0? Th\u1ebf sao v\u1ec1 sau c\u00e1c s\u1eed gia \u0111\u1ed1 k\u1ef5 b\u00e0i x\u00edch Tri\u1ec7u \u0110\u1ea3 m\u00e0 k\u1ec3 An D\u01b0\u01a1ng V\u01b0\u01a1ng v\u00e0o qu\u1ed1c th\u1ed1ng Vi\u1ec7t Nam?<\/p>\n<p>D\u00f9 sao, sau m\u1ed9t ng\u00e0n n\u0103m n\u00f4 l\u1ec7, Ng\u00f4 Quy\u1ec1n \u2013 v\u00e0 d\u00e2n t\u1ed9c Vi\u1ec7t Nam \u2013 v\u1eabn nh\u1edb truy\u1ec1n th\u1ed1ng c\u1ee7a d\u00e2n t\u1ed9c m\u00ecnh l\u00e0\u00a0<em>V\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ea1o<\/em>. Ng\u00f4 Quy\u1ec1n x\u01b0ng\u00a0<em>v\u01b0\u01a1ng<\/em>\u00a0l\u00e0 n\u1ed1i l\u1ea1i qu\u1ed1c th\u1ed1ng. Ti\u1ebfn s\u0129 Keith Weller Taylor c\u00f3 th\u1ec3 ch\u01b0a hi\u1ec3u r\u00f5 n\u1ed9i dung nh\u01b0ng \u0111\u00e3 nh\u1eadn ra, v\u00e0 g\u1ecdi \u0111\u00fang n\u00f3 l\u00e0\u00a0<em>truy\u1ec1n th\u1ed1ng v\u01b0\u01a1ng quy\u1ec1n c\u1ee7a \u0111\u1ea5t n\u01b0\u1edbc\u00a0<\/em>(<em>a local tradition of kingship<\/em>), tuy sau \u0111\u00f3 c\u00e1c s\u1eed gia c\u1ee7a ta c\u00f3 l\u00fd do \u0111\u1ec3 s\u1eafp x\u1ebfp l\u1ea1i, kh\u00f4ng \u0111\u1eb7t Ng\u00f4 Quy\u1ec1n \u1edf ph\u1ea7n\u00a0<em>B\u1ea3n K\u1ef7<\/em>\u00a0c\u1ee7a s\u1eed k\u00fd n\u1eefa m\u00e0 thay b\u1eb1ng \u0110inh B\u1ed9 L\u0129nh (x\u01b0ng \u0111\u1ebf).<\/p>\n<p>Do truy\u1ec1n th\u1ed1ng V\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ea1o trong \u0111\u00f3 x\u00e3 h\u1ed9i ch\u01b0a c\u00f3 vua, ch\u1ec9 \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1eb7t d\u01b0\u1edbi s\u1ef1 l\u00e3nh \u0111\u1ea1o tinh th\u1ea7n c\u1ee7a m\u1ed9t nh\u00e0 hi\u1ec1n tri\u1ebft, n\u00ean khi Ng\u00f4 Quy\u1ec1n x\u01b0ng\u00a0<em>v\u01b0\u01a1ng<\/em>\u00a0\u0111\u1ec3 n\u1ed1i l\u1ea1i qu\u1ed1c th\u1ed1ng, \u00f4ng ph\u1ea3i \u0111\u1ed1i di\u1ec7n m\u1ed9t th\u1ef1c t\u1ebf kh\u00e1c. Sau m\u1ed9t ng\u00e0n n\u0103m b\u1ecb \u0111\u00f4 h\u1ed9, ho\u00e0n c\u1ea3nh \u0111\u1ea5t n\u01b0\u1edbc v\u00e0 x\u00e3 h\u1ed9i \u0111\u00e3 thay \u0111\u1ed5i. B\u1ea3n th\u00e2n \u00f4ng xu\u1ea5t th\u00e2n l\u00e0 v\u00f5 t\u01b0\u1edbng, \u00f4ng ch\u01b0a h\u1ec1 l\u00e0 m\u1ed9t ph\u00e1p s\u01b0 hay nh\u00e0 minh tri\u1ebft bao gi\u1edd. Ch\u00ednh v\u00f5 c\u00f4ng hi\u1ec3n h\u00e1ch tr\u1eddi long \u0111\u1ea5t l\u1ee1 \u0111\u00e3 \u0111\u01b0a \u00f4ng l\u00ean v\u1ecb tr\u00ed m\u1ed9t \u00f4ng vua cai tr\u1ecb. R\u1ea5t c\u00f3 th\u1ec3 t\u1eeb\u00a0<em>Vua<\/em>\u00a0\u0111\u00e3 xu\u1ea5t hi\u1ec7n trong ti\u1ebfng Vi\u1ec7t v\u00e0o th\u1eddi k\u1ef3 n\u00e0y, c\u00f9ng l\u00fac v\u1edbi s\u1ef1 ph\u00e1t sinh v\u1ecb th\u1ebf l\u00e3nh \u0111\u1ea1o ch\u00ednh tr\u1ecb c\u1ee7a Ng\u00f4 Quy\u1ec1n, khi \u00f4ng kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 b\u1eadc\u00a0<em>V\u01b0\u01a1ng<\/em>\u00a0truy\u1ec1n th\u1ed1ng. \u00d4ng l\u00e0 Vua. Vua th\u00ec ph\u1ea3i c\u00f3 m\u1ed9t tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh v\u1edbi b\u00e1 quan v\u0103n v\u00f5. Cho \u0111\u1ebfn \u0111\u00f3, c\u1ea3 d\u00e2n t\u1ed9c Vi\u1ec7t Nam ch\u01b0a h\u1ec1 c\u00f3 kinh nghi\u1ec7m v\u1ec1 vua ch\u00faa nh\u01b0 v\u1eady. Th\u1ebf n\u00ean ti\u1ebfn s\u0129 K. W. Taylor th\u1ea5y &#8220;<em>Tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh do Ng\u00f4 Quy\u1ec1n thi\u1ebft l\u1eadp l\u00e0 b\u1eaft ch\u01b0\u1edbc theo c\u00e1c ki\u1ec3u c\u00e1ch truy\u1ec1n th\u1ed1ng c\u1ee7a T\u00e0u, ngay c\u1ea3 quy \u0111\u1ecbnh v\u1ec1 m\u00e0u s\u1eafc ph\u1ea9m ph\u1ee5c cho c\u00e1c quan<\/em>.&#8221;\u00a0<strong><sup><a href=\"http:\/\/chimviet.free.fr\/baivo\/thieukhanh\/thkhanhn_DichVaNgamNghi.htm#c21\">[21]<\/a><\/sup><\/strong><\/p>\n<p>Tuy Ng\u00f4 Quy\u1ec1n c\u00f3 c\u00f4ng quy\u00e9t s\u1ea1ch gi\u1eb7c ngo\u1ea1i x\u00e2m, gi\u00e0nh l\u1ea1i \u0111\u1ed9c l\u1eadp v\u00e0 n\u1ed1i l\u1ea1i qu\u1ed1c th\u1ed1ng cho \u0111\u1ea5t n\u01b0\u1edbc, nh\u01b0ng c\u00e1c s\u1eed gia c\u1ee7a ta sau Ng\u00f4 S\u0129 Li\u00ean \u0111\u00e3 c\u00f3 l\u00fd do \u0111\u1ec3 kh\u00f4ng \u0111\u1eb7t \u00f4ng \u1edf ph\u1ea7n B\u1ea3n k\u1ef7 trong s\u00e1ch s\u1eed k\u00fd n\u1eefa, m\u00e0 thay \u00f4ng b\u1eb1ng \u0110inh B\u1ed9 L\u0129nh, d\u00f9 \u00f4ng n\u00e0y x\u01b0ng\u00a0<em>\u0111\u1ebf<\/em>\u00a0ch\u1edb kh\u00f4ng x\u01b0ng\u00a0<em>v\u01b0\u01a1ng<\/em>, m\u1edf ra m\u1ed9t truy\u1ec1n th\u1ed1ng m\u1edbi c\u1ee7a Vi\u1ec7t Nam.<\/p>\n<p><em>V\u01b0\u01a1ng<\/em>\u00a0l\u00e0 m\u1ed9t hi\u1ec1n gi\u1ea3, m\u1ed9t nh\u00e0 minh tri\u1ebft, th\u1eadm ch\u00ed c\u00f3 th\u1ec3 l\u00e0 m\u1ed9t th\u00e1nh nh\u00e2n, n\u1ed1i th\u00f4ng tam t\u00e0i, hi\u1ec3u th\u1ea5u c\u00e1c nguy\u00ean l\u00fd c\u1ee7a tr\u1eddi \u0111\u1ea5t v\u00e0 con ng\u01b0\u1eddi. M\u1ed9t b\u1eadc nh\u01b0 th\u1ebf ph\u1ea3i c\u00f3 \u0111\u1ecba v\u1ecb cao h\u01a1n c\u00e1c vua ch\u00faa tr\u1ea7n gian. Th\u1ebf nh\u01b0ng, ng\u01b0\u1eddi Trung qu\u1ed1c, v\u1ed1n bi\u1ebft r\u00f5\u00a0<em>V\u01b0\u01a1ng<\/em>\u00a0l\u00e0 kh\u00e1i ni\u1ec7m mang gi\u00e1 tr\u1ecb tinh th\u1ea7n c\u1ee7a ri\u00eang ng\u01b0\u1eddi Vi\u1ec7t, ch\u1edb kh\u00f4ng ph\u1ea3i c\u1ee7a h\u1ecd, n\u00ean h\u1ecd kh\u00f4ng d\u00e0nh s\u1ef1 t\u00f4n tr\u1ecdng \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t cho n\u00f3. Trong truy\u1ec1n th\u1ed1ng c\u1ee7a Trung qu\u1ed1c, con trai tr\u01b0\u1edfng c\u1ee7a ho\u00e0ng \u0111\u1ebf \u0111\u01b0\u1ee3c phong \u0111\u00f4ng cung th\u00e1i t\u1eed \u0111\u1ec3 sau n\u00e0y n\u1ed1i ng\u00f4i \u0111\u1ebf c\u1ee7a cha.\u00a0<em>V\u01b0\u01a1ng<\/em>\u00a0tr\u1edf th\u00e0nh m\u1ed9t t\u01b0\u1edbc v\u1ecb, ch\u1ec9 \u0111\u01b0\u1ee3c d\u00f9ng \u0111\u1ec3 phong cho c\u00e1c con trai th\u1ee9 c\u1ee7a vua. Th\u1ebf l\u00e0 t\u1eeb\u00a0<em>V\u01b0\u01a1ng<\/em>\u00a0b\u1ecb t\u01b0\u1edbc m\u1ea5t \u00fd ngh\u0129a tinh th\u1ea7n thi\u00eang li\u00eang v\u00e0 tr\u1edf th\u00e0nh m\u1ed9t t\u01b0\u1edbc hi\u1ec7u th\u1ebf t\u1ee5c. Nh\u1eefng \u00f4ng con trai th\u1ee9 c\u1ee7a ho\u00e0ng \u0111\u1ebf th\u00ec minh tri\u1ebft c\u00e1\u00ed n\u1ed7i g\u00ec, v\u00e0 l\u00e0m sao l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi c\u00f3 th\u1ec3 n\u1ed1i th\u00f4ng tam t\u00e0i Thi\u00ean \u0110\u1ecba Nh\u00e2n \u0111\u01b0\u1ee3c!<\/p>\n<p>M\u1eb7t kh\u00e1c, \u0110inh B\u1ed9 L\u0129nh v\u1edbi h\u00f9ng t\u00e2m chia \u0111\u00f4i thi\u00ean h\u1ea1 v\u1edbi ng\u01b0\u1eddi Trung qu\u1ed1c, ngang nhi\u00ean \u0111\u1eb7t qu\u1ed1c hi\u1ec7u l\u00e0 \u0110\u1ea1i C\u1ed3 Vi\u1ec7t, ngang nhi\u00ean x\u01b0ng Ho\u00e0ng \u0111\u1ebf \u0111\u1ea7u ti\u00ean c\u1ee7a truy\u1ec1n th\u1ed1ng Vi\u1ec7t, ngang ng\u1eeda v\u1edbi Ho\u00e0ng \u0111\u1ebf c\u1ee7a T\u00e0u, trong tinh th\u1ea7n &#8220;m\u1ed7i b\u00ean l\u00e0m\u00a0<em>\u0111\u1ebf<\/em>\u00a0h\u00f9ng c\u1ee9 m\u1ed9t ph\u01b0\u01a1ng,&#8221; \u0111\u1ec3 sau n\u00e0y L\u00fd Th\u01b0\u1eddng Ki\u1ec7t ung dung c\u1ea5t gi\u1ecdng &#8220;Nam qu\u1ed1c s\u01a1n h\u00e0 Nam \u0111\u1ebf c\u01b0!&#8221;<\/p>\n<p>\u0110\u00f3 l\u00e0 l\u00fd do khi\u1ebfn c\u00e1c s\u1eed gia tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh sau Ng\u00f4 S\u0129 Li\u00ean kh\u00f4ng mu\u1ed1n ti\u1ebfp t\u1ee5c truy\u1ec1n th\u1ed1ng\u00a0<em>v\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ea1o<\/em>\u00a0\u0111\u1ec3 ch\u1ecbu thua k\u00e9m T\u00e0u, vua m\u00ecnh ngang h\u00e0ng con c\u00e1i c\u1ee7a vua T\u00e0u, n\u00ean \u0111\u00e3 d\u1eddi m\u1ed1c B\u1ea3n K\u1ef7 c\u1ee7a s\u1eed k\u00fd v\u00e0o s\u1ef1 n\u1ed5i d\u1eady c\u1ee7a \u0110inh B\u1ed9 L\u0129nh: \u0110inh Ti\u00ean ho\u00e0ng \u0111\u1ebf c\u1ee7a Vi\u1ec7t Nam \u0111\u1ed9c l\u1eadp.<\/p>\n<p>Cu\u1ed1n s\u00e1ch\u00a0<em>The Birth of Vietnam<\/em>\u00a0c\u1ee7a gi\u00e1o s\u01b0 K. W. Taylor c\u00f3 ch\u1ee9a m\u1ed9t \u0111i\u1ec1u g\u00e2y tranh c\u00e3i l\u1edbn m\u00e0 h\u01a1n ba m\u01b0\u01a1i n\u0103m qua (t\u1eeb khi s\u00e1ch ra \u0111\u1eddi) d\u01b0\u1eddng nh\u01b0 ch\u01b0a c\u00f3 nh\u00e0 ph\u00ea b\u00ecnh n\u00e0o mu\u1ed1n \u0111\u00e1 \u0111\u1ed9ng \u0111\u1ebfn. \u0110\u00f3 l\u00e0 vi\u1ec7c \u00f4ng gh\u00e9p tri\u1ec1u \u0111\u1ea1i Tri\u1ec7u \u0110\u00e0 v\u1edbi n\u01b0\u1edbc Nam Vi\u1ec7t v\u00e0o l\u1ecbch s\u1eed Vi\u1ec7t Nam v\u00e0 cho r\u1eb1ng &#8220;<em>C\u00e1c s\u1eed gia Vi\u1ec7t Nam v\u1ec1 sau ghi nh\u1eadn Tri\u1ec7u \u0110\u00e0 l\u00e0 m\u1ed9t v\u1ecb vua \u0111\u00e3 ch\u1ed1ng l\u1ea1i qu\u00e2n Trung qu\u1ed1c x\u00e2m l\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ec3 b\u1ea3o to\u00e0n l\u00e3nh th\u1ed5. \u00d4ng \u0111\u01b0\u1ee3c t\u00f4n th\u1edd t\u1ea1i nhi\u1ec1u n\u01a1i \u1edf mi\u1ec1n B\u1eafc Vi\u1ec7t Nam<\/em>&#8221;\u00a0<sup>[22]<\/sup>\u00a0V\u00e0 &#8220;<em>Vi\u1ec7c \u00f4ng\u00a0<\/em>[Tri\u1ec7u \u0110\u00e0]\u00a0<em>n\u1eafm gi\u1eef c\u00e1i m\u00f3ng c\u1ee7a th\u1ea7n Kim quy bi\u1ec3u th\u1ecb s\u1ef1 h\u1ee3p th\u1ee9c c\u1ee7a \u00f4ng trong t\u00e2m tr\u00ed c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi Vi\u1ec7t Nam, v\u00e0 gi\u1ea3i th\u00edch uy th\u1ebf c\u1ee7a \u00f4ng cao h\u01a1n An D\u01b0\u01a1ng v\u01b0\u01a1ng<\/em>.&#8221;<strong><sup><a href=\"http:\/\/chimviet.free.fr\/baivo\/thieukhanh\/thkhanhn_DichVaNgamNghi.htm#c23\">[23]<\/a><\/sup><\/strong><\/p>\n<p>Ng\u01b0\u1eddi ta ngh\u0129 L\u00ea V\u0103n H\u01b0u l\u00e0 s\u1eed gia \u0111\u1ea7u ti\u00ean \u0111\u01b0a Tri\u1ec7u \u0110\u00e0 v\u00e0o l\u1ecbch s\u1eed truy\u1ec1n th\u1ed1ng Vi\u1ec7t Nam trong cu\u1ed1n\u00a0<em>\u0110\u1ea1i Vi\u1ec7t S\u1eed K\u00fd<\/em>\u00a0c\u1ee7a \u00f4ng m\u00e0 v\u1ec1 sau Ng\u00f4 S\u0129 Li\u00ean c\u0103n c\u1ee9 v\u00e0o \u0111\u00f3 \u0111\u1ec3 l\u00e0m b\u1ed9\u00a0<em>\u0110\u1ea1i Vi\u1ec7t S\u1eed K\u00fd To\u00e0n Th\u01b0\u00a0<\/em>v\u00e0 \u0111\u1eb7t Tri\u1ec7u \u0110\u00e0 \u1edf ph\u1ea7n Ngo\u1ea1i K\u1ef7. Th\u1ef1c ra, n\u00f3 b\u1eaft ngu\u1ed3n t\u1eeb m\u1ed9t cu\u1ed1n s\u1eed kh\u00e1c tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00f3 n\u1eefa.<\/p>\n<p>Khi qu\u00e2n Minh \u0111\u00f4 h\u1ed9 n\u01b0\u1edbc ta v\u00e0o cu\u1ed1i nh\u00e0 Tr\u1ea7n, ch\u00fang c\u01b0\u1edbp h\u1ebft s\u00e1ch v\u1edf c\u1ee7a n\u01b0\u1edbc ta mang v\u1ec1 b\u00ean T\u00e0u, trong \u0111\u00f3 c\u00f3 m\u1ed9t cu\u1ed1n s\u1eed t\u00ean l\u00e0\u00a0<em>\u0110\u1ea1i Vi\u1ec7t S\u1eed L\u01b0\u1ee3c<\/em>. V\u1ec1 sau, m\u1ed9t h\u1ecdc gi\u1ea3 T\u00e0u ph\u00e1t hi\u1ec7n cu\u1ed1n\u00a0<em>\u0110\u1ea1i Vi\u1ec7t S\u1eed L\u01b0\u1ee3c<\/em>\u00a0trong th\u01b0 kh\u1ed1 c\u1ee7a tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh c\u1ee7a h\u1ecd, b\u00e8n \u0111em kh\u1eafc in, nh\u01b0ng ch\u00fang b\u1ecf \u0111i ch\u1eef\u00a0<em>\u0110\u1ea1i<\/em>. Cu\u1ed1n s\u00e1ch c\u00f2n t\u00ean\u00a0<em>Vi\u1ec7t S\u1eed L\u01b0\u1ee3c<\/em>. Trong\u00a0<em>Vi\u1ec7t S\u1eed L\u01b0\u1ee3c<\/em>\u00a0\u0111\u00e3 c\u00f3 Tri\u1ec7u \u0110\u00e3 m\u1edf \u0111\u1ea7u trang s\u1eed n\u01b0\u1edbc ta \u1edf \u0111\u00f3 r\u1ed3i. V\u00e0 ng\u01b0\u1eddi ta nh\u1eadn ra cu\u1ed1n\u00a0<em>Vi\u1ec7t S\u1eed L\u01b0\u1ee3c<\/em>\u00a0hay\u00a0<em>\u0110\u1ea1i Vi\u1ec7t S\u1eed L\u01b0\u1ee3c<\/em>\u00a0l\u00e0 b\u1ea3n t\u00f3m l\u01b0\u1ee3c c\u1ee7a cu\u1ed1n\u00a0<em>Vi\u1ec7t Ch\u00ed<\/em>\u00a0(kh\u00f4ng c\u00f2n) c\u1ee7aTr\u1ea7n Ph\u1ed5, m\u1ed9t s\u1eed quan d\u01b0\u1edbi tri\u1ec1u Tr\u1ea7n Th\u00e1nh T\u00f4ng. L\u00ea V\u0103n H\u01b0u \u0111\u01b0\u1ee3c cho l\u00e0 \u0111\u00e3 hi\u1ec7u \u0111\u00ednh cu\u1ed1n\u00a0<em>Vi\u1ec7t Ch\u00ed<\/em>\u00a0n\u00ean \u0111\u00e3 \u0111\u01b0a Tri\u1ec7u \u0110\u00e0 t\u1eeb \u0111\u00f3 v\u00e0o b\u1ed9 s\u00e1ch\u00a0<em>\u0110\u1ea1i Vi\u1ec7t S\u1eed K\u00fd<\/em>\u00a0c\u1ee7a m\u00ecnh.<\/p>\n<p>Trong b\u00e0i\u00a0<em>B\u00ecnh Ng\u00f4 \u0110\u1ea1i C\u00e1o<\/em>, Nguy\u1ec5n Tr\u00e3i c\u0169ng k\u1ec3 Tri\u1ec7u \u0110\u00e0 v\u00e0o truy\u1ec1n th\u1ed1ng l\u1ecbch s\u1eed Vi\u1ec7t Nam:<\/p>\n<p>\u81ea\u00a0\u8d99\u00a0\u4e01\u674e\u9673\u4e4b\u8087\u9020\u6211\u570b,<\/p>\n<p>\u8207\u00a0\u6f22\u5510\u5b8b\u5143\u800c\u5404\u5e1d\u4e00\u65b9<\/p>\n<p>T\u1ef1\u00a0<em>Tri\u1ec7u<\/em>\u00a0\u0110inh L\u00fd Tr\u1ea7n chi tri\u1ec7u t\u1ea1o ng\u00e3 qu\u1ed1c,<\/p>\n<p>D\u1eef H\u00e1n \u0110\u01b0\u1eddng T\u1ed1ng Nguy\u00ean nhi c\u00e1c \u0111\u1ebf nh\u1ea5t ph\u01b0\u01a1ng.<\/p>\n<p><em>T\u1eeb Tri\u1ec7u, \u0110inh, L\u00fd, Tr\u1ea7n, g\u00e2y n\u1ec1n \u0111\u1ed9c-l\u1eadp;<\/em><\/p>\n<p><em>C\u00f9ng H\u00e1n, \u0110\u01b0\u1eddng, T\u1ed1ng, Nguy\u00ean, h\u00f9ng-c\u1ee9 m\u1ed9t ph\u01b0\u01a1ng<\/em>. (Tr\u1ea7n Tr\u1ecdng Kim d\u1ecbch)<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>D\u01b0\u1eddng nh\u01b0 Ng\u00f4 Th\u1eddi S\u1ef9 l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ea7u ti\u00ean l\u00ean ti\u1ebfng kh\u00f4ng c\u00f4ng nh\u1eadn Tri\u1ec7u \u0110\u00e0: Trong s\u00e1ch\u00a0<em>Vi\u1ec7t S\u1eed Ti\u00eau \u00c1n<\/em>, \u00f4ng \u0111\u1eb7t Tri\u1ec7u \u0110\u00e0 v\u00e0o K\u1ef7 Ngo\u1ea1i thu\u1ed9c:<\/p>\n<p>&#8220;X\u00e9t s\u1eed c\u0169: An D\u01b0\u01a1ng V\u01b0\u01a1ng m\u1ea5t n\u01b0\u1edbc, \u0111\u1ec3 qu\u1ed1c th\u1ed1ng v\u1ec1 h\u1ecd Tri\u1ec7u, ch\u00e9p to 4 ch\u1eef: &#8220;Tri\u1ec7u K\u1ef7 V\u0169 \u0110\u1ebf&#8221;. Ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1eddi theo sau \u0111\u00f3 kh\u00f4ng bi\u1ebft l\u00e0 vi\u1ec7c kh\u00f4ng ph\u1ea3i. Than \u00f4i! \u0110\u1ea5t Vi\u1ec7t Nam H\u1ea3i, Qu\u1ebf L\u00e2m kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 \u0110\u1ea5t Vi\u1ec7t Giao Ch\u1ec9, C\u1eedu Ch\u00e2n, Nh\u1eadt Nam. Tri\u1ec7u \u0110\u00e0 kh\u1edfi \u1edf Long Xuy\u00ean, l\u1eadp qu\u1ed1c \u1edf Phi\u00ean Ngung, mu\u1ed1n c\u1eaft \u0111\u1ee9t b\u1edd c\u00f5i, g\u1ed3m c\u1ea3 n\u01b0\u1edbc ta v\u00e0o l\u00e0m thu\u1ed9c qu\u1eadn, \u0111\u1eb7t ra gi\u00e1m ch\u1ee7 \u0111\u1ec3 c\u01a1 mi l\u1ea5y d\u00e2n, ch\u1ee9 ch\u01b0a t\u1eebng \u0111\u1ebfn \u1edf n\u01b0\u1edbc ta. N\u1ebfu coi l\u00e0 \u0111\u00e3 l\u00e0m vua n\u01b0\u1edbc Vi\u1ec7t, m\u00e0 \u0111\u1ebfn \u1edf cai tr\u1ecb n\u01b0\u1edbc ta, th\u00ec sau \u0111\u00f3 c\u00f3 L\u00e2m S\u0129 Ho\u1eb1ng kh\u1edfi \u1edf \u0111\u1ea5t B\u00e0n D\u01b0\u01a1ng, H\u01b0u Nghi\u1ec5m kh\u1edfi \u1edf Qu\u1ea3ng Ch\u00e2u, \u0111\u1ec1u x\u01b0ng l\u00e0 Nam Vi\u1ec7t V\u01b0\u01a1ng, c\u0169ng cho theo Qu\u1ed1c k\u1ef7 \u0111\u01b0\u1ee3c \u01b0? Tri\u1ec7u \u0110\u00e0 ki\u00eam t\u00ednh Giao Ch\u00e2u, c\u0169ng nh\u01b0 Ng\u1ee5y ki\u00eam t\u00ednh n\u01b0\u1edbcTh\u1ee5c, n\u1ebfu s\u1eed n\u01b0\u1edbc Th\u1ee5c c\u00f3 th\u1ec3 \u0111\u01b0a Ng\u1ee5y ti\u1ebfp theo L\u01b0u Thi\u1ec7n, th\u00ec qu\u1ed1c s\u1eed ta c\u0169ng c\u00f3 th\u1ec3 \u0111\u01b0a Tri\u1ec7u ti\u1ebfp theo An D\u01b0\u01a1ng. Kh\u00f4ng th\u1ebf, th\u00ec xin theo l\u1ec7 ngo\u1ea1i thu\u1ed9c \u0111\u1ec3 ph\u00e2n bi\u1ec7t v\u1edbi n\u1ed9i thu\u1ed9c v\u1eady.&#8221;\u00a0<strong><sup><a href=\"http:\/\/chimviet.free.fr\/baivo\/thieukhanh\/thkhanhn_DichVaNgamNghi.htm#c24\">[24]<\/a><\/sup><\/strong><\/p>\n<p>H\u1ecdc gi\u1ea3 \u0110\u00e0o Duy Anh, trong\u00a0<em>L\u1ecbch S\u1eed C\u1ed5 \u0110\u1ea1i Vi\u1ec7t Nam<\/em>\u00a0c\u00f9ng \u00fd ki\u1ebfn ph\u1ea3n b\u00e1c \u0111\u00f3, vi\u1ebft r\u00f5 ch\u1eef l\u1edbn nh\u01b0 m\u1ed9t l\u1eddi tuy\u00ean b\u1ed1 to ti\u1ebfng: NH\u00c0 TRI\u1ec6U KH\u00d4NG PH\u1ea2I L\u00c0 QU\u1ed0C TRI\u1ec0U&#8221; v\u00e0 c\u00f3 l\u1eddi l\u1ebd n\u1eb7ng n\u1ec1 h\u01a1n: &#8220;C\u00e1c s\u1eed th\u1ea7n \u0111\u1eddi L\u00ea k\u1ebf t\u1ee5c ph\u01b0\u01a1ng ph\u00e1p v\u00e0 quan \u0111i\u1ec3m c\u1ee7a L\u00ea V\u0103n H\u01b0u \u1edf \u0111\u1eddi Tr\u1ea7n (quan \u0111i\u1ec3m l\u1ecbch s\u1eed ph\u1ea3n d\u00e2n t\u1ed9c) kh\u00f4ng th\u1ea5y r\u1eb1ng Tri\u1ec7u \u0110\u00e0 l\u00e0m vua n\u01b0\u1edbc Nam Vi\u1ec7t \u1edf mi\u1ec1n Qu\u1ea3ng \u0110\u00f4ng, Qu\u1ea3ng T\u00e2y \u0111\u1ed1i v\u1edbi n\u01b0\u1edbc \u00c2u L\u1ea1c m\u00e0\u00a0<em>ngh\u1ec9<\/em>\u00a0x\u00e2m l\u01b0\u1ee3c, ch\u1ec9 l\u00e0 m\u1ed9t t\u00ean gi\u1eb7c c\u01b0\u1edbp n\u01b0\u1edbc ch\u1edb kh\u00f4ng ph\u1ea3i m\u1ed9t \u0111\u1ebf v\u01b0\u01a1ng ch\u00ednh th\u1ed1ng.&#8221;\u00a0<strong><sup><a href=\"http:\/\/chimviet.free.fr\/baivo\/thieukhanh\/thkhanhn_DichVaNgamNghi.htm#c25\">[25]<\/a><\/sup><\/strong><\/p>\n<p>Quan \u0111i\u1ec3m c\u1ee7a h\u1ecdc gi\u1ea3 \u0110\u00e0o Duy Anh c\u0169ng \u0111\u01b0\u1ee3c nhi\u1ec1u nh\u00e0 s\u1eed h\u1ecdc kh\u00e1c c\u1ee7a Vi\u1ec7t Nam chia x\u1ebb. S\u00e1ch\u00a0<em>L\u1ecbch S\u1eed Vi\u1ec7t Nam<\/em>\u00a0(t\u1eadp I) c\u1ee7a c\u00e1c t\u00e1c gi\u1ea3 Phan Huy L\u00ea, Tr\u1ea7n Qu\u1ed1c V\u01b0\u1ee3ng, H\u00e0 V\u0103n T\u1ea5n, v\u00e0 L\u01b0\u01a1ng Ninh, sau khi k\u1ec3 ra m\u1ed9t s\u1ed1 chi ti\u1ebft v\u1ec1 &#8220;ch\u00ednh s\u00e1ch m\u1ecb d\u00e2n&#8221; c\u1ee7a Tri\u1ec7u \u0110\u00e0, &#8220;d\u00f9ng nhi\u1ec1u th\u1ee7 \u0111o\u1ea1n v\u00e0 kh\u00f4n kh\u00e9o \u0111\u1ec3 tranh th\u1ee7 c\u00e1c th\u1ee7 l\u0129nh ng\u01b0\u1eddi Vi\u1ec7t,&#8221; \u0111\u00e3 k\u1ebft l\u1ea1i: &#8220;V\u00e0 c\u0169ng ch\u00ednh c\u00e1i th\u1ef1c t\u1ebf Nam Vi\u1ec7t ph\u1ee9c t\u1ea1p \u0111\u00f3 \u0111\u00e3 l\u00e0m cho nhi\u1ec1u nh\u00e0 vi\u1ebft s\u1eed c\u1ee7a ta th\u1eddi phong ki\u1ebfn ng\u1ed9 nh\u1eadn, coi nh\u00e0 Tri\u1ec7u nh\u01b0 m\u1ed9t tri\u1ec1u \u0111\u1ea1i ch\u00ednh th\u1ed1ng c\u1ee7a n\u01b0\u1edbc ta v\u00e0 vi\u1ebft th\u00e0nh m\u1ed9t K\u1ef7 nh\u00e0 Tri\u1ec7u trong ch\u00ednh s\u1eed.&#8221;\u00a0<strong><sup><a href=\"http:\/\/chimviet.free.fr\/baivo\/thieukhanh\/thkhanhn_DichVaNgamNghi.htm#c26\">[26]<\/a><\/sup><\/strong><\/p>\n<p>Kh\u00f4ng nh\u1eefng th\u1ebf, s\u00e1ch\u00a0<em>L\u1ecbch S\u1eed Vi\u1ec7t Nam<\/em>\u00a0(T\u1eadp 1) c\u1ee7a \u1ee6y Ban Khoa H\u1ecdc X\u00e3 H\u1ed9i Vi\u1ec7t Nam, t\u1ee9c ph\u1ea3n \u1ea3nh quan \u0111i\u1ec3m ch\u00ednh th\u1ee9c c\u1ee7a nh\u00e0 n\u01b0\u1edbc Vi\u1ec7t Nam D\u00e2n Ch\u1ee7 C\u1ed9ng H\u00f2a, c\u0169ng coi Tri\u1ec7u \u0110\u00e0 l\u00e0 k\u1ebb x\u00e2m l\u01b0\u1ee3c, g\u1ecdi \u00f4ng ta b\u1eb1ng &#8220;y&#8221; . &#8220;Tri\u1ec7u \u0110\u00e0 k\u00e9o qu\u00e2n sang x\u00e2m chi\u1ebfm \u00c2u L\u1ea1c l\u00fac \u0111\u1ea7u b\u1ecb th\u1ea5t b\u1ea1i, sau y ph\u1ea3i d\u00f9ng m\u01b0u m\u00f4 qu\u1ef7 quy\u1ec7t k\u1ebft h\u1ee3p v\u1edbi h\u00e0nh \u0111\u1ed9ng qu\u00e2n s\u1ef1 m\u1edbi chi\u1ebfm \u0111\u01b0\u1ee3c.&#8221;\u00a0<strong><sup><a href=\"http:\/\/chimviet.free.fr\/baivo\/thieukhanh\/thkhanhn_DichVaNgamNghi.htm#c27\">[27]<\/a><\/sup><\/strong><\/p>\n<p>Trong gi\u1edbi s\u1eed h\u1ecdc mi\u1ec1n nam tr\u01b0\u1edbc n\u0103m 1975 d\u01b0\u1eddng nh\u01b0 kh\u00f4ng c\u00f3 s\u1ef1 th\u1ea3o lu\u1eadn n\u00e0o v\u1ec1 v\u1ecb tr\u00ed c\u1ee7a Tri\u1ec7u \u0110\u00e0 trong l\u1ecbch s\u1eed truy\u1ec1n th\u1ed1ng. Trong cu\u1ed1n\u00a0<em>Vi\u1ec7t Nam S\u1eed L\u01b0\u1ee3c<\/em>\u00a0n\u1ed5i ti\u1ebfng c\u1ee7a s\u1eed gia Tr\u1ea7n Tr\u1ecdng Kim so\u1ea1n tr\u01b0\u1edbc n\u0103m 1945, Tri\u1ec7u \u0110\u00e0 \u0111\u01b0\u1ee3c k\u1ec3 v\u00e0o ch\u00ednh s\u1eed tr\u01b0\u1edbc th\u1eddi k\u1ef3 B\u1eafc thu\u1ed9c, nh\u01b0ng s\u1eed gia Ph\u1ea1m V\u0103n S\u01a1n trong b\u1ed9\u00a0<em>Vi\u1ec7t S\u1eed To\u00e0n Th\u01b0\u00a0<\/em>(Saigon, 1960) c\u0169ng c\u00f9ng l\u1eadp tr\u01b0\u1eddng t\u1ea9y chay Tri\u1ec7u \u0110\u00e0 nh\u01b0 c\u00e1c s\u1eed gia ngo\u00e0i B\u1eafc. Trong l\u00fac \u0111\u00f3, t\u00ean Tri\u1ec7u \u0110\u00e0 \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1eb7t cho m\u1ed9t con \u0111\u01b0\u1eddng \u1edf khu v\u1ef1c Ng\u00e3 S\u00e1u Ch\u1ee3 L\u1edbn t\u1eeb n\u0103m 1955 v\u00e0 t\u1ed3n t\u1ea1i \u0111\u1ebfn n\u0103m 1975\u00a0<strong><sup><a href=\"http:\/\/chimviet.free.fr\/baivo\/thieukhanh\/thkhanhn_DichVaNgamNghi.htm#c28\">[28]<\/a><\/sup><\/strong><\/p>\n<p>Ch\u00fang ta c\u1ea7n nh\u1edb l\u1ea1i quan \u0111i\u1ec3m c\u1ee7a vua Quang Trung v\u1ec1 chuy\u1ec7n n\u00e0y. S\u1eed gia Tr\u1ea7n Tr\u1ecdng Kim vi\u1ebft trong\u00a0<em>Vi\u1ec7t Nam S\u1eed L\u01b0\u1ee3c<\/em>: &#8220;[&#8230;] \u0111\u1ebfn n\u0103m Nh\u00e2m T\u00fd (1792) vua Quang Trung sai s\u1ee9 sang T\u00e0u xin c\u1ea7u h\u00f4n v\u00e0 xin tr\u1ea3 l\u1ea1i cho Vi\u1ec7t Nam \u0111\u1ea5t L\u01b0\u1ee1ng Qu\u1ea3ng. Vi\u1ec7c \u1ea5y tuy kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 b\u1ea3n \u00fd nh\u01b0ng mu\u1ed1n m\u01b0\u1ee3n chuy\u1ec7n \u0111\u1ec3 th\u1eed \u00fd vua nh\u00e0 Thanh.&#8221;\u00a0<strong><sup><a href=\"http:\/\/chimviet.free.fr\/baivo\/thieukhanh\/thkhanhn_DichVaNgamNghi.htm#c29\">[29]<\/a><\/sup><\/strong><\/p>\n<p>Tuy y\u00eau c\u1ea7u n\u00e0y ch\u01b0a ch\u00ednh th\u1ee9c n\u00f3i ra v\u1edbi ph\u00eda nh\u00e0 Thanh v\u00ec vua Quang Trung b\u0103ng h\u00e0, nh\u01b0ng \u0111\u00f3 l\u00e0 m\u1ed9t s\u1ef1 ki\u1ec7n l\u1ecbch s\u1eed \u0111\u01b0\u1ee3c ghi ch\u00e9p v\u00e0o s\u00e1ch ch\u1edb kh\u00f4ng ph\u1ea3i truy\u1ec1n thuy\u1ebft d\u00e2n gian.<\/p>\n<p>\u0110\u1ea5t L\u01b0\u1ee1ng Qu\u1ea3ng t\u1ee9c l\u00e0 hai t\u1ec9nh Qu\u1ea3ng \u0110\u00f4ng v\u00e0 Qu\u1ea3ng T\u00e2y n\u1eb1m trong l\u00e3nh th\u1ed5 n\u01b0\u1edbc Nam Vi\u1ec7t c\u1ee7a Tri\u1ec7u \u0110\u00e0 x\u01b0a. N\u1ebfu Tri\u1ec7u \u0110\u00e0 kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c k\u1ec3 l\u00e0 \u0111\u1ebf v\u01b0\u01a1ng ch\u00ednh th\u1ed1ng trong l\u1ecbch s\u1eed Vi\u1ec7t Nam, th\u00ec \u0111\u1ea5t n\u01b0\u1edbc Nam Vi\u1ec7t \u0111\u00f3 c\u0169ng kh\u00f4ng ph\u1ea3i c\u1ee7a Vi\u1ec7t Nam, Vua Quang Trung c\u0103n c\u1ee9 v\u00e0o \u0111\u00e2u \u0111\u1ec3 \u0111\u00f2i \u0111\u1ea5t?<\/p>\n<p>Ng\u00e0y nay, chuy\u1ec7n \u0111\u00f2i \u0111\u1ea5t \u0111\u00f3 c\u00f3 th\u1ec3 \u0111\u00e3 tr\u1edf th\u00e0nh vi\u1ec5n t\u01b0\u1edfng, nh\u01b0ng kh\u00f4ng ph\u1ea3i c\u00e1i m\u1ed9ng vu v\u01a1 v\u1edbi k\u00fd \u1ee9c xa x\u01b0a v\u1ec1 m\u1ed9t \u0111\u1ea5t n\u01b0\u1edbc m\u00eanh m\u00f4ng &#8220;ph\u00eda b\u1eafc gi\u00e1p \u0110\u1ed9ng \u0110\u00ecnh h\u1ed3 (H\u1ed3 Nam), ph\u00eda nam gi\u00e1p n\u01b0\u1edbc H\u1ed3 T\u00f4n (Chi\u00eam Th\u00e0nh), ph\u00eda t\u00e2y gi\u00e1p Ba Th\u1ee5c (T\u1eeb Xuy\u00ean), ph\u00eda \u0111\u00f4ng gi\u00e1p Nam h\u1ea3i&#8221;\u00a0<strong><sup><a href=\"http:\/\/chimviet.free.fr\/baivo\/thieukhanh\/thkhanhn_DichVaNgamNghi.htm#c30\">[30]<\/a><\/sup><\/strong>\u00a0\u0111\u00f3 t\u1eaft h\u1eb3n trong l\u00f2ng ng\u01b0\u1eddi Vi\u1ec7t.<\/p>\n<p>Cu\u1ed1n s\u00e1ch\u00a0<em>The Birth of Vietnam<\/em>\u00a0\u0111\u00e3 c\u00f3 m\u1eb7t t\u1eeb h\u01a1n 30 n\u0103m nay, trong \u0111\u00f3 ph\u1ea7n vi\u1ebft v\u1ec1 &#8220;k\u1ef7&#8221; Tri\u1ec7u \u0110\u00e0 \u1edf giai \u0111o\u1ea1n \u0111\u1ea7u c\u1ee7a l\u1ecbch s\u1eed Vi\u1ec7t Nam, nh\u01b0 m\u1ed9t ph\u1ea7n c\u1ee7a l\u1ecbch s\u1eed d\u00e2n t\u1ed9c Vi\u1ec7t, c\u00f3 ph\u1ea7n n\u00e0o gi\u00e1n ti\u1ebfp g\u1ee3i l\u1ea1i \u0111\u1ea1i m\u1ed9ng oai h\u00f9ng c\u1ee7a v\u1ecb ho\u00e0ng \u0111\u1ebf b\u00e1ch th\u1eafng Quang Trung, ng\u01b0\u1eddi t\u1eebng bu\u1ed9c T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c L\u01b0\u1ee1ng Qu\u1ea3ng T\u00f4n S\u0129 Ngh\u1ecb ph\u1ea3i m\u1edf \u0111\u01b0\u1eddng tho\u00e1t th\u00e2n qua ng\u00f5&#8230; \u1ed1ng \u0111\u1ed3ng! D\u01b0\u1eddng nh\u01b0 ch\u01b0a m\u1ed9t s\u1eed gia Vi\u1ec7t Nam n\u00e0o ng\u1eebng l\u1ea1i \u1edf ch\u1ed7 n\u00e0y \u0111\u1ec3 ng\u1eabm ngh\u0129.\u00a0<strong><sup><a href=\"http:\/\/chimviet.free.fr\/baivo\/thieukhanh\/thkhanhn_DichVaNgamNghi.htm#c31\">[31]<\/a><\/sup><\/strong><\/p>\n<p>\u0110i\u1ec1u b\u1eadn t\u00e2m l\u1edbn nh\u1ea5t c\u1ee7a c\u00e1c nh\u00e0 s\u1eed h\u1ecdc nghi\u00ean c\u1ee9u l\u1ecbch s\u1eed Vi\u1ec7t Nam t\u1eeb tr\u01b0\u1edbc \u0111\u1ebfn nay l\u00e0 v\u1ea5n \u0111\u1ec1 ngu\u1ed3n g\u1ed1c D\u00e2n t\u1ed9c Vi\u1ec7t Nam.<\/p>\n<p>Trong\u00a0<em>Vi\u1ec7t Nam S\u1eed L\u01b0\u1ee3c<\/em>, s\u1eed gia Tr\u1ea7n Tr\u1ecdng Kim vi\u1ebft: &#8220;Theo \u00fd ki\u1ebfn nh\u1eefng nh\u00e0 k\u00ea c\u1ee9u c\u1ee7a n\u01b0\u1edbc Ph\u00e1p, th\u00ec ng\u01b0\u1eddi Vi\u1ec7t Nam v\u00e0 ng\u01b0\u1eddi Th\u00e1i \u0111\u1ec1u \u1edf mi\u1ec1n n\u00fai T\u00e2y T\u1ea1ng xu\u1ed1ng. Ng\u01b0\u1eddi Vi\u1ec7t Nam theo s\u00f4ng H\u1ed3ng H\u00e0 l\u1ea7n xu\u1ed1ng ph\u00eda \u0111\u00f4ng nam, l\u1eadp ra n\u01b0\u1edbc Vi\u1ec7t Nam ta b\u00e2y gi\u1edd. [&#8230;] L\u1ea1i c\u00f3 nhi\u1ec1u ng\u01b0\u1eddi T\u00e0u v\u00e0 ng\u01b0\u1eddi Vi\u1ec7t Nam n\u00f3i r\u1eb1ng nguy\u00ean khi x\u01b0a \u0111\u1ea5t n\u01b0\u1edbc T\u00e0u c\u00f3 gi\u1ed1ng [ng\u01b0\u1eddi] Tam Mi\u00eau \u1edf, sau gi\u1ed1ng H\u00e1n T\u1ed9c (t\u1ee9c l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi T\u00e0u b\u00e2y gi\u1edd) \u1edf ph\u00eda t\u00e2y b\u1eafc \u0111\u1ebfn \u0111\u00e1nh \u0111u\u1ed5i ng\u01b0\u1eddi Tam Mi\u00eau \u0111i, chi\u1ebfm gi\u1eef l\u1ea5y v\u00f9ng s\u00f4ng Ho\u00e0ng H\u00e0 l\u1eadp ra n\u01b0\u1edbc T\u00e0u, r\u1ed3i d\u1ea7n d\u1ea7n xu\u1ed1ng ph\u00eda nam, ng\u01b0\u1eddi Tam Mi\u00eau ph\u1ea3i l\u1eabn n\u00fap v\u00e0o r\u1eebng hay l\u00e0 xu\u1ed1ng \u1edf mi\u1ec1n Vi\u1ec7t Nam ta b\u00e2y gi\u1edd.&#8221;\u00a0<strong><sup><a href=\"http:\/\/chimviet.free.fr\/baivo\/thieukhanh\/thkhanhn_DichVaNgamNghi.htm#c32\">[32]<\/a><\/sup><\/strong><\/p>\n<p>Tr\u01b0\u1edbc khi cu\u1ed1n s\u00e1ch\u00a0<em>Vi\u1ec7t Nam S\u1eed L\u01b0\u1ee3c<\/em>\u00a0ra \u0111\u1eddi, t\u1eeb th\u1eadp ni\u00ean 20 th\u1ebf k\u1ef7 XX trong gi\u1edbi nghi\u00ean c\u1ee9u s\u1eed h\u1ecdc Vi\u1ec7t Nam \u0111\u00e3 c\u00f3 th\u00eam m\u1ed9t thuy\u1ebft m\u1edbi, c\u0169ng c\u1ee7a m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi Ph\u00e1p, l\u00e0 Leonard Aurousseau, cho r\u1eb1ng d\u00e2n t\u1ed9c Vi\u1ec7t Nam l\u00e0 h\u1eadu du\u1ec7 c\u1ee7a d\u00e2n n\u01b0\u1edbc Vi\u1ec7t c\u1ee7a C\u00e2u Ti\u1ec3n th\u1eddi Chi\u1ebfn Qu\u1ed1c b\u00ean T\u00e0u. Khi n\u01b0\u1edbc Vi\u1ec7t n\u00e0y b\u1ecb n\u01b0\u1edbc S\u1edf di\u1ec7t, d\u00e2n Vi\u1ec7t \u0111\u00f3 ch\u1ea1y \u0111\u1ebfn chi\u1ebfm l\u0129nh v\u00f9ng \u0111\u1ea5t m\u00e0 sau n\u00e0y tr\u1edf th\u00e0nh mi\u1ec1n B\u1eafc Vi\u1ec7t Nam, v\u00e0 sau \u0111\u00f3 h\u1ecd tr\u1edf th\u00e0nh d\u00e2n t\u1ed9c Vi\u1ec7t Nam.<\/p>\n<p>Cho \u0111\u1ebfn th\u1eddi \u0111i\u1ec3m ra \u0111\u1eddi c\u1ee7a cu\u1ed1n s\u00e1ch\u00a0<em>Vi\u1ec7t Nam Th\u1eddi Khai Sinh<\/em>\u00a0c\u1ee7a Gi\u00e1o s\u01b0 Nguy\u1ec5n Ph\u01b0\u01a1ng, c\u00e1c thuy\u1ebft li\u00ean quan \u0111\u1ebfn &#8220;ng\u01b0\u1eddi Th\u00e1i&#8221; v\u00e0 &#8220;Tam Mi\u00eau&#8221; ch\u1eb3ng c\u00f2n h\u1ea5p d\u1eabn, m\u00e0 nhi\u1ec1u nh\u00e0 nghi\u00ean c\u1ee9u c\u0169ng \u0111\u00e3 t\u1ecf ra kh\u00f4ng m\u1eb7n m\u00e0 l\u1eafm v\u1edbi thuy\u1ebft di d\u00e2n c\u1ee7a Leonard Aurousseau do thi\u1ebfu t\u00ednh ch\u00ednh x\u00e1c l\u1ecbch s\u1eed. C\u00e1c ph\u00e1t hi\u1ec7n kh\u1ea3o c\u1ed5 h\u1ecdc m\u1edf ra cho c\u00e1c s\u1eed gia h\u01b0\u1edbng nghi\u00ean c\u1ee9u m\u1edbi.<\/p>\n<p>Gi\u00e1o s\u01b0 Nguy\u1ec5n Ph\u01b0\u01a1ng d\u00e0nh n\u1eeda cu\u1ed1n s\u00e1ch nghi\u00ean c\u1ee9u c\u00e1c k\u1ebft qu\u1ea3 kh\u1ea3o c\u1ed5 h\u1ecdc m\u00e0 cho \u0111\u1ebfn l\u00fac \u0111\u00f3 \u0111\u00e3 hi\u1ec7n kh\u00e1 r\u00f5 c\u00e1c m\u1ed1c l\u1edbn trong qu\u00e1 tr\u00ecnh ti\u1ebfn h\u00f3a li\u00ean t\u1ee5c c\u1ee7a ch\u1ee7 nh\u00e2n c\u00e1c n\u1ec1n v\u0103n h\u00f3a kh\u1ea3o c\u1ed5 tr\u00ean \u0111\u1ea5t n\u01b0\u1edbc. Nh\u01b0ng c\u00f3 l\u1ebd do b\u1ecb &#8220;k\u1eb9t&#8221; trong &#8220;ti\u1ec1n \u0111\u1ec1&#8221; c\u1ee7a c\u00e1c nh\u00e0 nghi\u00ean c\u1ee9u n\u01b0\u1edbc ngo\u00e0i kh\u00f4ng tin c\u00e1c n\u1ec1n v\u0103n h\u00f3a \u0111\u00f3 l\u00e0 c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi Vi\u1ec7t c\u1ed5, n\u00ean \u00f4ng v\u1eabn kh\u00f4ng r\u1eddi b\u1ecf \u0111\u1ecbnh h\u01b0\u1edbng \u0111\u01b0a d\u00e2n b\u00ean ngo\u00e0i v\u00e0o l\u00e0m d\u00e2n Vi\u1ec7t. \u00d4ng cho r\u1eb1ng: &#8220;D\u00e2n Vi\u1ec7t Nam l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi Trung qu\u1ed1c di c\u01b0 sang t\u1eeb th\u1eddi B\u1eafc Thu\u1ed9c.&#8221;\u00a0<strong><sup><a href=\"http:\/\/chimviet.free.fr\/baivo\/thieukhanh\/thkhanhn_DichVaNgamNghi.htm#c33\">[33]<\/a><\/sup><\/strong>V\u00e0 &#8220;S\u1ef1 h\u00ecnh th\u00e0nh c\u1ee7a d\u00e2n Vi\u1ec7t Nam \u0111\u00e3 b\u1eaft \u0111\u1ea7u t\u1eeb th\u1eddi nh\u00e0 H\u00e1n sang cai tr\u1ecb c\u1ed5 Vi\u1ec7t v\u00e0 k\u00e9o d\u00e0i su\u1ed1t m\u01b0\u1eddi th\u1ebf k\u1ef7 m\u1edbi ho\u00e0n t\u1ea5t v\u1edbi s\u1ef1 Ng\u00f4 Quy\u1ec1n r\u1ed3i \u0110inh B\u1ed9 L\u0129nh t\u00e1ch r\u1eddi ra kh\u1ecfi Trung qu\u1ed1c \u0111\u1ec3 l\u1eadp m\u1ed9t n\u01b0\u1edbc m\u1edbi.&#8221;\u00a0<strong><sup><a href=\"http:\/\/chimviet.free.fr\/baivo\/thieukhanh\/thkhanhn_DichVaNgamNghi.htm#c34\">[34]<\/a><\/sup><\/strong><\/p>\n<p>N\u00f3i nh\u01b0 Gi\u00e1o s\u01b0 Nguy\u1ec5n Ph\u01b0\u01a1ng, n\u1ebfu d\u00e2n t\u1ed9c Vi\u1ec7t Nam ch\u1ec9 m\u1edbi h\u00ecnh th\u00e0nh t\u1eeb khi nh\u00e0 H\u00e1n sang cai tr\u1ecb c\u1ed5 Vi\u1ec7t, th\u00ec tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00f3 \u0111\u1ea5t c\u1ed5 Vi\u1ec7t \u0111\u00e3 c\u00f3 ai \u0111\u00e2u? D\u00e2n H\u00e1n ch\u01b0a di c\u01b0 \u0111\u1ebfn th\u00ec h\u1ecd sang cai tr\u1ecb ai? C\u00f2n n\u1ebfu tr\u01b0\u1edbc nh\u00e0 H\u00e1n \u0111\u00e3 c\u00f3 d\u00e2n T\u00e0u di c\u01b0 t\u1edbi \u1edf \u0111\u00f4ng \u0111\u00fac \u0111\u1ee3i ng\u01b0\u1eddi H\u00e1n sang cai tr\u1ecb, nh\u01b0 Gi\u00e1o s\u01b0 Nguy\u1ec5n Ph\u01b0\u01a1ng n\u00f3i, th\u00ec \u0111\u1ea5t \u0111\u00f3 l\u00e0 c\u1ee7a nh\u00e0 H\u00e1n, sao ng\u01b0\u1eddi H\u00e1n l\u1ea1i sang chinh ph\u1ee5c \u0111\u00f4 h\u1ed9 \u0111\u1ed3ng b\u00e0o m\u00ecnh v\u00e0 l\u1ea1i g\u1ecdi \u0111\u00f3 l\u00e0 \u0111\u1ea5t c\u1ed5 Vi\u1ec7t, d\u00e2n C\u1ed5 Vi\u1ec7t? M\u00e0 c\u00f3 ph\u1ea3i h\u1ecd ch\u1edd \u0111\u1ebfn m\u01b0\u1eddi th\u1ebf k\u1ef7 sau, c\u00f3 \u0111\u00f4ng ng\u01b0\u1eddi r\u1ed3i m\u1edbi xu\u1ea5t hi\u1ec7n Ng\u00f4 Quy\u1ec1n v\u00e0 \u0110inh B\u1ed9 L\u0129nh \u0111\u1ee9ng l\u00ean &#8220;t\u00e1ch r\u1eddi ra kh\u1ecfi Trung qu\u1ed1c \u0111\u1ec3 l\u1eadp m\u1ed9t n\u01b0\u1edbc m\u1edbi&#8221; \u0111\u00e2u? Ngay t\u1eeb th\u1ebf k\u1ef7 \u0111\u1ea7u C\u00f4ng Nguy\u00ean, hai b\u00e0 Tr\u01b0ng \u0111\u00e3 &#8220;t\u00e1ch ra&#8221; \u0111\u1ec3 x\u01b0ng v\u01b0\u01a1ng r\u1ed3i \u0111\u00f3. N\u1ebfu hai B\u00e0 Tr\u01b0ng c\u0169ng l\u00e0 d\u00e2n T\u00e0u di c\u01b0 sao hai b\u00e0 l\u1ea1i n\u00f3i ng\u01b0\u1eddi T\u00e0u x\u00e2m l\u01b0\u1ee3c m\u00ecnh v\u00e0 ch\u1ed1ng l\u1ea1i h\u1ecd cho t\u1edbi ch\u1ebft? Sau hai B\u00e0 Tr\u01b0ng, nh\u1eefng cu\u1ed9c n\u1ed5i d\u1eady l\u1edbn nh\u1ecf ch\u1ed1ng l\u1ea1i Trung qu\u1ed1c x\u00e2m l\u1ef1c kh\u00f4ng ng\u1edbt x\u1ea9y ra lu\u00f4n trong m\u01b0\u1eddi th\u1ebf k\u1ef7. Kh\u00f4ng c\u00f3 m\u1ed9t cu\u1ed9c n\u1ed5i d\u1eady n\u00e0o \u0111\u01b0\u1ee3c s\u1eed s\u00e1ch ch\u00e9p l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi T\u00e0u \u0111\u00f2i ly khai c\u1ea3! Ngay c\u1ed5 th\u01b0 T\u00e0u c\u0169ng kh\u00f4ng s\u00e1ch n\u00e0o n\u00f3i th\u1ebf.<\/p>\n<p>Cu\u1ed1n s\u00e1ch c\u1ee7a Gi\u00e1o s\u01b0 Nguy\u1ec5n Ph\u01b0\u01a1ng xu\u1ea5t b\u1ea3n n\u0103m 1965; t\u1eeb n\u0103m 1967 tr\u1edf \u0111i m\u1edbi xu\u1ea5t hi\u1ec7n c\u00e1c ph\u00e1t ki\u1ebfn m\u1edbi c\u1ee7a nh\u00e0 nh\u00e2n ch\u1ee7ng h\u1ecdc (anthropologist: nh\u00e0 nh\u00e2n lo\u1ea1i h\u1ecdc) ng\u01b0\u1eddi M\u1ef9 Wilhelm G. Solheim II (1924 &#8211; 2014) v\u1ec1 nh\u1eefng cu\u1ed9c di d\u00e2n c\u1ee7a c\u00e1c ch\u1ee7ng ng\u01b0\u1eddi Nam \u0110\u1ea3o \u2013 Nam \u00c1. V\u00e0 m\u1edbi \u0111\u00e2y l\u00e0 t\u00e1c ph\u1ea9m\u00a0<em>Eden in the East<\/em>\u00a0(\u0110\u1ecba \u0111\u00e0ng \u1edf ph\u01b0\u01a1ng \u0110\u00f4ng) c\u1ee7a b\u00e1c s\u0129 ng\u01b0\u1eddi Anh Stephen Oppenheimer, cho c\u00e1c nh\u00e0 nghi\u00ean c\u1ee9u c\u1ea3m h\u1ee9ng trong h\u01b0\u1edbng gi\u1ea3i quy\u1ebft m\u1edbi v\u1ec1 ngu\u1ed3n g\u1ed1c d\u00e2n t\u1ed9c Vi\u1ec7t Nam. Tuy c\u00e1c nh\u00e0 nghi\u00ean c\u1ee9u c\u00f2n nhi\u1ec1u vi\u1ec7c ph\u1ea3i l\u00e0m tr\u01b0\u1edbc khi \u0111i \u0111\u1ebfn k\u1ebft lu\u1eadn cu\u1ed1i c\u00f9ng, nh\u01b0ng t\u1eeb nay thuy\u1ebft Aurousseau kh\u00f4ng c\u00f2n g\u00e2y &#8220;l\u0103n t\u0103n&#8221; g\u00ec n\u1eefa.<\/p>\n<p>Thuy\u1ebft c\u1ee7a Gi\u00e1o s\u01b0 Nguy\u1ec5n Ph\u01b0\u01a1ng kh\u00f4ng \u0111\u1ebfn n\u1ed5i kh\u00f3 nghe nh\u01b0 c\u00f3 ng\u01b0\u1eddi n\u00f3i d\u00e2n t\u1ed9c Vi\u1ec7t Nam ch\u1ec9 m\u1edbi b\u1eaft \u0111\u1ea7u &#8220;h\u00ecnh th\u00e0nh t\u1eeb n\u0103m 1930 theo h\u01b0\u1edbng d\u00e2n t\u1ed9c x\u00e3 h\u1ed9i ch\u1ee7 ngh\u0129a,&#8221;\u00a0<strong><sup><a href=\"http:\/\/chimviet.free.fr\/baivo\/thieukhanh\/thkhanhn_DichVaNgamNghi.htm#c35\">[35]<\/a><\/sup><\/strong>\u00a0nh\u01b0ng c\u0169ng kh\u00f4ng thuy\u1ebft ph\u1ee5c, nh\u01b0 \u0111\u00e3 th\u1ea5y.<\/p>\n<p>Tuy kh\u00f4ng \u0111\u1eb7t tr\u1ecdng t\u00e2m gi\u1ea3i quy\u1ebft v\u1ea5n \u0111\u1ec1 ngu\u1ed3n g\u1ed1c d\u00e2n t\u1ed9c Vi\u1ec7t Nam, cu\u1ed1n s\u00e1ch\u00a0<em>The Birth of Vietnam\u00a0<\/em>kh\u1eb3ng \u0111\u1ecbnh t\u00ednh b\u1ea3n \u0111\u1ecba v\u00e0 li\u00ean t\u1ee5c c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi Vi\u1ec7t Nam qua c\u00e1c giai \u0111o\u1ea1n v\u0103n h\u00f3a kh\u1ea3o c\u1ed5 h\u1ecdc ph\u00e1t hi\u1ec7n tr\u00ean \u0111\u1ea5t n\u01b0\u1edbc Vi\u1ec7t Nam. Tr\u01b0\u1edbc khi ng\u01b0\u1eddi T\u00e0u \u0111\u1ebfn, d\u00e2n t\u1ed9c Vi\u1ec7t Nam \u0111\u00e3 c\u00f3 t\u1ed5 ch\u1ee9c qu\u1ed1c gia v\u00e0 c\u00f3 m\u1ed9t n\u1ec1n v\u0103n h\u00f3a ri\u00eang bi\u1ec7t.<\/p>\n<p>V\u1edbi thuy\u1ebft &#8220;ng\u01b0\u1eddi H\u00e1n tr\u00e0n ng\u1eadp,&#8221; Gi\u00e1o s\u01b0 Nguy\u1ec5n Ph\u01b0\u01a1ng bi quan cho r\u1eb1ng: &#8220;Theo \u0111\u00e0 ti\u1ebfn tri\u1ec3n c\u1ee7a vi\u1ec7c cai tr\u1ecb nh\u00e0 H\u00e1n v\u00e0 c\u00e1c \u0111\u1eddi sau, d\u00e2n L\u1ea1c Vi\u1ec7t d\u1ea7n d\u1ea7n \u0111\u00e3 m\u1ea5t t\u00ednh c\u00e1ch c\u1ee7a m\u1ed9t d\u00e2n ri\u00eang, m\u1ed9t ph\u1ea7n do s\u1ef1 \u0111\u1ed3ng h\u00f3a r\u1ea5t kh\u00f3 nh\u1ecdc, v\u00e0 r\u1ea5t ch\u1eadm r\u00e3i v\u1edbi v\u0103n h\u00f3a Trung qu\u1ed1c (s\u1ef1 \u0111\u1ed3ng h\u00f3a n\u00e0y kh\u00f4ng bao gi\u1edd th\u00e0nh) ph\u1ea7n kh\u00e1c do s\u1ef1 gia t\u0103ng ng\u00e0y c\u00e0ng \u0111\u00f4ng h\u01a1n c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi T\u00e0u \u0111\u1ebfn l\u1eadp nghi\u1ec7p \u1edf Giao Ch\u1ec9 C\u1eedu Ch\u00e2n, khi\u1ebfn cho th\u1ed5 d\u00e2n cu\u1ed1i c\u00f9ng tr\u1edf th\u00e0nh thi\u1ec3u s\u1ed1; ph\u1ea7n kh\u00e1c n\u1eefa th\u1ed5 d\u00e2n l\u1ea1i c\u00f3 t\u00ednh \u0111\u1ed1 k\u1ef5 v\u1edbi v\u0103n minh ph\u01b0\u01a1ng b\u1eafc n\u00ean c\u1ed1 tr\u00e1nh nh\u1eefng ch\u1ed7 c\u00f3 ng\u01b0\u1eddi T\u00e0u l\u1eadp c\u01b0 \u0111\u1ec3 r\u00fat v\u00e0o xa h\u01a1n \u2013 c\u00f3 l\u1ebd kh\u00f4ng xa l\u1eafm \u2013 trong ch\u1ed7 r\u1eebng hoang c\u00e2y r\u1eadm, \u0111\u1ec3 s\u1ed1ng m\u00e3i cu\u1ed9c \u0111\u1eddi t\u1ef1 do ph\u00f3ng kho\u00e1ng c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi man di.&#8221;\u00a0<strong><sup><a href=\"http:\/\/chimviet.free.fr\/baivo\/thieukhanh\/thkhanhn_DichVaNgamNghi.htm#c36\">[36]<\/a><\/sup><\/strong>\u00a0Ti\u1ebfn s\u0129 K. W. Taylor, tr\u00e1i l\u1ea1i, nh\u1eadn th\u1ea5y: &#8220;<em>C\u00e1c nghi\u00ean c\u1ee9u m\u1edbi \u0111\u00e2y v\u1ec1 nh\u00e2n ch\u1ee7ng h\u1ecdc v\u1eadt l\u00fd cho th\u1ea5y m\u1ed9t s\u1ef1 li\u00ean t\u1ee5c \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t trong ti\u1ebfn h\u00f3a v\u1ec1 m\u1eb7t ch\u00fang t\u1ed9c c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi mi\u1ec1n b\u1eafc Vi\u1ec7t Nam t\u1eeb th\u1eddi k\u1ef3 ti\u1ec1n s\u1eed xa x\u01b0a nh\u1ea5t cho \u0111\u1ebfn hi\u1ec7n t\u1ea1i. M\u1ed9t s\u1ef1 li\u00ean k\u1ebft ch\u1ee7ng t\u1ed9c r\u00f5 r\u1ec7t t\u1eeb k\u1ef7 nguy\u00ean n\u00e0y \u0111\u1ebfn k\u1ef7 nguy\u00ean kh\u00e1c \u0111\u00e3 g\u1ea1t b\u1ecf b\u1ea5t c\u1ee9\u00a0<\/em>[gi\u1ea3 thuy\u1ebft v\u1ec1]\u00a0<em>m\u1ed9t cu\u1ed9c di d\u00e2n \u1ed3 \u1ea1t \u0111\u1ed9t xu\u1ea5t n\u00e0o \u0111\u1ee7 l\u1edbn \u0111\u1ec3 coi \u0111\u00f3 l\u00e0 ngu\u1ed3n g\u1ed1c c\u1ee7a m\u1ed9t d\u00e2n t\u1ed9c<\/em>.&#8221;\u00a0<strong><sup><a href=\"http:\/\/chimviet.free.fr\/baivo\/thieukhanh\/thkhanhn_DichVaNgamNghi.htm#c37\">[37]<\/a><\/sup><\/strong><\/p>\n<p>C\u00f2n v\u1ec1 di d\u00e2n ng\u01b0\u1eddi H\u00e1n, ti\u1ebfn s\u0129 K. W. Taylor cho bi\u1ebft: &#8220;<em>Di d\u00e2n ng\u01b0\u1eddi H\u00e1n v\u00e0o Vi\u1ec7t Nam kh\u00f4ng qu\u00e1 \u0111\u00f4ng \u0111\u1ea3o v\u1edbi s\u1ed1 l\u01b0\u1ee3ng tr\u00e0n ng\u1eadp. \u0110i\u1ec1u n\u00e0y \u0111\u01b0\u1ee3c th\u1ea5y r\u00f5 trong m\u1ed9t nghi\u00ean c\u1ee9u v\u1ec1 c\u00e1c th\u1ed1ng k\u00ea d\u00e2n s\u1ed1, ch\u1ec9 ra r\u1eb1ng kh\u00f4ng h\u1ec1 c\u00f3 m\u1ed9t s\u1ef1 thay \u0111\u1ed5i b\u1ea5t th\u01b0\u1eddng n\u00e0o v\u1ec1 d\u00e2n s\u1ed1 \u1edf mi\u1ec1n B\u1eafc Vi\u1ec7t Nam trong th\u1eddi nh\u00e0 H\u00e1n. D\u01b0\u1eddng nh\u01b0 c\u00f3 \u0111\u1ee7 di d\u00e2n [ng\u01b0\u1eddi H\u00e1n] \u0111\u1ec3 l\u1eadp n\u00ean m\u1ed9t t\u1ea7ng l\u1edbp thu\u1ed9c giai c\u1ea5p cai tr\u1ecb H\u00e1n \u2013 Vi\u1ec7t c\u1ea5u k\u1ebft nhau, nh\u01b0ng kh\u00f4ng \u0111\u1ee7 nhi\u1ec1u \u0111\u1ec3 c\u00f3 th\u1ec3 th\u1ed1ng tr\u1ecb x\u00e3 h\u1ed9i ng\u01b0\u1eddi b\u1ea3n \u0111\u1ecba v\u1ec1 m\u1eb7t h\u00e0nh ch\u00e1nh v\u00e0 v\u0103n h\u00f3a<\/em>.&#8221;\u00a0<strong><sup><a href=\"http:\/\/chimviet.free.fr\/baivo\/thieukhanh\/thkhanhn_DichVaNgamNghi.htm#c38\">[38]<\/a><\/sup><\/strong>V\u00e0 tuy ng\u01b0\u1eddi d\u00e2n b\u1ea3n \u0111\u1ecba &#8220;<em>l\u1ec7<\/em>\u00a0<em>thu\u1ed9c th\u1ebf gi\u1edbi c\u1ee7a \u0111\u1ebf quy\u1ec1n ph\u01b0\u01a1ng b\u1eafc, nh\u01b0ng h\u1ecd l\u00e0 s\u1ea3n ph\u1ea9m c\u1ee7a m\u1ed9t n\u1ec1n v\u0103n h\u00f3a ph\u01b0\u01a1ng nam<\/em>.&#8221;\u00a0<strong><sup><a href=\"http:\/\/chimviet.free.fr\/baivo\/thieukhanh\/thkhanhn_DichVaNgamNghi.htm#c39\">[39]<\/a><\/sup><\/strong><\/p>\n<p>M\u1eb7t kh\u00e1c, trong khi Gi\u00e1o s\u01b0 Nguy\u1ec5n Ph\u01b0\u01a1ng cho r\u1eb1ng: &#8220;D\u00e2n Vi\u1ec7t Nam do d\u00e2n Trung Hoa di c\u01b0 sang ch\u1edb kh\u00f4ng ph\u1ea3i do ng\u01b0\u1eddi L\u1ea1c Vi\u1ec7t m\u00e0 ra n\u00ean m\u1edbi c\u00f3 phong t\u1ee5c gi\u1ed1ng nh\u01b0 ng\u01b0\u1eddi Trung Hoa,&#8221;\u00a0<strong><sup><a href=\"http:\/\/chimviet.free.fr\/baivo\/thieukhanh\/thkhanhn_DichVaNgamNghi.htm#c40\">[40]<\/a><\/sup><\/strong>\u00a0th\u00ec Ti\u1ebft T\u1ed5ng (Hs\u00fcehTsung), m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi ph\u1ee5c v\u1ee5 d\u01b0\u1edbi quy\u1ec1n S\u0129 Nhi\u1ebfp ngay v\u00e0oth\u1eddi \u0111\u00f3 \u0111\u00e3 n\u00f3i ng\u01b0\u1ee3c l\u1ea1i. \u00d4ng ta cho r\u1eb1ng&#8221; vi\u1ec7c khai h\u00f3a [t\u1ee9c l\u00e0 \u0111\u1ed3ng h\u00f3a]<em>\u00a0ng\u01b0\u1eddi ph\u01b0\u01a1ng nam g\u1ea7n nh\u01b0 l\u00e0 v\u00f4 v\u1ecdng. T\u00ednh \u00f4 h\u1ee3p c\u1ee7a c\u00e1c nh\u00f3m d\u00e2n t\u1ed9c kh\u00e1c nhau \u0111\u1ee7 \u0111\u1ec3 l\u00e0m n\u1ea3n l\u00f2ng h\u1ea7u h\u1ebft c\u00e1c nh\u00e0 cai tr\u1ecb. Phong t\u1ee5c kh\u00f4ng \u0111\u1ed3ng nh\u1ea5t, v\u00e0 ng\u00f4n ng\u1eef th\u00ec kh\u00f4ng hi\u1ec3u nhau, ph\u1ea3i c\u1ea7n \u0111\u1ebfn nhi\u1ec1u l\u01b0\u1ee3t ng\u01b0\u1eddi th\u00f4ng d\u1ecbch m\u1edbi giao ti\u1ebfp v\u1edbi nhau \u0111\u01b0\u1ee3c<\/em>.&#8221;\u00a0<strong><sup><a href=\"http:\/\/chimviet.free.fr\/baivo\/thieukhanh\/thkhanhn_DichVaNgamNghi.htm#c41\">[41]<\/a><\/sup><\/strong>Th\u1ebf l\u00e0 thuy\u1ebft d\u00e2n Vi\u1ec7t g\u1ed1c T\u00e0u c\u1ee7a Gi\u00e1o s\u01b0 Nguy\u1ec5n Ph\u01b0\u01a1ng\u0111\u00e3 b\u1ecb ch\u00ednh ng\u01b0\u1eddi T\u00e0u t\u1ea1i ch\u1ed7 th\u1eddi b\u1ea5y gi\u1edd b\u00e1c b\u1ecfr\u1ed3i \u0111\u00f3.<\/p>\n<p>V\u00e0 Ti\u1ebfn s\u0129 K. W. Taylor c\u0169ng nh\u1eadn th\u1ea5y m\u1ed9t s\u1ef1 th\u1eadt: &#8220;<em>X\u00e3 h\u1ed9i Vi\u1ec7t Nam th\u01b0\u1eddng tr\u00e1i ng\u01b0\u1ee3c v\u1edbi c\u00e1c gi\u00e1 tr\u1ecb c\u1ee7a x\u00e3 h\u1ed9i Trung qu\u1ed1c<\/em>.&#8221;\u00a0<strong><sup><a href=\"http:\/\/chimviet.free.fr\/baivo\/thieukhanh\/thkhanhn_DichVaNgamNghi.htm#c42\">[42]<\/a><\/sup><\/strong>V\u00e0&#8221; Ch\u1eafc ch\u1eafn l\u00e0 di d\u00e2n Trung qu\u1ed1c ch\u1ecbu \u1ea3nh h\u01b0\u1edfng t\u1eeb v\u0103n h\u00f3a Vi\u1ec7t Nam c\u0169ng nhi\u1ec1u nh\u01b0 h\u1ecd c\u00f3 th\u1ec3 b\u1eaft v\u0103n h\u00f3a Vi\u1ec7t Nam ch\u1ecbu \u1ea3nh h\u01b0\u1edfng c\u1ee7a v\u0103n minh Trung qu\u1ed1c.&#8221;\u00a0<strong><sup><a href=\"http:\/\/chimviet.free.fr\/baivo\/thieukhanh\/thkhanhn_DichVaNgamNghi.htm#c43\">[43]<\/a><\/sup><\/strong><\/p>\n<p>Ti\u1ebfn s\u0129 K. W. Taylor nh\u1eadn x\u00e9t: &#8220;<em>Vi\u1ec7t Nam ti\u1ebfp nh\u1eadn v\u0103n minh Trung qu\u1ed1c m\u00e0 kh\u00f4ng l\u00e0m m\u1ea5t b\u1ea3n t\u00ednh c\u1ee7a m\u00ecnh. [&#8230;] Sau m\u1ed9t hay nhi\u1ec1u th\u1ebf h\u1ec7 c\u01b0 tr\u00fa \u1edf Vi\u1ec7t Nam, c\u00e1c di d\u00e2n Trung qu\u1ed1c, b\u1ea5t k\u1ec3 ngo\u00e0i m\u1eb7t h\u1ecd t\u1ecf ra trung th\u00e0nh v\u1edbi c\u00e1c l\u00fd t\u01b0\u1edfng thi\u00ean tri\u1ec1u Trung qu\u1ed1c, h\u1ecd kh\u00f4ng th\u1ec3 n\u00e0o kh\u00f4ng ch\u1ecbu \u1ea3nh h\u01b0\u1edfng t\u1eeb c\u00e1c gi\u00e1 tr\u1ecb v\u00e0 ki\u1ec3u th\u1ee9c c\u1ee7a x\u00e3 h\u1ed9i Vi\u1ec7t Nam<\/em>.&#8221;\u00a0<strong><sup><a href=\"http:\/\/chimviet.free.fr\/baivo\/thieukhanh\/thkhanhn_DichVaNgamNghi.htm#c44\">[44]<\/a><\/sup><\/strong><\/p>\n<p>V\u1ec1 ngu\u1ed3n g\u1ed1c ti\u1ebfng Vi\u1ec7t, Gi\u00e1o s\u01b0 Nguy\u1ec5n Ph\u01b0\u01a1ng vi\u1ebft: &#8220;H\u1ea7u nh\u01b0 c\u00f3 th\u1ec3 n\u00f3i \u0111\u01b0\u1ee3c r\u1eb1ng ti\u1ebfng Vi\u1ec7t Nam ng\u00e0y nay sau m\u01b0\u1eddi th\u1ebf k\u1ef7 \u0111\u1ed9c l\u1eadp v\u1eabn c\u00f2n l\u00e0 ch\u00ednh ti\u1ebfng T\u00e0u nh\u01b0ng \u0111\u1ecdc l\u00ean h\u01a1i kh\u00e1c v\u1edbi c\u00e1c c\u00e1ch \u0111\u1ecdc c\u1ee7a nh\u1eefng ti\u1ebfng \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng \u1edf Trung qu\u1ed1c.&#8221;\u00a0<strong><sup><a href=\"http:\/\/chimviet.free.fr\/baivo\/thieukhanh\/thkhanhn_DichVaNgamNghi.htm#c45\">[45]<\/a><\/sup><\/strong><\/p>\n<p>V\u00e0o th\u1eadp ni\u00ean 60 c\u1ee7a th\u1ebf k\u1ef7 XX, khi cu\u1ed1n s\u00e1ch\u00a0<em>Vi\u1ec7t Nam Th\u1eddi Khai Sinh<\/em>\u00a0ra \u0111\u1eddi, t\u00ednh Nam \u00c1 (Austroasiatic) c\u1ee7a ti\u1ebfng Vi\u1ec7t \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c b\u00e0n \u0111\u1ebfn,v\u00e0 ngay t\u1eeb \u0111\u1ea7u th\u1eadp ni\u00ean \u0111\u00f3, nh\u00e0 ng\u00f4n ng\u1eef h\u1ecdc ki\u00eam nh\u00e2n ch\u1ee7ng h\u1ecdc ng\u01b0\u1eddi Ph\u00e1p A. G. Haudricourt \u0111\u00e3 \u0111\u1ec1 x\u01b0\u1edbng ti\u1ebfng Vi\u1ec7t n\u1eb1m trong nh\u00f3m c\u00e1c ng\u00f4n ng\u1eef Nam \u00c1. L\u00fac \u0111\u00f3 c\u00e1c nh\u00e0 ng\u00f4n ng\u1eef h\u1ecdc v\u1eabn c\u00f2n b\u0103n kho\u0103n gi\u1eefa nh\u1eefng tranh c\u00e3i c\u1ee7a c\u00e1c \u00f4ng&#8230; T\u00e2y: trong nh\u00f3m ng\u00f4n ng\u1eef Nam \u00c1 ng\u01b0\u1eddi n\u00e0y n\u00f3i ti\u1ebfng Vi\u1ec7t c\u00f3 y\u1ebfu t\u1ed1 ti\u1ebfng Th\u00e1i, ng\u01b0\u1eddi kh\u00e1c n\u00f3i ti\u1ebfng Vi\u1ec7t l\u00e0 ti\u1ebfng M\u00f4n-Khmer; v\u00e0 d\u00f9 c\u00f3 ng\u01b0\u1eddi c\u00f3 \u00fd cho n\u00f3 thu\u1ed9c ng\u1eef h\u1ec7 T\u1ea1ng Mi\u1ebfn (Tibeto-Burman) \u0111i n\u1eefa, d\u01b0\u1eddng nh\u01b0 kh\u00f4ng m\u1ea5y ai n\u00f3i ti\u1ebfng Vi\u1ec7t l\u00e0 ti\u1ebfng T\u00e0u nh\u01b0 Gi\u00e1o s\u01b0 Nguy\u1ec5n Ph\u01b0\u01a1ng. V\u00e0o nh\u1eefng n\u0103m 1970 ngu\u1ed3n g\u1ed1c Nam \u00c1 c\u1ee7a ti\u1ebfng Vi\u1ec7t \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c x\u00e1c nh\u1eadn. N\u0103m 1974 gi\u00e1o s\u01b0 ng\u00f4n ng\u1eef h\u1ecdc ng\u01b0\u1eddi M\u1ef9 G\u00e9rard Diffloth \u0111\u01b0a ra b\u1ea3ng ph\u00e2n lo\u1ea1i cho ng\u1eef h\u1ec7 n\u00e0y, nh\u01b0ng sau \u0111\u00f3 t\u1ef1 ch\u00ednh \u00f4ng b\u00e1c b\u1ecf. V\u00e0 \u0111\u1ebfn h\u01a1n m\u01b0\u1eddi n\u0103m tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y, n\u0103m 2005 \u00f4ng \u0111\u01b0a ra c\u00e1ch ph\u00e2n lo\u1ea1i m\u1edbi, theo \u0111\u00f3 ti\u1ebfng Vi\u1ec7t thu\u1ed9c chi Vi\u1ec7t \u2013 Katu (C\u00e1c nh\u00e0 ng\u1eef h\u1ecdc Vi\u1ec7t Nam th\u01b0\u1eddng x\u1ebfp ti\u1ebfng Vi\u1ec7t v\u00e0o chi Vi\u1ec7t \u2013 M\u01b0\u1eddng ho\u1eb7c Vi\u1ec7t \u2013 Ch\u1ee9t), nh\u00f3m M\u00f4n-Khmer, ng\u1eef h\u1ec7 Nam \u00c1, v\u00e0 l\u00e0 ng\u00f4n ng\u1eef c\u00f3 nhi\u1ec1u thanh \u0111i\u1ec7u v\u00e0 nhi\u1ec1u ng\u01b0\u1eddi n\u00f3i nh\u1ea5t trong h\u1ec7 ng\u00f4n ng\u1eef n\u00e0y.<\/p>\n<p>N\u1eeda th\u1ebf k\u1ef7 tr\u01b0\u1edbc, nh\u00e0 nghi\u00ean c\u1ee9u B\u00ecnh Nguy\u00ean L\u1ed9c \u0111\u00e3 d\u00f9ng ph\u01b0\u01a1ng ph\u00e1p \u00f4ng g\u1ecdi l\u00e0 &#8220;ng\u00f4n ng\u1eef t\u1ef7 hi\u1ec7u&#8221; \u0111\u1ec3 &#8220;<em>L\u1ed9t Tr\u1ea7n Vi\u1ec7t Ng\u1eef,<\/em>&#8221;\u00a0<strong><sup><a href=\"http:\/\/chimviet.free.fr\/baivo\/thieukhanh\/thkhanhn_DichVaNgamNghi.htm#c46\">[46]<\/a><\/sup><\/strong>\u00a0ch\u1ee9ng minh ti\u1ebfng Vi\u1ec7t l\u00e0 ng\u00f4n ng\u1eef (c\u1ee7a ch\u1ee7ng ng\u01b0\u1eddi) M\u00e3 Lai (t\u1ee9c Nam \u00c1). M\u1edbi \u0111\u00e2y, B\u00e1c s\u0129 Nguy\u1ec5n Hy V\u1ecdng \u0111\u00e3 d\u00e0nh 33 n\u0103m \u0111\u1eddi m\u00ecnh \u0111\u1ec3 kh\u1ea3o s\u00e1t v\u00e0 x\u00e1c l\u1eadp &#8220;l\u00fd l\u1ecbch&#8221; (etymology) mang t\u00ednh Nam \u00c1 c\u1ee7a 27,400 t\u1eeb \u0111\u01a1n ti\u1ebfng Vi\u1ec7t trong b\u1ed9 T\u1eeb \u0111i\u1ec3n Ngu\u1ed3n G\u1ed1c Ti\u1ebfng Vi\u1ec7t c\u1ee7a \u00f4ng (2014). V\u1eady l\u00e0 &#8220;c\u0103n c\u01b0\u1edbc&#8221; ti\u1ebfng Vi\u1ec7t \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c x\u00e1c \u0111\u1ecbnh.<\/p>\n<p>C\u00f2n ti\u1ebfng T\u00e0u th\u00ec thu\u1ed9c m\u1ed9t h\u1ec7 ng\u00f4n ng\u1eef ho\u00e0n to\u00e0n kh\u00e1c \u0111\u00e3 bi\u1ebft r\u00f5: ng\u1eef h\u1ec7 H\u00e1n \u2013 T\u1ea1ng. L\u00e0m th\u1ebf n\u00e0o m\u00e0 ti\u1ebfng Vi\u1ec7t l\u1ea1i l\u00e0 ti\u1ebfng T\u00e0u \u0111\u1ecdc h\u01a1i kh\u00e1c \u0111\u01b0\u1ee3c ch\u1edb! C\u00f3 l\u1ebd Gi\u00e1o s\u01b0 Nguy\u1ec5n Ph\u01b0\u01a1ng mu\u1ed1n n\u00f3i \u0111\u1ebfn ph\u01b0\u01a1ng ng\u1eef c\u1ee7a m\u1ed9t s\u1ed1 \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng mi\u1ec1n nam Trung qu\u1ed1c (m\u00e0 ch\u00ednh ng\u01b0\u1eddi Trung qu\u1ed1c c\u0169ng g\u1ecdi l\u00e0 Vi\u1ec7t ng\u1eef), m\u00e0 \u00f4ng qu\u00ean r\u1eb1ng d\u00e2n \u1edf v\u00f9ng \u0111\u00f3 v\u1ed1n l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi B\u00e1ch Vi\u1ec7t v\u00e0 h\u1ecd c\u0169ng n\u00f3i ti\u1ebfng Nam \u00c1. C\u00f2n ti\u1ebfng T\u00e0u th\u00ec kh\u00e1c!<\/p>\n<p>Ti\u1ebfn s\u0129 K. W. Taylor ghi nh\u1eadn: &#8220;<em>D\u00f9 ch\u1ecbu s\u1ef1 ki\u1ec3m tra v\u00e0 \u0111\u00e1nh thu\u1ebf t\u1eeb c\u00e1c quan l\u1ea1i T\u00e0u, ng\u01b0\u1eddi Vi\u1ec7t Nam v\u1eabn gi\u1eef nguy\u00ean b\u1ea3n ch\u1ea5t c\u1ee7a m\u00ecnh. H\u1ecd kh\u00f4ng bao gi\u1edd \u0111\u1ec3 m\u1ea5t ng\u00f4n ng\u1eef m\u1eb9 \u0111\u1ebb v\u1edbi nh\u1eefng c\u1ea3m x\u00fac v\u00e0 t\u01b0 t\u01b0\u1edfng ri\u00eang bi\u1ec7t c\u1ee7a d\u00e2n t\u1ed9c h\u00e0m ch\u1ee9a trong ng\u00f4n ng\u1eef \u1ea5y. H\u1ecd kh\u00f4ng bao gi\u1edd m\u1ea5t ni\u1ec1m tin v\u00e0o qu\u00e1 kh\u1ee9 v\u00e0 di s\u1ea3n c\u1ee7a d\u00e2n t\u1ed9c trong qu\u00e1 kh\u1ee9<\/em>.&#8221;\u00a0<strong><sup><a href=\"http:\/\/chimviet.free.fr\/baivo\/thieukhanh\/thkhanhn_DichVaNgamNghi.htm#c47\">[47]<\/a><\/sup><\/strong><\/p>\n<p>Trong khi Gi\u00e1o s\u01b0 Nguy\u1ec5n Ph\u01b0\u01a1ng nh\u1eadn th\u1ea5y ng\u01b0\u1eddi L\u1ea1c Vi\u1ec7t b\u1ea3n \u0111\u1ecba kh\u00f4ng c\u00f3 c\u1eeda bi\u1ebfn th\u00e0nh&#8230; T\u00e0u v\u00ec &#8220;s\u1ef1 \u0111\u1ed3ng h\u00f3a r\u1ea5t kh\u00f3 nh\u1ecdc, v\u00e0 r\u1ea5t ch\u1eadm r\u00e3i v\u1edbi v\u0103n h\u00f3a Trung qu\u1ed1c (s\u1ef1 \u0111\u1ed3ng h\u00f3a n\u00e0y kh\u00f4ng bao gi\u1edd th\u00e0nh)&#8221;,\u00a0<strong><sup><a href=\"http:\/\/chimviet.free.fr\/baivo\/thieukhanh\/thkhanhn_DichVaNgamNghi.htm#c48\">[48]<\/a><\/sup><\/strong>\u00a0th\u00ec Ti\u1ebfn s\u0129 Taylor nh\u1eadn th\u1ea5y ng\u01b0\u1eddi T\u00e0u d\u1ec5 d\u00e0ng b\u1ecb v\u0103n h\u00f3a Vi\u1ec7t &#8220;ti\u00eau h\u00f3a&#8221; m\u1ea5t t\u0103m: &#8220;<em>Ng\u00f4n ng\u1eef c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi Vi\u1ec7t Nam v\u1eabn t\u1ed3n t\u1ea1i, v\u00e0 c\u00f3 th\u1ec3 n\u00f3i m\u00e0 kh\u00f4ng s\u1ee3 sai l\u1ea7m r\u1eb1ng sau th\u1ebf h\u1ec7 \u0111\u1ea7u hay th\u1ebf h\u1ec7 th\u1ee9 hai (c\u00e1c h\u1eadu du\u1ec7) ng\u01b0\u1eddi H\u00e1n \u0111\u00e3 n\u00f3i ti\u1ebfng Vi\u1ec7t. X\u00e3 h\u1ed9i Vi\u1ec7t Nam nh\u01b0 m\u1ed9t to\u00e0n th\u1ec3 v\u1eabn t\u00e1ch bi\u1ec7t v\u1edbi n\u1ec1n v\u0103n minh Trung qu\u1ed1c, v\u00e0 x\u00e3 h\u1ed9i H\u00e1n Vi\u1ec7t t\u1ed3n t\u1ea1i nh\u01b0 m\u1ed9t c\u00e1nh (wing) c\u1ee7a th\u1ebf gi\u1edbi v\u0103n h\u00f3a \u0111\u1ed9c l\u1eadp n\u00e0y. Di d\u00e2n ng\u01b0\u1eddi H\u00e1n b\u1ecb Vi\u1ec7t Nam h\u00f3a d\u1ec5 h\u01a1n l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi Vi\u1ec7t b\u1ecb H\u00e1n h\u00f3a<\/em>.&#8221;\u00a0<strong><sup><a href=\"http:\/\/chimviet.free.fr\/baivo\/thieukhanh\/thkhanhn_DichVaNgamNghi.htm#c49\">[49]<\/a><\/sup><\/strong><\/p>\n<p>\u0110\u1ecdc c\u00e1c nh\u1eadn x\u00e9t \u0111\u00f3 trong cu\u1ed1n s\u00e1ch\u00a0<em>The Birth of Vietnam<\/em>, ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ecdc c\u00f3 c\u1ea3m gi\u00e1c t\u00e1c gi\u1ea3 g\u1ea7n g\u0169i v\u1edbi m\u00ecnh v\u00e0 d\u00e0nh cho d\u00e2n t\u1ed9c Vi\u1ec7t Nam nhi\u1ec1u t\u00ecnh c\u1ea3m y\u00eau m\u1ebfn r\u1ea5t c\u1ea3m \u0111\u1ed9ng.<\/p>\n<p>Ng\u01b0\u1eddi vi\u1ebft kh\u00f4ng c\u00f3 ki\u1ebfn th\u1ee9c chuy\u00ean m\u00f4n \u0111\u1ec3 b\u00ecnh lu\u1eadn v\u1ec1 t\u00e1c ph\u1ea9m\u00a0<em>Vi\u1ec7t Nam Th\u1eddi Khai Sinh<\/em>\u00a0c\u1ee7a Gi\u00e1o s\u01b0 Nguy\u1ec5n Ph\u01b0\u01a1ng v\u00e0 c\u00e1c v\u1ea5n \u0111\u1ec1 v\u1ec1 &#8220;Kh\u1ea3o ti\u1ec1n s\u1eed&#8221;; c\u00e1c nh\u1eadn x\u00e9t tr\u00ean \u0111\u00e2y ch\u1ec9 l\u00e0 m\u1ea5y \u0111i\u1ec1u suy ngh\u0129 c\u1ee7a m\u1ed9t d\u1ecbch gi\u1ea3 nh\u00e2n d\u1ecbch cu\u1ed1n s\u00e1ch\u00a0<em>The Birth of Vietnam<\/em>\u00a0c\u1ee7a Ti\u1ebfn s\u0129 Keith Weller Taylor\u00a0<strong><sup><a href=\"http:\/\/chimviet.free.fr\/baivo\/thieukhanh\/thkhanhn_DichVaNgamNghi.htm#c50\">[50]<\/a><\/sup><\/strong>\u00a0m\u00e0 qu\u1ea3ng c\u00e1ch th\u1eddi gian ra \u0111\u1eddi c\u1ee7a n\u00f3 so v\u1edbi\u00a0<em>Vi\u1ec7t Nam Th\u1eddi Khai Sinh<\/em>, v\u1edbi nhi\u1ec1u k\u1ebft qu\u1ea3 m\u1edbi trong nghi\u00ean c\u1ee9u, \u0111\u00e3 g\u1ee3i cho t\u00e1c gi\u1ea3 c\u1ee7a s\u00e1ch nh\u1eefng nh\u1eadn \u0111\u1ecbnh t\u00edch c\u1ef1c v\u1ec1 th\u1eddi th\u01b0\u1ee3ng c\u1ed5 trong l\u1ecbch s\u1eed Vi\u1ec7t Nam, so v\u1edbi nh\u1eefng hi\u1ec3u bi\u1ebft t\u1eeb n\u1eeda th\u1ebf k\u1ef7 tr\u01b0\u1edbc.<\/p>\n<p>D\u0129 nhi\u00ean quan ni\u1ec7m c\u1ee7a t\u00e1c gi\u1ea3 v\u1ec1 l\u1ecbch s\u1eed Vi\u1ec7t Nam trong s\u00e1ch c\u00f3 th\u1ec3 kh\u00f4ng ho\u00e0n to\u00e0n tr\u00f9ng h\u1ee3p v\u1edbi s\u1eed quan c\u1ee7a t\u1eebng ng\u01b0\u1eddi ch\u00fang ta. Ngo\u00e0i m\u1ee9c \u0111\u1ed9 nh\u1eadn th\u1ee9c, t\u01b0 li\u1ec7u l\u1ecbch s\u1eed c\u00f3 \u0111\u01b0\u1ee3c \u1edf t\u1eebng th\u1eddi k\u1ef3 nghi\u00ean c\u1ee9u c\u0169ng l\u00e0 nh\u1eefng l\u00fd do kh\u00e1ch quan c\u1ee7a c\u00e1c sai bi\u1ec7t c\u00f3 th\u1ec3 c\u00f3.<\/p>\n<p>\u0110\u00f4i ch\u1ed7 t\u00e1c gi\u1ea3 d\u1ecbch c\u00e1c \u0111o\u1ea1n v\u0103n th\u01a1 t\u1eeb nguy\u00ean t\u00e1c ch\u1eef H\u00e1n v\u00e0 t\u01b0 li\u1ec7u t\u1eeb c\u00e1c s\u00e1ch\u00a0<em>AnNam Ch\u00ed L\u01b0\u1ee3c\u00a0<\/em>v\u00e0\u00a0<em>Vi\u1ec7t \u0110i\u1ec7n U Linh T\u1eadp\u00a0<\/em>sang ti\u1ebfng Anh, kh\u00e1 l\u1ecfng l\u1ebbo v\u00e0&#8230; t\u00f9y h\u1ee9ng. V\u1edbi hi\u1ec3u bi\u1ebft v\u1ec1 ch\u1eef H\u00e1n kh\u00f4ng \u0111ong \u0111\u1ea7y m\u1ed9t chi\u1ebfc l\u00e1 me, ng\u01b0\u1eddi vi\u1ebft \u0111\u00e3 ph\u1ea3i c\u1ed1 g\u1eafng l\u00e0m c\u00f4ng vi\u1ec7c c\u1ef1c k\u1ef3 kh\u00f3 kh\u0103n l\u00e0 \u0111\u1ed1i chi\u1ebfu nguy\u00ean t\u00e1c, v\u00e0 ch\u00fa th\u00edch b\u1ed5 sung v\u00e0o b\u1ea3n d\u1ecbch m\u1ed9t s\u1ed1 b\u00e0i th\u01a1 ch\u1eef H\u00e1n. C\u0169ng v\u1edbi kh\u00f3 kh\u0103n nh\u01b0 v\u1eady, \u0111\u1ec3 d\u1ecbch c\u00e1c \u0111o\u1ea1n v\u0103n\u00a0<em>An Nam<\/em>\u00a0<em>Ch\u00ed L\u01b0\u1ee3c<\/em>\u00a0v\u00e0\u00a0<em>Vi\u1ec7t \u0110i\u1ec7n U Linh T\u1eadp<\/em>\u00a0t\u1eeb ti\u1ebfng Anh tr\u1edf l\u1ea1i ti\u1ebfng Vi\u1ec7t cho ch\u00ednh x\u00e1c m\u00e0 kh\u00f4ng tham kh\u1ea3o \u0111\u01b0\u1ee3c nguy\u00ean b\u1ea3n ch\u1eef H\u00e1n, ng\u01b0\u1eddi vi\u1ebft ph\u1ea3i t\u00ecm b\u1ea3n d\u1ecbch c\u1ee7a Gi\u00e1o s\u01b0 L\u00ea H\u1eefu M\u1ee5c \u0111\u1ec3 ch\u00e9p l\u1ea1i cho \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ea7y \u0111\u1ee7 v\u00e0 trung th\u1ef1c. Xin h\u01b0\u01a1ng h\u1ed3n Gi\u00e1o s\u01b0 L\u00ea H\u1eefu M\u1ee5c th\u00f4ng c\u1ea3m.<\/p>\n<p><strong>Thi\u1ebfu Khanh<\/strong><\/p>\n<p>[\/et_pb_text][\/et_pb_column][\/et_pb_row][et_pb_row _builder_version=&#8221;3.6&#8243;][et_pb_column type=&#8221;4_4&#8243; _builder_version=&#8221;3.6&#8243; parallax=&#8221;off&#8221; parallax_method=&#8221;on&#8221;][et_pb_image align=&#8221;center&#8221; max_width=&#8221;50%&#8221; src=&#8221;https:\/\/viettudomunich.org\/wp-content\/uploads\/2021\/05\/0112.jpg&#8221; _builder_version=&#8221;3.6&#8243;][\/et_pb_image][\/et_pb_column][\/et_pb_row][et_pb_row _builder_version=&#8221;3.6&#8243;][et_pb_column type=&#8221;4_4&#8243; _builder_version=&#8221;3.6&#8243; parallax=&#8221;off&#8221; parallax_method=&#8221;on&#8221;][et_pb_text _builder_version=&#8221;3.6&#8243;]<\/p>\n<p><strong>Ch\u00fa th\u00edch:<\/strong><\/p>\n<p><a href=\"http:\/\/chimviet.free.fr\/baivo\/thieukhanh\/thkhanhn_DichVaNgamNghi.htm#01\">[1]<\/a>\u00a0&#8211; &#8220;<em>Giao Ch\u1ec9\u00a0<\/em>&#8221; means &#8220;intertwined feet&#8221; and refers to the custom of sleeping in group with each person&#8217;s head extending outward, while all feet came together in the center.\u00a0<em>The Birth of Vietnam<\/em>, page 26.<\/p>\n<p><a href=\"http:\/\/chimviet.free.fr\/baivo\/thieukhanh\/thkhanhn_DichVaNgamNghi.htm#02\">[2]<\/a>\u00a0&#8211; The H\u00f9ng Kings seemingly protected the Lac lords against raids and invasions from the mountains, while the Lac lords supported the H\u00f9ng kings with their manpower and wealth.\u00a0<em>The Birth of Vi\u1ec7t Nam<\/em>, page 13.<\/p>\n<p><a href=\"http:\/\/chimviet.free.fr\/baivo\/thieukhanh\/thkhanhn_DichVaNgamNghi.htm#03\">[3]<\/a>\u00a0&#8211; The life of the people was undisturbed by these events, however, and the position of the Lac Lords remained unchallenged.\u00a0<em>The Birth of Vietnam<\/em>, page 29)<\/p>\n<p><a href=\"http:\/\/chimviet.free.fr\/baivo\/thieukhanh\/thkhanhn_DichVaNgamNghi.htm#04\">[4]<\/a>\u00a0&#8211; The Lac lords largely remained in control of the land and people during this time.\u00a0<em>The Birth of Vietnam<\/em>, page 29.<\/p>\n<p><a href=\"http:\/\/chimviet.free.fr\/baivo\/thieukhanh\/thkhanhn_DichVaNgamNghi.htm#05\">[5]<\/a>\u00a0&#8211; The Lac lords were faced with the choice of becoming subordinate officials in Han government or of taking their case to the battlefield&#8221; (<em>The Birth of Vietnam<\/em>, page 37.<\/p>\n<p><a href=\"http:\/\/chimviet.free.fr\/baivo\/thieukhanh\/thkhanhn_DichVaNgamNghi.htm#06\">[6]<\/a>\u00a0&#8211; Women enjoyed a relatively high status in L\u1ea1c society. As we shall presently see, when the Lac lords eventually rose up against increasing Chinese influence, they were led by women.\u00a0<em>The Birth of Vietnam<\/em>, page 13.<\/p>\n<p><a href=\"http:\/\/chimviet.free.fr\/baivo\/thieukhanh\/thkhanhn_DichVaNgamNghi.htm#08\">[7]<\/a>\u00a0&#8211; The battle of B\u1ea1ch \u0110\u1eb1ng River and the rise of Ng\u00f4 Quy\u1ec1n, however, had a stirring effect on the people. It was now possible for them to imagine a Vietnamese king.\u00a0<em>The Birth of Vietnam<\/em>, page 269.<\/p>\n<p><a href=\"http:\/\/chimviet.free.fr\/baivo\/thieukhanh\/thkhanhn_DichVaNgamNghi.htm#08\">[8]<\/a>\u00a0&#8211; Ng\u00f4 Quy\u1ec1n was laying claim to a local tradition of kingship,\u00a0<em>The Birth of Vietnam<\/em>, page 270.<\/p>\n<p><a href=\"http:\/\/chimviet.free.fr\/baivo\/thieukhanh\/thkhanhn_DichVaNgamNghi.htm#09\">[9]<\/a>\u00a0&#8211; [Ng\u00f4] Quy\u1ec1n buttressed his royal claim with appropriate obeisance to indigenous perceptions of political authority.\u00a0<em>The Birth of Vietnam<\/em>, page 270.<\/p>\n<p><a href=\"http:\/\/chimviet.free.fr\/baivo\/thieukhanh\/thkhanhn_DichVaNgamNghi.htm#10\">[10]<\/a>\u00a0&#8211; The name\u00a0<em>H\u00f9ng<\/em>\u00a0derives from an Austroasiatic tittle of chieftainship that has persisted up to the present time in the language of Mon-Khmer speaking peoples living in the mountains of Southeast Asia, as well as in M\u01b0\u1eddng, the upland sister language of Vietnamese.\u00a0<em>The Birth of Vietnam<\/em>, page 3.<\/p>\n<p><a href=\"http:\/\/chimviet.free.fr\/baivo\/thieukhanh\/thkhanhn_DichVaNgamNghi.htm#11\">[11]<\/a>\u00a0&#8211;\u00a0<em>\u00c2n Kh\u01b0<\/em>\u00a0c\u00f3 ngh\u0129a l\u00e0 g\u00f2 \u0111\u1ed1ng di v\u1eadt \u0111\u1ed5 n\u00e1t c\u1ee7a (kinh \u0111\u00f4) nh\u00e0 \u00c2n.<\/p>\n<p><a href=\"http:\/\/chimviet.free.fr\/baivo\/thieukhanh\/thkhanhn_DichVaNgamNghi.htm#12\">[12]<\/a>\u00a0&#8211; \u00d4ng vua cu\u1ed1i c\u00f9ng c\u1ee7a nh\u00e0 Th\u01b0\u01a1ng tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00f3 th\u01b0\u1eddng \u0111\u01b0\u1ee3c g\u1ecdi l\u00e0 Tr\u1ee5 v\u01b0\u01a1ng, th\u1ef1c ra danh hi\u1ec7u \u00f4ng \u1ea5y l\u00e0 T\u00e2n T\u1ee5, ho\u1eb7c \u0110\u1ebf T\u00e2n Tr\u1ee5. Ch\u1ec9 ri\u00eang m\u1ed9t nh\u00e0 Chu x\u01b0ng v\u01b0\u01a1ng.<\/p>\n<p><a href=\"http:\/\/chimviet.free.fr\/baivo\/thieukhanh\/thkhanhn_DichVaNgamNghi.htm#13\">[13]<\/a>\u00a0&#8211; Gi\u00e1o s\u01b0 Linh m\u1ee5c Kim \u0110\u1ecbnh n\u00f3i nhi\u1ec1u v\u1ec1 th\u1eddi k\u1ef3 n\u00e0y m\u00e0 \u00f4ng g\u1ecdi l\u00e0 &#8220;huy\u1ec1n s\u1eed&#8221; trong tri\u1ebft thuy\u1ebft An Vi c\u1ee7a \u00f4ng.<\/p>\n<p><a href=\"http:\/\/chimviet.free.fr\/baivo\/thieukhanh\/thkhanhn_DichVaNgamNghi.htm#14\">[14]<\/a>\u00a0&#8211; Theo nh\u00e0 nghi\u00ean c\u1ee9u B\u00ecnh Nguy\u00ean L\u1ed9c, &#8220;<em>C\u00e1i<\/em>\u00a0l\u00e0 m\u1ed9t danh t\u1eeb M\u00e3 Lai [t\u1ee9c ng\u00f4n ng\u1eef Nam \u00c1 (ND)], c\u00f3 ngh\u0129a nh\u01b0 tr\u00ean v\u00e0o th\u1eddi x\u01b0a:\u00a0<em>B\u1ed1 C\u00e1i<\/em>\u00a0l\u00e0 \u00f4ng cha h\u00f9ng m\u1ea1nh, \u00f4ng cha th\u1ee7 l\u00e3nh [&#8230;] Hi\u1ec7n nay M\u00e3 Lai c\u00f3 danh t\u1eeb Ibu L\u00e1ki \u0111\u00fang ngh\u0129a l\u00e0 B\u1ed1 C\u00e1i&#8230;&#8221; (<em>Ibu<\/em>: \u00e2m c\u1ed5 c\u1ee7a B\u1ed1;\u00a0<em>L\u00e1ki<\/em>: \u00e2m c\u1ed5 c\u1ee7a C\u00e1i.), (Ngu\u1ed3n G\u1ed1c M\u00e3 Lai c\u1ee7a D\u00e2n t\u1ed9c Vi\u1ec7t Nam, B\u00e1ch B\u1ed9c xb, Saigon, 1971, trang 573)<\/p>\n<p><a href=\"http:\/\/chimviet.free.fr\/baivo\/thieukhanh\/thkhanhn_DichVaNgamNghi.htm#15\">[15]<\/a>\u00a0&#8211; The H\u00f9ng kings maintained their prestige with a prosperous court life&#8230;\u00a0<em>The Birth of Vietnam<\/em>, page 13.<\/p>\n<p><a href=\"http:\/\/chimviet.free.fr\/baivo\/thieukhanh\/thkhanhn_DichVaNgamNghi.htm#16\">[16]<\/a>\u00a0&#8211; Tr\u1ea7n Tr\u1ecdng Kim,\u00a0<em>Vi\u1ec7t Nam S\u1eed L\u01b0\u1ee3c<\/em>, nxb T\u00e2n Vi\u1ec7t, Saigon, in l\u1ea7n th\u1ee9 6, 1968, trang 24.<\/p>\n<p><a href=\"http:\/\/chimviet.free.fr\/baivo\/thieukhanh\/thkhanhn_DichVaNgamNghi.htm#17\">[17]<\/a>\u00a0&#8211; The Chinese sources make it clear that Thi S\u00e1ch followed his wife&#8217;s leadership .\u00a0<em>The Birth of Vietnam<\/em>, page 39.<\/p>\n<p><a href=\"http:\/\/chimviet.free.fr\/baivo\/thieukhanh\/thkhanhn_DichVaNgamNghi.htm#18\">[18]<\/a>\u00a0&#8211; The matriachal flavor of the time is further attested by the fact that Tr\u01b0ng Tr\u1eafc&#8217;s mother&#8217;s tomb and spirit temple have survived , although nothing remains of her father.\u00a0<em>The Birth of Vietnam<\/em>, page 39.<\/p>\n<p><a href=\"http:\/\/chimviet.free.fr\/baivo\/thieukhanh\/thkhanhn_DichVaNgamNghi.htm#19\">[19]<\/a>\u00a0&#8211; The law codes of Vietnamese dynasties in later centuries reflect a relatively high status for women, indicating resistance to patriarchal influence from China. Ancient Vietnamese society may not have been controlled by women, but it is clear the women enjoy hereditary rights that allowed them to assume roles of political leadership.\u00a0<em>The Birth of Vietnam<\/em>, page 77.<\/p>\n<p><a href=\"http:\/\/chimviet.free.fr\/baivo\/thieukhanh\/thkhanhn_DichVaNgamNghi.htm#20\">[20]<\/a>\u00a0&#8211; There is no evidence that the rise of King An D\u01b0\u01a1ng left any mark on the Vietnamese language, and it is clear that there was no major demographic change.\u00a0<em>The Birth of Vietnam<\/em>, page 17.<\/p>\n<p><a href=\"http:\/\/chimviet.free.fr\/baivo\/thieukhanh\/thkhanhn_DichVaNgamNghi.htm#21\">[21]<\/a>\u00a0&#8211; The court that Ng\u00f4 Quy\u1ec1n established was based on traditional Chinese etiquette, even to the regulation of the color of garments to be worn by officials.\u00a0<em>The Birth of Vietnam<\/em>, page 270.<\/p>\n<p><a href=\"http:\/\/chimviet.free.fr\/baivo\/thieukhanh\/thkhanhn_DichVaNgamNghi.htm#22\">[22]<\/a>\u00a0&#8211; Chao To was remembered by later Vietnamese historians as a king who defended their lands against Chinese aggression. His spirit cult was eventually honored in many parts of North Vietnam.<em>The Birth of Vietnam,<\/em>\u00a0page 26 \u2013 27.<\/p>\n<p><a href=\"http:\/\/chimviet.free.fr\/baivo\/thieukhanh\/thkhanhn_DichVaNgamNghi.htm#23\">[23]<\/a>\u00a0&#8211; His possession of the magic turtle claw signified his legitimacy in the minds of the Vietnamese and ascendancy over King An D\u01b0\u01a1ng.\u00a0<em>The Birth of Vietnam,<\/em>\u00a0page 27.<\/p>\n<p><a href=\"http:\/\/chimviet.free.fr\/baivo\/thieukhanh\/thkhanhn_DichVaNgamNghi.htm#24\">[24]<\/a>\u00a0&#8211; Ng\u00f4 Th\u1eddi S\u1ef9,\u00a0<em>Vi\u1ec7t S\u1eed Ti\u00eau \u00c1n<\/em>, H\u1ed9i Vi\u1ec7t Nam Li\u00ean l\u1ea1c nghi\u00ean c\u1ee9u \u00c1 Ch\u00e2u d\u1ecbch, nh\u00e0 xb V\u0103n S\u1eed, 1991, trang 10, b\u1ea3n\u00a0<em>pdf.<\/em><\/p>\n<p><a href=\"http:\/\/chimviet.free.fr\/baivo\/thieukhanh\/thkhanhn_DichVaNgamNghi.htm#25\">[25]<\/a>\u00a0&#8211;<sup>\u00a0<\/sup>\u0110\u00e0o Duy Anh,\u00a0<em>L\u1ecbch S\u1eed C\u1ed5 \u0110\u1ea1i Vi\u1ec7t Nam<\/em>, Nxb V\u0103n H\u00f3a Th\u00f4ng Tin, HN, 2005, trang 48.<\/p>\n<p><a href=\"http:\/\/chimviet.free.fr\/baivo\/thieukhanh\/thkhanhn_DichVaNgamNghi.htm#26\">[26]<\/a>\u00a0&#8211;<sup>&#8211;<\/sup>Phan Huy L\u00ea et al.\u00a0<em>L\u1ecbch S\u1eed Vi\u1ec7t Nam<\/em>, (T\u1eadp 1) nxb \u0110\u1ea1i h\u1ecdc v\u00e0 Trung h\u1ecdc Chuy\u00ean Nghi\u1ec7p, HN, 1985, trang 154.<\/p>\n<p><a href=\"http:\/\/chimviet.free.fr\/baivo\/thieukhanh\/thkhanhn_DichVaNgamNghi.htm#27\">[27]<\/a>\u00a0&#8211; UBKHXHVN,\u00a0<em>L\u1ecbch S\u1eed Vi\u1ec7t Nam<\/em>, T\u1eadp 1. Nxb Khoa H\u1ecdc X\u00e3 H\u1ed9i, HN, 1971, ghi ch\u00fa 1 \u1edf trang 77.<\/p>\n<p><a href=\"http:\/\/chimviet.free.fr\/baivo\/thieukhanh\/thkhanhn_DichVaNgamNghi.htm#28\">[28]<\/a>\u00a0&#8211; Sau n\u0103m 1975, \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ed5i t\u00ean \u0110\u01b0\u1eddng Ng\u00f4 Quy\u1ec1n. Nh\u01b0ng nghe n\u00f3i \u1edf khu ph\u1ed1 2, ph\u01b0\u1eddng Hi\u1ec7p Ph\u00fa, qu\u1eadn 9 \u0111ang c\u00f3 m\u1ed9t con \u0111\u01b0\u1eddng mang t\u00ean Tri\u1ec7u \u0110\u00e0!<\/p>\n<p><a href=\"http:\/\/chimviet.free.fr\/baivo\/thieukhanh\/thkhanhn_DichVaNgamNghi.htm#29\">[29]<\/a>\u00a0&#8211;<sup>\u00a0<\/sup>Tr\u1ea7n Tr\u1ecdng Kim,\u00a0<em>Vi\u1ec7t Nam S\u1eed L\u01b0\u1ee3c<\/em>, s\u00e1ch \u0111\u00e3 d\u1eabn, trang 383.<\/p>\n<p><a href=\"http:\/\/chimviet.free.fr\/baivo\/thieukhanh\/thkhanhn_DichVaNgamNghi.htm#30\">[30]<\/a>\u00a0&#8211; Tr\u1ea7n Tr\u1ecdng Kim,\u00a0<em>Vi\u1ec7t Nam S\u1eed L\u01b0\u1ee3c<\/em>, s\u00e1ch \u0111\u00e3 d\u1eabn, trang 23.<\/p>\n<p><a href=\"http:\/\/chimviet.free.fr\/baivo\/thieukhanh\/thkhanhn_DichVaNgamNghi.htm#31\">[31]<\/a>\u00a0&#8211;<sup>\u00a0<\/sup>Ch\u00fang ta n\u00ean bi\u1ebft r\u1eb1ng c\u00e1c tri\u1ec1u \u0111\u1ea1i nh\u00e0 Nguy\u00ean (ng\u01b0\u1eddi M\u00f4ng C\u1ed5) v\u00e0 nh\u00e0 Thanh (ng\u01b0\u1eddi M\u00e3n Ch\u00e2u) x\u00e2m l\u01b0\u1ee3c v\u00e0 chi\u1ebfm \u0111\u00f3ng Trung qu\u1ed1c \u0111\u01b0\u1ee3c nh\u00e0 n\u01b0\u1edbc Trung qu\u1ed1c hi\u1ec7n nay coi l\u00e0 c\u00e1c tri\u1ec1u \u0111\u1ea1i ch\u00ednh th\u1ed1ng trong l\u1ecbch s\u1eed c\u1ee7a h\u1ecd.<\/p>\n<p><a href=\"http:\/\/chimviet.free.fr\/baivo\/thieukhanh\/thkhanhn_DichVaNgamNghi.htm#32\">[32]<\/a>\u00a0-Tr\u1ea7n Tr\u1ecdng Kim, s\u00e1ch \u0111\u00e3 d\u1eabn, trang 17.<\/p>\n<p><a href=\"http:\/\/chimviet.free.fr\/baivo\/thieukhanh\/thkhanhn_DichVaNgamNghi.htm#33\">[33]<\/a>\u00a0&#8211; Nguy\u1ec5n Ph\u01b0\u01a1ng,\u00a0<em>Vi\u1ec7t Nam th\u1eddi Khai Sinh<\/em>, Ph\u00f2ng Nghi\u00ean C\u1ee9 S\u1eed, Vi\u1ec7n \u0110\u1ea1i H\u1ecdc Hu\u1ebf, 1965, trang 226.<\/p>\n<p><a href=\"http:\/\/chimviet.free.fr\/baivo\/thieukhanh\/thkhanhn_DichVaNgamNghi.htm#34\">[34]<\/a>\u00a0&#8211; Nguy\u1ec5n Ph\u01b0\u01a1ng, s\u00e1ch \u0111\u00e3 d\u1eabn, trang 244.<\/p>\n<p><a href=\"http:\/\/chimviet.free.fr\/baivo\/thieukhanh\/thkhanhn_DichVaNgamNghi.htm#35\">[35]<\/a>\u00a0&#8211; &#8220;Ho\u00e0ng Xu\u00e2n Nh\u1ecb tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y nh\u1eadn \u0111\u1ecbnh d\u00e2n t\u1ed9c Vi\u1ec7t Nam h\u00ecnh th\u00e0nh t\u1eeb n\u0103m 1930 theo h\u01b0\u1edbng d\u00e2n t\u1ed9c x\u00e3 h\u1ed9i ch\u1ee7 ngh\u0129a , nay c\u0169ng cho r\u1eb1ng, tr\u01b0\u1edbc d\u00e2n t\u1ed9c x\u00e3 h\u1ed9i ch\u1ee7 ngh\u0129a, Vi\u1ec7t Nam \u0111\u00e3 c\u00f3 m\u1ed9t qu\u00e1 tr\u00ecnh h\u00ecnh th\u00e0nh d\u00e2n t\u1ed9c s\u1edbm h\u01a1n.&#8221; Vi\u1ec7n S\u1eed H\u1ecdc,\u00a0<em>S\u1eed h\u1ecdc Vi\u1ec7t Nam tr\u00ean \u0111\u01b0\u1eddng ph\u00e1t tri\u1ec3n<\/em>, nxb Khoa H\u1ecdc X\u00e3 H\u1ed9i, HN, 1981, trang 60.<\/p>\n<p><a href=\"http:\/\/chimviet.free.fr\/baivo\/thieukhanh\/thkhanhn_DichVaNgamNghi.htm#36\">[36]<\/a>\u00a0&#8211; Nguy\u1ec5n Ph\u01b0\u01a1ng, s\u00e1ch \u0111\u00e3 d\u1eabn, trang 191.<\/p>\n<p><a href=\"http:\/\/chimviet.free.fr\/baivo\/thieukhanh\/thkhanhn_DichVaNgamNghi.htm#37\">[37]<\/a>\u00a0&#8211; Recent studies in physical anthropology reveal a remarkable continuity of racial evolution in northern Vietnam from earliest prehistoric times to the present. A marked racial connectedness from one era to another rules out any large-scale, sudden migration of sufficient magnitude to account for the origin of a people.\u00a0<em>The Birth of Vietnam\u00a0<\/em>page 17.<\/p>\n<p><a href=\"http:\/\/chimviet.free.fr\/baivo\/thieukhanh\/thkhanhn_DichVaNgamNghi.htm#38\">[38]<\/a>\u00a0&#8211; Han immigration into Vietnam was not overwhelming. This is clear from a study of census statistics, which indicate that there were no abnormal demographic changes in northern Vietnam during Han. There were apparently enough immigrants to form a coherent H\u00e1n-Vi\u1ec7t ruling class society throughout most of northern Vietnam, but not enough to administratively or culturally dominate the indigenous society.\u00a0<em>The Birth of Vietnam<\/em>, page 54.<\/p>\n<p><a href=\"http:\/\/chimviet.free.fr\/baivo\/thieukhanh\/thkhanhn_DichVaNgamNghi.htm#39\">[39]<\/a>\u00a0&#8211; They belonged to a northern empire, but they were of a southern culture.\u00a0<em>The Birth of Vietnam<\/em>, page 130.<\/p>\n<p><a href=\"http:\/\/chimviet.free.fr\/baivo\/thieukhanh\/thkhanhn_DichVaNgamNghi.htm#40\">[40]<\/a>\u00a0&#8211; Nguy\u1ec5n Ph\u01b0\u01a1ng, s\u00e1ch \u0111\u00e3 d\u1eabn, trang 194.<\/p>\n<p><a href=\"http:\/\/chimviet.free.fr\/baivo\/thieukhanh\/thkhanhn_DichVaNgamNghi.htm#41\">[41]<\/a>\u00a0&#8211; (It was nearly hopeless to try to civilize the people in the south. The heterogeneity of the different ethnic groups was enough to daunt most administrators: &#8220;Customers are not uniform and languages are mutually unintelligible so that several interpreters are needed to communicate.&#8221; (<em>The Birth of Vietnam<\/em>, page 75)<\/p>\n<p><a href=\"http:\/\/chimviet.free.fr\/baivo\/thieukhanh\/thkhanhn_DichVaNgamNghi.htm#42\">[42]<\/a>\u00a0&#8211; (Vietnamese society frequently contradicted the values of Chinese society.\u00a0<em>The Birth of Vietnam<\/em>, page 130)<\/p>\n<p><a href=\"http:\/\/chimviet.free.fr\/baivo\/thieukhanh\/thkhanhn_DichVaNgamNghi.htm#43\">[43]<\/a>\u00a0&#8211; (Chinese immigrants were certainly influenced by Vietnamese culture as much as they were able to influence it,\u00a0<em>The Birth of Vietnam<\/em>, page 130).<\/p>\n<p><a href=\"http:\/\/chimviet.free.fr\/baivo\/thieukhanh\/thkhanhn_DichVaNgamNghi.htm#44\">[44]<\/a>\u00a0&#8211; Vi\u1ec7t Nam received Chinese civilization without losing its own personality. [&#8230;] After a generation or more of residence in Vi\u1ec7t Nam, Chinese immigrants no matter how outwardly loyal they may have remained to the imperial ideals of China. Could not helped being influenced by the values and patterns of Vietnamese society.\u00a0<em>The Birth of Vietnam<\/em>, 130.<\/p>\n<p><a href=\"http:\/\/chimviet.free.fr\/baivo\/thieukhanh\/thkhanhn_DichVaNgamNghi.htm#45\">[45]<\/a>\u00a0&#8211; S\u00e1ch \u0111\u00e3 d\u1eabn, trang 230<\/p>\n<p><a href=\"http:\/\/chimviet.free.fr\/baivo\/thieukhanh\/thkhanhn_DichVaNgamNghi.htm#46\">[46]<\/a>\u00a0&#8211; &#8220;<em>L\u1ed9t Tr\u1ea7n Vi\u1ec7t Ng\u1eef<\/em>&#8221; l\u00e0 t\u00ean m\u1ed9t t\u00e1c ph\u1ea9m nghi\u00ean c\u1ee9u ng\u00f4n ng\u1eef Vi\u1ec7t c\u1ee7a nh\u00e0 v\u0103n B\u00ecnh Nguy\u00ean L\u1ed9c, nxb Ngu\u1ed3n X\u01b0a, Saigon, 1972.<\/p>\n<p><a href=\"http:\/\/chimviet.free.fr\/baivo\/thieukhanh\/thkhanhn_DichVaNgamNghi.htm#47\">[47]<\/a>\u00a0&#8211; Although registered and taxed by Chinese officials, the Vietnamese remained true to themselves. They never lost their language, with the distinctive emotions and thoughts it evokes. They never broke faith with their past and its heritage.\u00a0<em>The Birth of Vietnam<\/em>, page 181.<\/p>\n<p><a href=\"http:\/\/chimviet.free.fr\/baivo\/thieukhanh\/thkhanhn_DichVaNgamNghi.htm#48\">[48]<\/a>\u00a0&#8211; V\u00e0 L\u01b0u Hy th\u1eddi S\u0129 Nhi\u1ebfp \u0111\u00e3 n\u00f3i l\u00e0 v\u00f4 ph\u01b0\u01a1ng.<\/p>\n<p><a href=\"http:\/\/chimviet.free.fr\/baivo\/thieukhanh\/thkhanhn_DichVaNgamNghi.htm#49\">[49]<\/a>\u00a0&#8211; (The Vietnamese language survived, and it is reasonable to assume that after the first or second generation Han immigrants spoke Vietnamese. Vietnamese society as a whole remained separate from Chinese civilization, and Han-Viet society existed as a wing of this autonomous cultural world. Han immigrants were more effectively &#8220;Vietnamized&#8221; than the Vietnamese were sinicized&#8221;\u00a0<em>The Birth of Vietnam<\/em>, page 53)<\/p>\n<p><a href=\"http:\/\/chimviet.free.fr\/baivo\/thieukhanh\/thkhanhn_DichVaNgamNghi.htm#50\">[50]<\/a>\u00a0&#8211; B\u1ea3n d\u1ecbch do c\u00f4ng ty V\u0103n h\u00f3a Truy\u1ec1n Th\u00f4ng Nh\u00e3 Nam s\u1eafp in.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><a href=\"http:\/\/www.art2all.net\/tho\/tho_tk\/TheBirthOfVietnam_DichVaNgamnghi.htm\">http:\/\/www.art2all.net\/tho\/tho_tk\/TheBirthOfVietnam_DichVaNgamnghi.htm<\/a><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>B\u00e0i \u0111\u1ecdc th\u00eam:<\/strong><\/p>\n<p><strong><\/strong><\/p>\n<h3 style=\"text-align: center;\"><strong>NH\u1eeeNG PH\u00c1T HI\u1ec6N M\u1edaI TRONG CU\u1ed0N S\u00c1CH THE BIRTH OF VIETNAM C\u1ee6A TI\u1ebeN S\u0128 S\u1eec H\u1eccC KEITH WELLER TAYLOR.<\/strong><\/h3>\n<p><strong><\/strong><\/p>\n<p>[\/et_pb_text][\/et_pb_column][\/et_pb_row][et_pb_row _builder_version=&#8221;3.6&#8243;][et_pb_column type=&#8221;4_4&#8243; _builder_version=&#8221;3.6&#8243; parallax=&#8221;off&#8221; parallax_method=&#8221;on&#8221;][et_pb_image align=&#8221;center&#8221; src=&#8221;https:\/\/viettudomunich.org\/wp-content\/uploads\/2021\/05\/0110.jpg&#8221; _builder_version=&#8221;3.6&#8243;][\/et_pb_image][\/et_pb_column][\/et_pb_row][et_pb_row _builder_version=&#8221;3.6&#8243;][et_pb_column type=&#8221;4_4&#8243; _builder_version=&#8221;3.6&#8243; parallax=&#8221;off&#8221; parallax_method=&#8221;on&#8221;][et_pb_text _builder_version=&#8221;3.6&#8243;]<\/p>\n<p><em>Cu\u1ed1n s\u00e1ch c\u1ee7a Gi\u00e1o s\u01b0 Ti\u1ebfn s\u0129 s\u1eed h\u1ecdc K.W. Taylor \u0111\u01b0\u1ee3c University of California Press xu\u1ea5t b\u1ea3n t\u1eeb n\u0103m 1983. B\u1ea3n Vi\u1ec7t ng\u1eef c\u1ee7a Thi\u1ebfu Khanh v\u1eeba \u0111\u01b0\u1ee3c c\u00f4ng ty Truy\u1ec1n th\u00f4ng Nh\u00e3 Nam v\u00e0 nxb D\u00e2n Tr\u00ed xu\u1ea5t b\u1ea3n v\u00e0 ph\u00e1t h\u00e0nh v\u00e0o th\u00e1ng 10\/2020 v\u1edbi t\u1ef1a VI\u1ec6T NAM TH\u1edcI D\u1ef0NG N\u01af\u1edaC.<\/em><\/p>\n<p><em>Ng\u01b0\u1eddi vi\u1ebft, Thi\u1ebfu Khanh, ch\u1ec9 l\u00e0 d\u1ecbch gi\u1ea3, kh\u00f4ng ph\u1ea3i nh\u00e0 nghi\u00ean c\u1ee9u s\u1eed h\u1ecdc, nh\u01b0ng khi d\u1ecbch cu\u1ed1n s\u00e1ch, \u0111\u00e3 ch\u00fa \u00fd v\u00e0 ghi nh\u1eadn m\u1ed9t s\u1ed1 \u0111i\u1ec3m m\u00e0 ng\u01b0\u1eddi vi\u1ebft cho l\u00e0 ph\u00e1t hi\u1ec7n m\u1edbi c\u00f3 \u00fd ngh\u0129a \u00a0quan tr\u1ecdng c\u1ee7a t\u00e1c gi\u1ea3 cu\u1ed1n s\u00e1ch m\u00e0 d\u01b0\u1eddng nh\u01b0 t\u1eeb tr\u01b0\u1edbc gi\u1edd \u00edt, ho\u1eb7c ch\u01b0a \u0111\u01b0\u1ee3c c\u00e1c s\u1eed gia trong n\u01b0\u1edbc \u0111\u1ec1 c\u1eadp ho\u1eb7c c\u00f3 nghi\u00ean c\u1ee9u c\u1eb7n k\u1ebd.\u00a0<\/em><\/p>\n<p>Nh\u1eefng \u0111i\u1ec3m m\u1edbi \u0111\u00f3 l\u00e0:<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<h3><strong>M\u1ed8T.\u00a0<\/strong><\/h3>\n<h3>\u2013 M\u1ed8T TRUY\u1ec0N THUY\u1ebeT M\u1edaI PH\u00d9 H\u1ee2P V\u1edaI NGHI\u00caN C\u1ee8U V\u1ec0 NGU\u1ed2N G\u1ed0C D\u00c2N T\u1ed8C VI\u1ec6T NAM<\/h3>\n<p>M\u1edf \u0111\u1ea7u trang s\u1eed v\u1ec1 ngu\u1ed3n g\u1ed1c d\u00e2n t\u1ed9c, c\u00e1c b\u1ed9 S\u1eed ch\u00ednh th\u1ed1ng nh\u01b0\u00a0<em>\u0110\u1ea1i Vi\u1ec7t S\u1eed K\u00fd To\u00e0n Th\u01b0<\/em>\u00a0v\u00e0\u00a0<em>Vi\u1ec7t Nam S\u1eed L\u01b0\u1ee3c<\/em>\u00a0c\u1ee7a Tr\u1ea7n Tr\u1ecdng Kim \u0111\u1ec1u li\u00ean k\u1ebft d\u00e2n t\u1ed9c Vi\u1ec7t Nam l\u00e0 ch\u00e1u ch\u1eaft nhi\u1ec1u \u0111\u1eddi c\u1ee7a Th\u1ea7n N\u00f4ng. \u0110\u00f3 l\u00e0 m\u1ed9t \u201cm\u1eadt ng\u1eef\u201d cho bi\u1ebft d\u00e2n t\u1ed9c ta thu\u1ed9c v\u1ec1 n\u1ec1n v\u0103n minh N\u00f4ng nghi\u1ec7p l\u00faa n\u01b0\u1edbc ph\u01b0\u01a1ng Nam. V\u00ec Th\u1ea7n N\u00f4ng l\u00e0 \u00f4ng th\u1ea7n v\u1ec1 N\u00f4ng nghi\u1ec7p ch\u1ee7 v\u1ec1 ph\u01b0\u01a1ng Nam. Th\u1ebf nh\u01b0ng h\u1ea7u nh\u01b0 nhi\u1ec1u ng\u01b0\u1eddi kh\u00f4ng hi\u1ec3u, m\u1eb7c nhi\u00ean ngh\u0129 Th\u1ea7n N\u00f4ng l\u00e0 nh\u00e2n v\u1eadt c\u1ee7a v\u0103n h\u00f3a T\u00e0u. Ngay c\u1ea3 nhi\u1ec1u nh\u00e0 tr\u00ed th\u1ee9c c\u1ee7a ta c\u0169ng tin nh\u01b0 v\u1eady, m\u00e0 kh\u00f4ng ai (?) ngh\u0129 th\u00eam \u0111\u1ec3 th\u1ea5y r\u1eb1ng c\u00e1c ch\u00e1u ch\u1eaft c\u1ee7a Th\u1ea7n N\u00f4ng, nh\u1eefng c\u00e1i t\u00ean \u0111\u1ebf Minh, \u0111\u1ebf Nghi, \u0111\u1ebf Lai\u2026 \u0111\u1ec1u l\u00e0 t\u00ean ng\u01b0\u1eddi ph\u01b0\u01a1ng Nam, theo c\u00e1ch g\u1ecdi ph\u00f9 h\u1ee3p c\u1ea5u tr\u00fac ng\u1eef ph\u00e1p c\u1ee7a ti\u1ebfng Vi\u1ec7t.<\/p>\n<p>Trong v\u0103n h\u00f3a T\u00e0u c\u0169ng c\u00f3 nh\u1eefng t\u00ean \u0111\u00f3. \u0110\u00f3 l\u00e0 h\u1ecd \u201cm\u01b0\u1ee3n\u201d c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi Vi\u1ec7t, ch\u1edb kh\u00f4ng ph\u1ea3i nh\u00e2n v\u1eadt c\u1ee7a h\u1ecd. V\u00ec n\u1ebfu l\u00e0 t\u00ean nh\u00e2n v\u1eadt c\u1ee7a T\u00e0u, \u1eaft ph\u1ea3i \u0111\u01b0\u1ee3c g\u1ecdi theo c\u1ea5u tr\u00fac ng\u1eef ph\u00e1p c\u1ee7a ti\u1ebfng H\u00e1n: N\u00f4ng Th\u1ea7n, Minh \u0111\u1ebf, Nghi\u00eau \u0111\u1ebf, Thu\u1ea5n \u0111\u1ebf, v\u00e2n v\u00e2n. V\u1ea3 l\u1ea1i, ch\u1ee7ng d\u00e2n c\u1ee7a h\u1ecd thu\u1ed9c n\u1ec1n v\u0103n h\u00f3a du m\u1ee5c, sao l\u1ea1i c\u00f3 \u00f4ng th\u1ea7n N\u00f4ng Nghi\u1ec7p c\u01a1 ch\u1edb! Nh\u00e2n v\u1eadt truy\u1ec1n thuy\u1ebft duy nh\u1ea5t thu\u1ed9c v\u1ec1 h\u1ecd l\u00e0 \u00f4ng Ho\u00e0ng \u0111\u1ebf.<\/p>\n<p>Nh\u01b0ng h\u1ecd \u201cm\u01b0\u1ee3n\u201d nh\u1eefng c\u00e1i t\u00ean ng\u01b0\u1eddi Vi\u1ec7t \u1ea5y t\u1eeb bao gi\u1edd?<\/p>\n<p>S\u00e1ch\u00a0<em>The Birth of Vietnam<\/em>\u00a0b\u1eaft \u0111\u1ea7u v\u1edbi truy\u1ec1n thuy\u1ebft L\u1ea1c Long qu\u00e2n\u00a0<strong>t\u1eeb bi\u1ec3n v\u00e0o<\/strong>, \u201ctr\u1eeb di\u1ec7t t\u1ea5t c\u1ea3 y\u00eau qu\u00e1i \u1edf v\u00f9ng \u0111\u1ea5t \u0111\u00f3 v\u00e0 khai h\u00f3a cho d\u00e2n, d\u1ea1y h\u1ecd tr\u1ed3ng l\u00faa v\u00e0 m\u1eb7c qu\u1ea7n \u00e1o.\u201d R\u1ed3i \u00f4ng\u00a0<strong>tr\u1edf v\u1ec1 bi\u1ec3n<\/strong>\u00a0sau khi c\u0103n d\u1eb7n ng\u01b0\u1eddi d\u00e2n khi g\u1eb7p hi\u1ec3m nguy th\u00ec k\u00eau \u00f4ng t\u1edbi gi\u00fap.<\/p>\n<p>Truy\u1ec1n thuy\u1ebft n\u00e0y ph\u00f9 h\u1ee3p v\u1edbi nhi\u1ec1u nghi\u00ean c\u1ee9u g\u1ea7n \u0111\u00e2y cho th\u1ea5y t\u1eeb nhi\u1ec1u ng\u00e0n n\u0103m tr\u01b0\u1edbc, ch\u1ee7ng ng\u01b0\u1eddi Nam \u0110\u1ea3o (Austronesia) ho\u1eb7c Nam \u00c1 (Austroasiatic) v\u1edbi n\u1ec1n v\u0103n minh n\u00f4ng nghi\u1ec7p, \u0111\u00e3 t\u1eeb\u00a0<strong>ngo\u00e0i bi\u1ec3n (t\u1ee9c t\u1eeb ph\u01b0\u01a1ng Nam) \u0111i v\u00e0o \u0111\u1ea1i l\u1ee5c<\/strong>\u00a0v\u00e0 c\u01b0 tr\u00fa tr\u00ean to\u00e0n khu v\u1ef1c m\u00e0 ng\u00e0y nay l\u00e0 n\u01b0\u1edbc T\u00e0u. Trong nh\u1eefng ng\u00e0n n\u0103m sau \u0111\u00f3, ch\u1ee7ng ng\u01b0\u1eddi v\u0103n minh du m\u1ee5c (l\u00e0 t\u1ed5 ti\u00ean c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi T\u00e0u) t\u1eeb h\u01b0\u1edbng T\u00e2y B\u1eafc n\u01b0\u1edbc T\u00e0u tr\u00e0n \u0111\u1ebfn, c\u01b0 tr\u00fa l\u1eabn l\u1ed9n v\u1edbi \u0111\u1ea1i ch\u1ee7ng ng\u01b0\u1eddi Nam \u00c1 \u0111\u00e3 c\u00f3 m\u1eb7t t\u1eeb tr\u01b0\u1edbc. Ch\u00ednh trong th\u1eddi gian chung s\u1ed1ng n\u00e0y ch\u1ee7ng ng\u01b0\u1eddi du m\u1ee5c m\u1edbi \u0111\u1ebfn sau, v\u00ec l\u00e0 thi\u1ec3u s\u1ed1, h\u1ecd h\u00f2a nh\u1eadp v\u00e0 ch\u1ecbu \u1ea3nh h\u01b0\u1edfng v\u0103n h\u00f3a n\u00f4ng nghi\u1ec7p c\u1ee7a ch\u1ee7ng ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00e3 c\u00f3 m\u1eb7t t\u1eeb tr\u01b0\u1edbc. H\u1ecd coi nh\u1eefng nh\u00e2n v\u1eadt t\u1ed5 ti\u00ean c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi b\u1ea3n \u0111\u1ecba nh\u01b0 t\u1ed5 ti\u00ean m\u00ecnh, v\u00e0 c\u0169ng g\u1ecdi b\u1eb1ng nh\u1eefng c\u00e1i t\u00ean do ng\u01b0\u1eddi Vi\u1ec7t g\u1ecdi. C\u00e0ng ng\u00e0y h\u1ecd c\u00e0ng sinh s\u00f4i n\u1ea3y n\u1edf \u0111\u00f4ng \u0111\u00fac th\u00e0nh m\u1ed9t th\u1ebf l\u1ef1c m\u1ea1nh m\u1ebd, trong khi \u0111\u1ea1i ch\u1ee7ng ng\u01b0\u1eddi Nam \u00c1-Nam \u0110\u1ea3o ph\u00e2n t\u00e1n th\u00e0nh nhi\u1ec1u \u0111\u01a1n v\u1ecb nh\u1ecf (B\u00e1ch Vi\u1ec7t) v\u00e0 \u0111\u1ea5t \u0111ai b\u1ecb ch\u1ee7ng ng\u01b0\u1eddi du m\u1ee5c nu\u1ed1t ch\u1eedng d\u1ea7n d\u1ea7n. Nh\u00f3m ng\u01b0\u1eddi L\u1ea1c Vi\u1ec7t r\u00fat d\u1ea7n v\u1ec1 ph\u01b0\u01a1ng Nam, b\u00ean nay d\u00e3y Ng\u0169 L\u0129nh.<\/p>\n<p>Hai truy\u1ec1n thuy\u1ebft tr\u00ean \u0111\u00e2y ch\u1ec9 c\u00f3 c\u00f9ng m\u1ed9t \u00fd ngh\u0129a: Ch\u00fang ta thu\u1ed9c ch\u1ee7ng d\u00e2n n\u00f4ng nghi\u1ec7p ph\u01b0\u01a1ng Nam. \u201cD\u1ea5u ch\u00e2n\u201d c\u1ee7a nh\u1eefng \u0111\u1ee3t di d\u00e2n t\u1eeb Nam l\u00ean B\u1eafc n\u00e0y d\u1ea7n d\u1ea7n \u0111\u01b0\u1ee3c c\u00e1c nh\u00e0 kh\u1ea3o c\u1ed5 v\u00e0 nh\u00e2n ch\u1ee7ng h\u1ecdc ph\u1ee7i b\u1ee5i th\u1eddi gian l\u00e0m l\u1ed9 ra.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<h3><strong>HAI<\/strong>.<\/h3>\n<h3>\u2013\u00a0<strong>NG\u01af\u1edcI VI\u1ec6T TH\u1edcI TH\u01af\u1ee2NG C\u1ed4 S\u1ed0NG TRONG CH\u1ebe \u0110\u1ed8 M\u1eaaU H\u1ec6<\/strong>.<\/h3>\n<p>Trong cu\u1ed1n \u201cL\u1ecbch S\u1eed Vi\u1ec7t Nam t\u1eeb ngu\u1ed3n g\u1ed1c \u0111\u1ebfn gi\u1eefa Th\u1ebf k\u1ef7 XX\u201d c\u1ee7a Gi\u00e1o s\u01b0 L\u00ea Th\u00e0nh Kh\u00f4i, t\u00e1c gi\u1ea3 vi\u1ebft:\u00a0 \u201cL\u1ea1c Long qu\u00e2n sau khi l\u1ea5y \u00c2u C\u01a1, v\u1eabn ti\u1ebfp t\u1ee5c s\u1ed1ng v\u1edbi m\u1eb9 v\u00e0 \u0111\u1ec3 v\u1ee3 lo toan vi\u1ec7c d\u1ea1y d\u1ed7 to\u00e0n b\u1ed9 con c\u00e1i c\u1ee7a hai ng\u01b0\u1eddi: nh\u01b0 v\u1eady \u0111\u00e2y l\u00e0 m\u1ed9t h\u1ec7 th\u1ed1ng theo m\u1eabu h\u1ec7.\u201d<\/p>\n<p>N\u00f3i nh\u01b0 th\u1ebf l\u00e0 \u0111\u00fang, nh\u01b0ng \u0111\u00f3 l\u00e0 c\u00e1ch n\u00f3i v\u1edbi th\u00e1i \u0111\u1ed9 c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi \u201cph\u1ee5 h\u1ec7\u201d: Trong ch\u1ebf \u0111\u1ed9 m\u1eabu h\u1ec7 L\u1ea1c Long qu\u00e2n kh\u00f4ng c\u01b0\u1edbi \u00c2u C\u01a1 m\u00e0 ng\u01b0\u1ee3c l\u1ea1i. Ch\u00ednh M\u1ef5 Ch\u00e2u \u0111\u00e3 c\u01b0\u1edbi Tr\u1ecdng Th\u1ee7y, v\u00e0 Tr\u1ecdng Th\u1ee7y v\u1ec1 theo nh\u00e0 v\u1ee3, ch\u1edb kh\u00f4ng ph\u1ea3i \u1edf \u201cg\u1edfi r\u1ec3\u201d g\u00ec c\u1ea3. Ch\u00ednh \u00c2u C\u01a1 l\u00e0 v\u1ecb t\u1ed5 m\u1eabu l\u00e3nh \u0111\u1ea1o nh\u00e2n d\u00e2n L\u1ea1c Vi\u1ec7t, ch\u1edb kh\u00f4ng ph\u1ea3i L\u1ea1c Long Qu\u00e2n. X\u00e3 h\u1ed9i m\u1eabu h\u1ec7 c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi Vi\u1ec7t th\u1eddi th\u01b0\u1ee3ng c\u1ed5 l\u00e0 m\u1ed9t th\u1ef1c t\u1ebf m\u00e0 h\u1ea7u nh\u01b0 c\u00e1c s\u1eed gia Vi\u1ec7t Nam c\u1ed1 t\u00ecnh l\u00e0m ng\u01a1, kh\u00f4ng mu\u1ed1n ch\u1ea5p nh\u1eadn.<\/p>\n<p>Theo truy\u1ec1n thuy\u1ebft L\u1ea1c Long Qu\u00e2n ra \u0111i, \u0111\u1ec3 l\u1ea1i \u00c2u C\u01a1 cai tr\u1ecb \u0111\u1ea5t n\u01b0\u1edbc s\u01a1 khai m\u1edf ra th\u1eddi \u0111\u1ea1i H\u00f9ng V\u01b0\u01a1ng, ch\u00ednh l\u00e0 c\u00e1ch m\u00e0 ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1eddi sau c\u1eaft ngh\u0129a hi\u1ec7n t\u01b0\u1ee3ng m\u1eabu h\u1ec7. (Nh\u00e2n \u0111\u00f3, ng\u01b0\u1eddi ta s\u00e1ng t\u00e1c chuy\u1ec7n chia \u0111\u00f4i tr\u0103m con cho d\u1ec5 ch\u1ea5p nh\u1eadn s\u1ef1 v\u1eafng m\u1eb7t c\u1ee7a L\u1ea1c Long Qu\u00e2n trong h\u1ec7 th\u1ed1ng quy\u1ec1n l\u1ef1c ban \u0111\u1ea7u. )<\/p>\n<p>Sau h\u00e0ng ng\u00e0n n\u0103m b\u1ecb ng\u01b0\u1eddi Trung qu\u1ed1c \u0111\u00f4 h\u1ed9 v\u00e0 c\u01b0\u1ee1ng b\u00e1ch chuy\u1ec3n sang ch\u1ebf \u0111\u1ed9 ph\u1ee5 h\u1ec7, v\u00e0 s\u1ed1ng quen trong tinh th\u1ea7n ph\u1ee5 h\u1ec7, ng\u01b0\u1eddi ta m\u1eb7c \u0111\u1ecbnh ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00e0n \u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0m ch\u1ee7 ho\u1eb7c ch\u1ee7 \u0111\u1ed9ng th\u1ef1c hi\u1ec7n m\u1ecdi ho\u1ea1t \u0111\u1ed9ng x\u00e3 h\u1ed9i. Ng\u01b0\u1eddi ta c\u1ea3m th\u1ea5y ch\u1ebf \u0111\u1ed9 m\u1eabu h\u1ec7 l\u00e0 l\u1ea1 l\u1eabm, \u201ckh\u00f4ng ph\u00f9 h\u1ee3p.\u201d Th\u1ebf n\u00ean, c\u00e1c s\u1eed gia (nam gi\u1edbi) kh\u00f4ng ch\u1ecbu \u0111\u1ef1ng \u0111\u01b0\u1ee3c s\u1ef1 ki\u1ec7n hai ng\u01b0\u1eddi ph\u1ee5 n\u1eef \u0111\u00e3 c\u00f3 ch\u1ed3ng v\u00e0 ch\u1ed3ng c\u00f2n s\u1ed1ng m\u00e0 \u201cr\u1ee7 b\u1ecf b\u1ed5n ph\u1eadn gia \u0111\u00ecnh\u201d \u0111\u1ee9ng l\u00ean kh\u1edfi ngh\u0129a, c\u1ea7m qu\u00e2n \u0111\u00e1nh gi\u1eb7c r\u1ed3i x\u01b0ng v\u01b0\u01a1ng. \u0110i\u1ec1u n\u00e0y kh\u00f4ng ph\u00f9 h\u1ee3p v\u00e0 kh\u00f4ng th\u1ec3 x\u1ea3y ra trong ch\u1ebf \u0111\u1ed9 ph\u1ee5 h\u1ec7. \u201c\u0110\u00e0n b\u00e0 th\u00ec l\u00e0m sao c\u00f3 th\u1ec3 ra l\u1ec7nh cho ai nghe!?\u201d V\u00ec v\u1eady, m\u1ed9t m\u1eb7t h\u1ecd (c\u00e1c s\u1eed gia) ph\u1ea3i g\u00e1n hai b\u00e0 Tr\u01b0ng l\u00e0m con g\u00e1i c\u1ee7a m\u1ed9t L\u1ea1c t\u01b0\u1edbng \u1edf M\u00ea Linh \u0111\u1ec3 d\u1ef1a v\u00e0o uy l\u1ef1c gia th\u1ebf; m\u1eb7t kh\u00e1c, h\u1ecd\u2026 \u201cgi\u1ebft\u201d \u00f4ng Thi S\u00e1ch \u0111\u1ec3 b\u00e0 Tr\u01b0ng c\u00f3 c\u1edb tr\u1ea3 th\u00f9 ch\u1ed3ng. Th\u1ef1c ra, t\u1ea7ng l\u1edbp ng\u01b0\u1eddi g\u1ecdi l\u00e0 L\u1ea1c h\u1ea7u, L\u1ea1c t\u01b0\u1edbng kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c Ti\u1ebfn s\u0129 K. W. Taylor m\u00f4 t\u1ea3, v\u00ec h\u1ecd kh\u00f4ng h\u1ec1 t\u1ed3n t\u1ea1i trong th\u1eddi \u0111\u1ea1i H\u00f9ng V\u01b0\u01a1ng.<\/p>\n<p>Ti\u1ebfn s\u0129 K. W. Taylor cho bi\u1ebft m\u1ed9 v\u00e0 \u0111\u1ec1n th\u1edd m\u1eb9 b\u00e0 Tr\u01b0ng v\u1eabn c\u00f2n \u0111\u00f3 m\u00e0 kh\u00f4ng ai bi\u1ebft m\u1ed9 cha b\u00e0 \u1edf \u0111\u00e2u. Khi hai b\u00e0 Tr\u01b0ng \u0111\u00e1nh \u0111u\u1ed5i T\u00f4 \u0110\u1ecbnh, chi\u1ebfm 65 th\u00e0nh r\u1ed3i x\u01b0ng v\u01b0\u01a1ng th\u00ec \u00f4ng Thi S\u00e1ch v\u1eabn c\u00f2n s\u1ed1ng s\u1edd s\u1edd, v\u00e0 c\u00e1c c\u1ed5 th\u01b0 T\u00e0u \u0111\u1ec1u n\u00f3i r\u00f5 \u00f4ng Thi S\u00e1ch ph\u1ee5c t\u00f9ng s\u1ef1 l\u00e3nh \u0111\u1ea1o c\u1ee7a v\u1ee3.<\/p>\n<p>Cho \u0111\u1ebfn nay ng\u01b0\u1eddi ta \u0111\u1ec1u bi\u1ebft m\u1eb9 hai b\u00e0 Tr\u01b0ng l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi ph\u1ee5 n\u1eef \u0111\u01b0\u1ee3c g\u1ecdi l\u00e0 B\u00e0 Man Thi\u1ec7n, th\u1eadm ch\u00ed ng\u01b0\u1eddi ta bi\u1ebft c\u1ea3 t\u00ean th\u1eadt c\u1ee7a b\u00e0 l\u00e0 Tr\u1ea7n Th\u1ecb \u0110oan, m\u1ed9 b\u00e0 v\u1eabn c\u00f2n \u1edf v\u00f9ng n\u00fai Ba V\u00ec, v\u00e0 \u0111\u1ec1n th\u1edd c\u1ee7a b\u00e0 g\u1ea7n \u0111\u1ec1n th\u1edd Hai B\u00e0 Trung, nh\u01b0ng tuy\u1ec7t nhi\u00ean kh\u00f4ng ai bi\u1ebft cha b\u00e0 Tr\u01b0ng l\u00e0 ai, m\u1ed3 m\u00e3 \u1edf \u0111\u00e2u! Trong ch\u1ebf \u0111\u1ed9 m\u1eabu h\u1ec7, ng\u01b0\u1eddi ta ch\u1ec9 bi\u1ebft m\u1eb9 m\u00e0 kh\u00f4ng bi\u1ebft ai l\u00e0 cha m\u00ecnh.<\/p>\n<p>Cu\u1ed9c kh\u1ecfi ngh\u0129a c\u1ee7a \u201cb\u00e0\u201d Tri\u1ec7u c\u0169ng l\u00e0 m\u1ed9t b\u1eb1ng ch\u1ee9ng c\u1ee7a ch\u1ebf \u0111\u1ed9 m\u1eabu h\u1ec7. B\u1edfi v\u00ec n\u1ebfu kh\u00f4ng ph\u1ea3i ng\u01b0\u1eddi ta quen s\u1ed1ng h\u00e0ng ng\u00e0n n\u0103m trong ch\u1ebf \u0111\u1ed9 m\u1eabu h\u1ec7 m\u00e0 ng\u01b0\u1eddi ph\u1ee5 n\u1eef n\u1eafm m\u1ecdi quy\u1ec1n l\u00e3nh \u0111\u1ea1o t\u1eeb trong gia \u0111\u00ecnh ra ngo\u00e0i x\u00e3 h\u1ed9i, th\u00ec li\u1ec7u h\u00e0ng v\u1ea1n qu\u00e2n binh nam gi\u1edbi c\u1ee7a \u201cb\u00e0\u201d Tri\u1ec7u c\u00f3 ch\u1ecbu nghe l\u1ec7nh m\u1ed9t c\u00f4 thi\u1ebfu n\u1eef 19 tu\u1ed5i ch\u01b0a ch\u1ed3ng kh\u00f4ng? L\u00fac kh\u1edfi ngh\u0129a, \u201cb\u00e0\u201d Tri\u1ec7u ch\u1ec9 m\u1edbi 19 tu\u1ed5i, v\u00e0 b\u00e0 tu\u1eabn ti\u1ebft \u1edf tu\u1ed5i m\u1edbi 23. Khi b\u00e0 n\u1ed5i l\u00ean, ng\u01b0\u1eddi anh, \u00f4ng Tri\u1ec7u Qu\u1ed1c \u0110\u1ea1t kh\u1edfi ngh\u0129a tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00f3, \u0111\u00e3 giao binh quy\u1ec1n cho em g\u00e1i, v\u00e0 ch\u1ecbu s\u1ef1 ch\u1ec9 huy c\u1ee7a em. T\u1eeb \u0111\u00f3 s\u1eed s\u00e1ch kh\u00f4ng nh\u1eafc \u0111\u1ebfn t\u00ean \u00f4ng Tri\u1ec7u Qu\u00f4c \u0110\u1ea1t n\u1eefa.<\/p>\n<p>Cu\u1ed1n s\u00e1ch c\u1ee7a Ti\u1ebfn s\u0129 K. W. Taylor kh\u00f4ng nh\u1eefng x\u00e1c nh\u1eadn ch\u1ebf \u0111\u1ed9 m\u1eabu h\u1ec7 c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi Vi\u1ec7t th\u1eddi th\u01b0\u1ee3ng c\u1ed5 m\u00e0 c\u00f2n cho bi\u1ebft sau khi \u00e1p \u0111\u1eb7t n\u1ec1n \u0111\u00f4 h\u1ed9 l\u00ean ng\u01b0\u1eddi L\u1ea1c Vi\u1ec7t, c\u00e1c ch\u00ednh quy\u1ec1n cai tr\u1ecb \u0111\u00e3 thi h\u00e0nh nh\u1eefng ch\u00ednh s\u00e1ch v\u00f4 c\u00f9ng kh\u1eafc nghi\u1ec7t \u0111\u1ec3 chuy\u1ec3n \u0111\u1ed5i ng\u01b0\u1eddi Vi\u1ec7t sang ch\u1ebf \u0111\u1ed9 ph\u1ee5 h\u1ec7. S\u1ef1 chuy\u1ec3n \u0111\u1ed5i n\u00e0y \u0111\u00e3 di\u1ec5n ra v\u00f4 c\u00f9ng kh\u00f3 kh\u0103n v\u1ea5t v\u1ea3. Nh\u00e2m Di\u00ean l\u00e0 t\u00ean th\u00e1i th\u00fa nh\u00e0 H\u00e1n thi h\u00e0nh ch\u00ednh s\u00e1ch n\u00e0y t\u00e0n b\u1ea1o nh\u1ea5t.<\/p>\n<p>Tuy v\u1eady, sau h\u01a1n m\u1ed9t ng\u00e0n n\u0103m \u0111\u00f4 h\u1ed9, ng\u01b0\u1eddi Vi\u1ec7t v\u1eabn c\u00f2n gi\u1eef nh\u1eefng t\u00e0n d\u01b0 c\u1ee7a tinh th\u1ea7n m\u1eabu h\u1ec7 trong h\u00e0ng ng\u00e0n n\u0103m n\u1eefa. Cho \u0111\u1ebfn th\u1ebf k\u1ef7 X v\u00e0 th\u1eadm ch\u00ed th\u1ebf k\u1ef7 XI, s\u00e1ch v\u1edf c\u00f2n n\u00f3i \u0111\u1ebfn nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi ph\u1ee5 n\u1eef t\u00ecnh c\u1edd\u00a0 d\u1eabm v\u00e0o d\u1ea5u ch\u00e2n ng\u01b0\u1eddi kh\u1ed5ng l\u1ed3, t\u1eafm \u1edf con su\u1ed1i thi\u00eang, \u0103n m\u1ed9t tr\u00e1i c\u00e2y l\u1ea1 hay \u0111\u00e3 c\u00f3 ng\u01b0\u1eddi \u0103n d\u1edf tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00f3, hay ng\u1ee7 m\u01a1 \u201cg\u1eb7p\u201d th\u1ea7n nh\u00e2n v\u00e0 th\u1ee5 thai. \u0110\u00f3 l\u00e0 tinh th\u1ea7n m\u1eabu h\u1ec7, con ch\u1ec9 bi\u1ebft m\u1eb9 m\u00e0 kh\u00f4ng bi\u1ebft cha m\u00ecnh l\u00e0 ai.\u00a0 \u0110\u1ea1i Vi\u1ec7t S\u1eed K\u00fd To\u00e0n Th\u01b0 ghi h\u1eb3n hoi chuy\u1ec7n b\u00e0 h\u1ecd Ph\u1ea1m n\u1eb1m m\u01a1 v\u1edbi m\u1ed9t v\u1ecb th\u1ea7n m\u00e0 sinh ra L\u00fd C\u00f4ng U\u1ea9n \u2013 l\u00e0 vua Th\u00e1i t\u1ed5 nh\u00e0 L\u00fd. Ho\u1eb7c b\u00e0 v\u00fa nu\u00f4i c\u1ee7a vua L\u00fd Th\u1ea7n T\u00f4ng t\u1eafm s\u00f4ng b\u1ecb giao long (t\u1ee9c c\u00e1 s\u1ea5u) \u201cqu\u1ea5n,\u201d b\u00e0 c\u00f3 thai sinh m\u1ed9t \u0111\u1ee9a con trai! V\u00e2n v\u00e2n.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<h3><strong>BA.<br \/> \u2013 KH\u00d4NG C\u00d3 \u201cTRI\u1ec0U \u0110\u00ccNH VUA H\u00d9NG\u201d V\u1edaI C\u00c1C L\u1ea0C H\u1ea6U L\u1ea0C T\u01af\u1edaNG<\/strong><\/h3>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>Trong\u00a0<em>Vi\u1ec7t Nam\u00a0 S\u1eed L\u01b0\u1ee3c<\/em>, h\u1ecdc gi\u1ea3 Tr\u1ea7n Tr\u1ecdng Kim n\u00f3i \u201cQuy\u1ec1n ch\u00ednh tr\u1ecb [c\u1ee7a c\u00e1c Vua H\u00f9ng] l\u00e0 cha truy\u1ec1n con n\u1ed1i g\u1ecdi l\u00e0 ph\u1ee5 \u0111\u1ea1o.\u201d \u0110\u00f3 l\u00e0 n\u00f3i theo t\u01b0 c\u00e1ch m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi trong ch\u1ebf \u0111\u1ed9 ph\u1ee5 h\u1ec7. V\u1edbi m\u1ed9t x\u00e3 h\u1ed9i m\u1eabu h\u1ec7 t\u1ed3n t\u1ea1i trong nhi\u1ec1u ng\u00e0n n\u0103m v\u00e0 t\u00e0n t\u00edch c\u00f2n k\u00e9o d\u00e0i h\u01a1n ng\u00e0n n\u0103m n\u1eefa sau khi \u0111\u00e3 b\u1ecb \u0111\u00e0n \u00e1p v\u00e0 c\u1ea3i bi\u1ebfn, l\u00e0m th\u1ebf n\u00e0o m\u00e0 t\u1eeb hai \u0111\u1ebfn b\u1ed1n ng\u00e0n n\u0103m tr\u01b0\u1edbc C\u00f4ng nguy\u00ean l\u1ea1i c\u00f3 th\u1ec3 t\u1ed3n t\u1ea1i c\u00e1c \u201c\u00d4ng\u201d H\u00f9ng V\u01b0\u01a1ng \u201ccha truy\u1ec1n con n\u1ed1i g\u1ecdi l\u00e0 ph\u1ee5 \u0111\u1ea1o!?\u201d<\/p>\n<p>Tuy kh\u00f4ng m\u00f4 t\u1ea3 m\u1ed9t c\u00e1ch t\u1eadp trung v\u00e0 c\u00f3 h\u1ec7 th\u1ed1ng, nh\u01b0ng\u00a0<em>The Birth of Vietnam<\/em>\u00a0ch\u1ec9 x\u00e1c nh\u1eadn m\u1ed9t th\u1eddi \u0111\u1ea1i H\u00f9ng V\u01b0\u01a1ng, m\u00e0 kh\u00f4ng m\u00f4 t\u1ea3 m\u1ed9t \u201cTri\u1ec1u \u0111\u00ecnh vua H\u00f9ng\u201d c\u00f9ng v\u1edbi nh\u1eefng L\u1ea1c h\u1ea7u, L\u1ea1c t\u01b0\u1edbng. V\u00ec c\u00e1c H\u00f9ng V\u01b0\u01a1ng l\u00e0 nh\u1eefng nh\u00e0 minh tri\u1ebft, nh\u1eefng b\u1eadc th\u00e1nh nh\u00e2n, l\u00e3nh \u0111\u1ea1o nh\u00e2n d\u00e2n b\u1eb1ng uy t\u00edn c\u00e1 nh\u00e2n, ch\u1edb kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 vua cai tr\u1ecb \u0111\u1ea5t n\u01b0\u1edbc, n\u00ean kh\u00f4ng c\u00f3 m\u1ed9t tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh vua H\u00f9ng trong l\u1ecbch s\u1eed. Th\u00eam v\u00e0o \u0111\u00f3, nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi \u0111\u01b0\u1ee3c s\u1eed g\u1ecdi l\u00e0 L\u1ea1c H\u1ea7u, L\u1ea1c t\u01b0\u1edbng, ch\u1ec9 l\u00e0 nh\u1eefng h\u00e0o tr\u01b0\u1edfng d\u00e2n s\u1ef1 b\u00ecnh th\u01b0\u1eddng, ch\u1edb kh\u00f4ng ph\u1ea3i quan t\u01b0\u1edbc tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh. H\u01a1n th\u1ebf, trong th\u1eddi \u0111\u1ea1i \u0111\u00f3, c\u00e1c v\u1ecb H\u00f9ng V\u01b0\u01a1ng nh\u1ea5t thi\u1ebft ch\u1ec9 c\u00f3 th\u1ec3 l\u00e0 ph\u1ee5 n\u1eef. \u0110\u00f3 l\u00e0 c\u00e1c B\u00c0 H\u00f9ng V\u01b0\u01a1ng ch\u1edb kh\u00f4ng ph\u1ea3i \u201c\u00d4ng\u201d H\u00f9ng V\u01b0\u01a1ng! (Xem \u201cThi\u1ebfu Khanh &#8211; \u00a0<em>V\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ea1o \u2013 v\u00e0 v\u1ecb H\u00f9ng v\u01b0\u01a1ng th\u1ee9 19<\/em>\u201d:\u00a0<a href=\"http:\/\/www.art2all.net\/tho\/tho_tk\/vuongdaovavihungvuongthu19.html\">http:\/\/www.art2all.net\/tho\/tho_tk\/vuongdaovavihungvuongthu19.html<\/a>\u00a0)<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<h3><strong>B\u1ed0N.<\/strong><\/h3>\n<h3><strong>\u2013 V\u0102N H\u00d3A T\u00c0U KH\u00d3 \u0110\u1ed2NG H\u00d3A NG\u01af\u1edcI VI\u1ec6T NAM H\u01a0N V\u0102N H\u00d3A VI\u1ec6T \u0110\u1ed2NG H\u00d3A NG\u01af\u1edcI T\u00c0U<\/strong><\/h3>\n<p>Tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y kh\u00e1 l\u00e2u ng\u01b0\u1eddi vi\u1ebft c\u00f3 \u0111\u1ecdc \u0111\u01b0\u1ee3c m\u1ed9t t\u01b0 li\u1ec7u tr\u00ean m\u1ea1ng c\u1ee7a nh\u00e0 v\u0103n, gi\u00e1o s\u01b0, ti\u1ebfn s\u0129, b\u00e1c s\u0129 Tr\u1ea7n \u0110\u1ea1i S\u1ef9, vi\u1ec7n ph\u00f3 vi\u1ec7n Ph\u00e1p-Hoa, gi\u00e1o s\u01b0 Tr\u01b0\u1eddng Y khoa Arma (Paris) c\u00f3 nhi\u1ec1u n\u0103m l\u00e0m vi\u1ec7c cho \u1ee6y ban trao \u0111\u1ed5i y h\u1ecdc Ph\u00e1p-\u00c1, cho bi\u1ebft trong th\u1eddi gian \u00f4ng l\u00e0m vi\u1ec7c b\u00ean T\u00e0u, \u00f4ng c\u00f3 g\u1eb7p v\u00e0 ti\u1ebfp x\u00fac m\u1ed9t c\u1ed9ng \u0111\u1ed3ng ng\u01b0\u1eddi Vi\u1ec7t kho\u1ea3ng n\u0103m tr\u0103m ng\u01b0\u1eddi s\u1ed1ng \u1edf \u0111\u00f3 t\u1eeb th\u1eddi Hai B\u00e0 Trung. H\u1ecd x\u01b0ng l\u00e0 h\u1eadu du\u1ec7 c\u1ee7a c\u00e1c t\u01b0\u1edbng l\u00e3nh v\u00e0 binh s\u0129 c\u1ee7a Hai B\u00e0. H\u1ecd n\u00f3i ti\u1ebfng Vi\u1ec7t c\u1ed5, c\u00f2n gi\u1eef m\u1ed9t s\u1ed1 phong t\u1ee5c Vi\u1ec7t v\u00e0 c\u00f3 \u0111\u1ec1n th\u1edd Hai B\u00e0 Tr\u01b0ng c\u00f9ng c\u00e1c n\u1eef t\u01b0\u1edbng c\u1ee7a hai b\u00e0.\u00a0 G\u1ea7n \u0111\u00e2y c\u00f3 l\u00fac \u201cc\u01b0 d\u00e2n m\u1ea1ng\u201d \u1edf Vi\u1ec7t Nam c\u0169ng th\u1ea5y tr\u00ean m\u1ea1ng Internet gi\u1edbi thi\u1ec7u m\u1ed9t nh\u00f3m ng\u01b0\u1eddi g\u1ecdi l\u00e0 \u201cD\u00e2n t\u1ed9c Kinh\u201d v\u1ed1n l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi Vi\u1ec7t c\u1ed5 th\u1eddi Hai B\u00e0 Tr\u01b0ng c\u00f2n sinh s\u1ed1ng b\u00ean Trung Qu\u00f4c.<\/p>\n<p>Trong s\u00e1ch\u00a0<em>The Birth of Vietnam<\/em>, t\u00e1c gi\u1ea3 k\u1ec3 Ti\u1ebft T\u1ed5ng, m\u1ed9t vi\u00ean Th\u00e1i th\u00fa \u1edf H\u1ee3p Ph\u1ed1 v\u00e0o kho\u1ea3ng th\u1ec3 k\u1ef7 \u0111\u1ea7u C\u00f4ng nguy\u00ean \u0111\u00e3 than th\u1edf vi\u1ec7c \u201ckhai h\u00f3a\u201d (t\u1ee9c \u0111\u1ed3ng h\u00f3a) ng\u01b0\u1eddi ph\u01b0\u01a1ng Nam l\u00e0 v\u00f4 v\u1ecdng, v\u00e0 \u201cl\u00e0m n\u1ea3n l\u00f2ng h\u1ea7u h\u1ebft c\u00e1c nh\u00e0 cai tr\u1ecb.\u201d\u00a0 V\u00e0 t\u00e1c gi\u1ea3 cu\u1ed1n s\u00e1ch\u00a0<em>The Birth of Vietnam<\/em>\u00a0nh\u1eadn x\u00e9t: \u201c<em>Ng\u00f4n ng\u1eef c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi Vi\u1ec7t Nam v\u1eabn t\u1ed3n t\u1ea1i, v\u00e0 c\u00f3 th\u1ec3 n\u00f3i m\u00e0 kh\u00f4ng s\u1ee3 sai l\u1ea7m r\u1eb1ng sau th\u1ebf h\u1ec7 \u0111\u1ea7u hay th\u1ebf h\u1ec7 th\u1ee9 hai (c\u00e1c h\u1eadu du\u1ec7) ng\u01b0\u1eddi H\u00e1n \u0111\u00e3 n\u00f3i ti\u1ebfng Vi\u1ec7t. X\u00e3 h\u1ed9i Vi\u1ec7t Nam nh\u01b0 m\u1ed9t to\u00e0n th\u1ec3 v\u1eabn t\u00e1ch bi\u1ec7t v\u1edbi n\u1ec1n v\u0103n minh Trung qu\u1ed1c, v\u00e0 x\u00e3 h\u1ed9i H\u00e1n Vi\u1ec7t t\u1ed3n t\u1ea1i nh\u01b0 m\u1ed9t c\u00e1nh (wing) c\u1ee7a th\u1ebf gi\u1edbi v\u0103n h\u00f3a \u0111\u1ed9c l\u1eadp n\u00e0y.\u00a0<strong>Di d\u00e2n ng\u01b0\u1eddi H\u00e1n b\u1ecb Vi\u1ec7t Nam h\u00f3a d\u1ec5 h\u01a1n l\u00e0 chi\u1ec1u ng\u01b0\u1ee3c l\u1ea1i<\/strong><\/em>.\u201d(Vi\u1ec7t nam Th\u1eddi D\u1ef1ng N\u01b0\u1edbc, trang 94.<\/p>\n<p><strong>Thi\u1ebfu Khanh<\/strong><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><a href=\"https:\/\/www.banvannghe.com\/a11961\/thieu-khanh-nhung-phat-hien-moi-trong-cuon-sach-the-birth-of-vietnam-\">https:\/\/www.banvannghe.com\/a11961\/thieu-khanh-nhung-phat-hien-moi-trong-cuon-sach-the-birth-of-vietnam-<\/a><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>[\/et_pb_text][\/et_pb_column][\/et_pb_row][\/et_pb_section]<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>[et_pb_section fb_built=&#8221;1&#8243; admin_label=&#8221;section&#8221; _builder_version=&#8221;3.0.47&#8243;][et_pb_row _builder_version=&#8221;3.6&#8243;][et_pb_column type=&#8221;4_4&#8243; _builder_version=&#8221;3.6&#8243; parallax=&#8221;off&#8221; parallax_method=&#8221;on&#8221;][et_pb_image align=&#8221;center&#8221; src=&#8221;https:\/\/viettudomunich.org\/wp-content\/uploads\/2021\/05\/0109.jpg&#8221; _builder_version=&#8221;3.6&#8243;][\/et_pb_image][\/et_pb_column][\/et_pb_row][et_pb_row _builder_version=&#8221;3.6&#8243;][et_pb_column type=&#8221;4_4&#8243; _builder_version=&#8221;3.6&#8243; parallax=&#8221;off&#8221; parallax_method=&#8221;on&#8221;][et_pb_text _builder_version=&#8221;3.6&#8243;] N\u0103m 1924 m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi d\u00e2n l\u00e0ng \u0110\u00f4ng S\u01a1n, ng\u00f4i l\u00e0ng qu\u00ea ph\u00eda tr\u00ean c\u1ea7u H\u00e0m R\u1ed3ng, c\u00e1ch t\u1ec9nh l\u1ef5 Thanh H\u00f3a v\u00e0i c\u00e2y s\u1ed1, \u0111i c\u00e2u c\u00e1, t\u00ecnh c\u1edd nh\u1eb7t \u0111\u01b0\u1ee3c v\u00e0i m\u00f3n c\u1ed5 v\u1eadt th\u1eddi ti\u1ec1n [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"nf_dc_page":"","om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_jetpack_newsletter_access":"","_jetpack_dont_email_post_to_subs":false,"_jetpack_newsletter_tier_id":0,"_jetpack_memberships_contains_paywalled_content":false,"_jetpack_memberships_contains_paid_content":false,"footnotes":""},"categories":[385,1291,364],"tags":[3358,3359,3360,3361],"class_list":["post-40048","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-lich-su","category-sach","category-van-hoa","tag-keith-weller-taylor","tag-the-birth-of-vietnam","tag-thieu-khanh","tag-viet-nam-thoi-dung-nuoc"],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t<!-- All in One SEO 5.0.4 - aioseo.com -->\n\t<meta name=\"description\" content=\"N\u0103m 1924 m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi d\u00e2n l\u00e0ng \u0110\u00f4ng S\u01a1n, ng\u00f4i l\u00e0ng qu\u00ea ph\u00eda tr\u00ean c\u1ea7u H\u00e0m R\u1ed3ng, c\u00e1ch t\u1ec9nh l\u1ef5 Thanh H\u00f3a v\u00e0i c\u00e2y s\u1ed1, \u0111i c\u00e2u c\u00e1, t\u00ecnh c\u1edd nh\u1eb7t \u0111\u01b0\u1ee3c v\u00e0i m\u00f3n c\u1ed5 v\u1eadt th\u1eddi ti\u1ec1n s\u1eed. T\u1eeb \u0111\u00f3 ng\u01b0\u1eddi ta ph\u00e1t hi\u1ec7n v\u00e0 khai qu\u1eadt m\u1ed9t n\u1ec1n v\u0103n h\u00f3a kh\u1ea3o c\u1ed5 t\u1ea1i ng\u00f4i\" \/>\n\t<meta name=\"robots\" content=\"max-image-preview:large\" \/>\n\t<meta name=\"author\" content=\"Le Quang\"\/>\n\t<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/viet-europe.org\/?p=40048\" \/>\n\t\t<meta name=\"generator\" content=\"All in One SEO (AIOSEO) 5.0.4\" \/>\n\t\t<meta property=\"og:locale\" content=\"de_DE\" \/>\n\t\t<meta property=\"og:site_name\" content=\"VIET-EUROPE - C\u1ed9ng \u0110\u1ed3ng Ng\u01b0\u1eddi Vi\u1ec7t T\u1ef5 N\u1ea1n Ch\u00ednh Tr\u1ecb - \u00c2u Ch\u00e2u\" \/>\n\t\t<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n\t\t<meta property=\"og:title\" content=\"Thi\u1ebfu Khanh \u2013 The Birth of Vietnam D\u1ecaCH V\u00c0 NG\u1eaaM NGH\u0128 (Thay l\u1eddi d\u1ecbch gi\u1ea3) - VIET-EUROPE\" \/>\n\t\t<meta property=\"og:description\" content=\"N\u0103m 1924 m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi d\u00e2n l\u00e0ng \u0110\u00f4ng S\u01a1n, ng\u00f4i l\u00e0ng qu\u00ea ph\u00eda tr\u00ean c\u1ea7u H\u00e0m R\u1ed3ng, c\u00e1ch t\u1ec9nh l\u1ef5 Thanh H\u00f3a v\u00e0i c\u00e2y s\u1ed1, \u0111i c\u00e2u c\u00e1, t\u00ecnh c\u1edd nh\u1eb7t \u0111\u01b0\u1ee3c v\u00e0i m\u00f3n c\u1ed5 v\u1eadt th\u1eddi ti\u1ec1n s\u1eed. T\u1eeb \u0111\u00f3 ng\u01b0\u1eddi ta ph\u00e1t hi\u1ec7n v\u00e0 khai qu\u1eadt m\u1ed9t n\u1ec1n v\u0103n h\u00f3a kh\u1ea3o c\u1ed5 t\u1ea1i ng\u00f4i\" \/>\n\t\t<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/viet-europe.org\/?p=40048\" \/>\n\t\t<meta property=\"article:published_time\" content=\"2021-05-23T17:00:21+00:00\" \/>\n\t\t<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2021-05-23T17:00:21+00:00\" \/>\n\t\t<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary\" \/>\n\t\t<meta name=\"twitter:title\" content=\"Thi\u1ebfu Khanh \u2013 The Birth of Vietnam D\u1ecaCH V\u00c0 NG\u1eaaM NGH\u0128 (Thay l\u1eddi d\u1ecbch gi\u1ea3) - VIET-EUROPE\" \/>\n\t\t<meta name=\"twitter:description\" content=\"N\u0103m 1924 m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi d\u00e2n l\u00e0ng \u0110\u00f4ng S\u01a1n, ng\u00f4i l\u00e0ng qu\u00ea ph\u00eda tr\u00ean c\u1ea7u H\u00e0m R\u1ed3ng, c\u00e1ch t\u1ec9nh l\u1ef5 Thanh H\u00f3a v\u00e0i c\u00e2y s\u1ed1, \u0111i c\u00e2u c\u00e1, t\u00ecnh c\u1edd nh\u1eb7t \u0111\u01b0\u1ee3c v\u00e0i m\u00f3n c\u1ed5 v\u1eadt th\u1eddi ti\u1ec1n s\u1eed. T\u1eeb \u0111\u00f3 ng\u01b0\u1eddi ta ph\u00e1t hi\u1ec7n v\u00e0 khai qu\u1eadt m\u1ed9t n\u1ec1n v\u0103n h\u00f3a kh\u1ea3o c\u1ed5 t\u1ea1i ng\u00f4i\" \/>\n\t\t<script type=\"application\/ld+json\" class=\"aioseo-schema\">\n\t\t\t{\"@context\":\"https:\\\/\\\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"BlogPosting\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/viet-europe.org\\\/?p=40048#blogposting\",\"name\":\"Thi\\u1ebfu Khanh \\u2013 The Birth of Vietnam D\\u1ecaCH V\\u00c0 NG\\u1eaaM NGH\\u0128 (Thay l\\u1eddi d\\u1ecbch gi\\u1ea3) - VIET-EUROPE\",\"headline\":\"Thi\\u1ebfu Khanh &#8211; The Birth of Vietnam D\\u1ecaCH V\\u00c0 NG\\u1eaaM NGH\\u0128 (Thay l\\u1eddi d\\u1ecbch gi\\u1ea3)\",\"author\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/viet-europe.org\\\/?author=2#author\"},\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/viet-europe.org\\\/#organization\"},\"datePublished\":\"2021-05-23T19:00:21+00:00\",\"dateModified\":\"2021-05-23T19:00:21+00:00\",\"inLanguage\":\"de-DE\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/viet-europe.org\\\/?p=40048#webpage\"},\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/viet-europe.org\\\/?p=40048#webpage\"},\"articleSection\":\"L\\u1ecbch s\\u1eed, S\\u00e1ch, V\\u0103n h\\u00f3a, Keith Weller Taylor, The birth of Vietnam, Thi\\u1ebfu Khanh, Vi\\u1ec7t Nam th\\u1eddi d\\u1ef1ng n\\u01b0\\u1edbc\"},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/viet-europe.org\\\/?p=40048#breadcrumblist\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/viet-europe.org\\\/#listItem\",\"position\":1,\"name\":\"Home\",\"item\":\"https:\\\/\\\/viet-europe.org\\\/\",\"nextItem\":{\"@type\":\"ListItem\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/viet-europe.org\\\/?cat=364#listItem\",\"name\":\"V\\u0103n h\\u00f3a\"}},{\"@type\":\"ListItem\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/viet-europe.org\\\/?cat=364#listItem\",\"position\":2,\"name\":\"V\\u0103n h\\u00f3a\",\"item\":\"https:\\\/\\\/viet-europe.org\\\/?cat=364\",\"nextItem\":{\"@type\":\"ListItem\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/viet-europe.org\\\/?p=40048#listItem\",\"name\":\"Thi\\u1ebfu Khanh &#8211; The Birth of Vietnam D\\u1ecaCH V\\u00c0 NG\\u1eaaM NGH\\u0128 (Thay l\\u1eddi d\\u1ecbch gi\\u1ea3)\"},\"previousItem\":{\"@type\":\"ListItem\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/viet-europe.org\\\/#listItem\",\"name\":\"Home\"}},{\"@type\":\"ListItem\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/viet-europe.org\\\/?p=40048#listItem\",\"position\":3,\"name\":\"Thi\\u1ebfu Khanh &#8211; The Birth of Vietnam D\\u1ecaCH V\\u00c0 NG\\u1eaaM NGH\\u0128 (Thay l\\u1eddi d\\u1ecbch gi\\u1ea3)\",\"previousItem\":{\"@type\":\"ListItem\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/viet-europe.org\\\/?cat=364#listItem\",\"name\":\"V\\u0103n h\\u00f3a\"}}]},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/viet-europe.org\\\/#organization\",\"name\":\"VIET-EUROPE\",\"description\":\"C\\u1ed9ng \\u0110\\u1ed3ng Ng\\u01b0\\u1eddi Vi\\u1ec7t T\\u1ef5 N\\u1ea1n Ch\\u00ednh Tr\\u1ecb - \\u00c2u Ch\\u00e2u\",\"url\":\"https:\\\/\\\/viet-europe.org\\\/\"},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/viet-europe.org\\\/?author=2#author\",\"url\":\"https:\\\/\\\/viet-europe.org\\\/?author=2\",\"name\":\"Le Quang\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/viet-europe.org\\\/?p=40048#authorImage\",\"url\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/ecd7ecd413761ef1b85c972b7fbf853965056659af31555829b51db842925f4a?s=96&d=mm&r=g\",\"width\":96,\"height\":96,\"caption\":\"Le Quang\"}},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/viet-europe.org\\\/?p=40048#webpage\",\"url\":\"https:\\\/\\\/viet-europe.org\\\/?p=40048\",\"name\":\"Thi\\u1ebfu Khanh \\u2013 The Birth of Vietnam D\\u1ecaCH V\\u00c0 NG\\u1eaaM NGH\\u0128 (Thay l\\u1eddi d\\u1ecbch gi\\u1ea3) - VIET-EUROPE\",\"description\":\"N\\u0103m 1924 m\\u1ed9t ng\\u01b0\\u1eddi d\\u00e2n l\\u00e0ng \\u0110\\u00f4ng S\\u01a1n, ng\\u00f4i l\\u00e0ng qu\\u00ea ph\\u00eda tr\\u00ean c\\u1ea7u H\\u00e0m R\\u1ed3ng, c\\u00e1ch t\\u1ec9nh l\\u1ef5 Thanh H\\u00f3a v\\u00e0i c\\u00e2y s\\u1ed1, \\u0111i c\\u00e2u c\\u00e1, t\\u00ecnh c\\u1edd nh\\u1eb7t \\u0111\\u01b0\\u1ee3c v\\u00e0i m\\u00f3n c\\u1ed5 v\\u1eadt th\\u1eddi ti\\u1ec1n s\\u1eed. T\\u1eeb \\u0111\\u00f3 ng\\u01b0\\u1eddi ta ph\\u00e1t hi\\u1ec7n v\\u00e0 khai qu\\u1eadt m\\u1ed9t n\\u1ec1n v\\u0103n h\\u00f3a kh\\u1ea3o c\\u1ed5 t\\u1ea1i ng\\u00f4i\",\"inLanguage\":\"de-DE\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/viet-europe.org\\\/#website\"},\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/viet-europe.org\\\/?p=40048#breadcrumblist\"},\"author\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/viet-europe.org\\\/?author=2#author\"},\"creator\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/viet-europe.org\\\/?author=2#author\"},\"datePublished\":\"2021-05-23T19:00:21+00:00\",\"dateModified\":\"2021-05-23T19:00:21+00:00\"},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/viet-europe.org\\\/#website\",\"url\":\"https:\\\/\\\/viet-europe.org\\\/\",\"name\":\"VIET-EUROPE\",\"description\":\"C\\u1ed9ng \\u0110\\u1ed3ng Ng\\u01b0\\u1eddi Vi\\u1ec7t T\\u1ef5 N\\u1ea1n Ch\\u00ednh Tr\\u1ecb - \\u00c2u Ch\\u00e2u\",\"inLanguage\":\"de-DE\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/viet-europe.org\\\/#organization\"}}]}\n\t\t<\/script>\n\t\t<!-- All in One SEO -->\n\n","aioseo_head_json":{"title":"Thi\u1ebfu Khanh \u2013 The Birth of Vietnam D\u1ecaCH V\u00c0 NG\u1eaaM NGH\u0128 (Thay l\u1eddi d\u1ecbch gi\u1ea3) - VIET-EUROPE","description":"N\u0103m 1924 m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi d\u00e2n l\u00e0ng \u0110\u00f4ng S\u01a1n, ng\u00f4i l\u00e0ng qu\u00ea ph\u00eda tr\u00ean c\u1ea7u H\u00e0m R\u1ed3ng, c\u00e1ch t\u1ec9nh l\u1ef5 Thanh H\u00f3a v\u00e0i c\u00e2y s\u1ed1, \u0111i c\u00e2u c\u00e1, t\u00ecnh c\u1edd nh\u1eb7t \u0111\u01b0\u1ee3c v\u00e0i m\u00f3n c\u1ed5 v\u1eadt th\u1eddi ti\u1ec1n s\u1eed. T\u1eeb \u0111\u00f3 ng\u01b0\u1eddi ta ph\u00e1t hi\u1ec7n v\u00e0 khai qu\u1eadt m\u1ed9t n\u1ec1n v\u0103n h\u00f3a kh\u1ea3o c\u1ed5 t\u1ea1i ng\u00f4i","canonical_url":"https:\/\/viet-europe.org\/?p=40048","robots":"max-image-preview:large","keywords":"","webmasterTools":{"miscellaneous":""},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"BlogPosting","@id":"https:\/\/viet-europe.org\/?p=40048#blogposting","name":"Thi\u1ebfu Khanh \u2013 The Birth of Vietnam D\u1ecaCH V\u00c0 NG\u1eaaM NGH\u0128 (Thay l\u1eddi d\u1ecbch gi\u1ea3) - VIET-EUROPE","headline":"Thi\u1ebfu Khanh &#8211; The Birth of Vietnam D\u1ecaCH V\u00c0 NG\u1eaaM NGH\u0128 (Thay l\u1eddi d\u1ecbch gi\u1ea3)","author":{"@id":"https:\/\/viet-europe.org\/?author=2#author"},"publisher":{"@id":"https:\/\/viet-europe.org\/#organization"},"datePublished":"2021-05-23T19:00:21+00:00","dateModified":"2021-05-23T19:00:21+00:00","inLanguage":"de-DE","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/viet-europe.org\/?p=40048#webpage"},"isPartOf":{"@id":"https:\/\/viet-europe.org\/?p=40048#webpage"},"articleSection":"L\u1ecbch s\u1eed, S\u00e1ch, V\u0103n h\u00f3a, Keith Weller Taylor, The birth of Vietnam, Thi\u1ebfu Khanh, Vi\u1ec7t Nam th\u1eddi d\u1ef1ng n\u01b0\u1edbc"},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/viet-europe.org\/?p=40048#breadcrumblist","itemListElement":[{"@type":"ListItem","@id":"https:\/\/viet-europe.org\/#listItem","position":1,"name":"Home","item":"https:\/\/viet-europe.org\/","nextItem":{"@type":"ListItem","@id":"https:\/\/viet-europe.org\/?cat=364#listItem","name":"V\u0103n h\u00f3a"}},{"@type":"ListItem","@id":"https:\/\/viet-europe.org\/?cat=364#listItem","position":2,"name":"V\u0103n h\u00f3a","item":"https:\/\/viet-europe.org\/?cat=364","nextItem":{"@type":"ListItem","@id":"https:\/\/viet-europe.org\/?p=40048#listItem","name":"Thi\u1ebfu Khanh &#8211; The Birth of Vietnam D\u1ecaCH V\u00c0 NG\u1eaaM NGH\u0128 (Thay l\u1eddi d\u1ecbch gi\u1ea3)"},"previousItem":{"@type":"ListItem","@id":"https:\/\/viet-europe.org\/#listItem","name":"Home"}},{"@type":"ListItem","@id":"https:\/\/viet-europe.org\/?p=40048#listItem","position":3,"name":"Thi\u1ebfu Khanh &#8211; The Birth of Vietnam D\u1ecaCH V\u00c0 NG\u1eaaM NGH\u0128 (Thay l\u1eddi d\u1ecbch gi\u1ea3)","previousItem":{"@type":"ListItem","@id":"https:\/\/viet-europe.org\/?cat=364#listItem","name":"V\u0103n h\u00f3a"}}]},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/viet-europe.org\/#organization","name":"VIET-EUROPE","description":"C\u1ed9ng \u0110\u1ed3ng Ng\u01b0\u1eddi Vi\u1ec7t T\u1ef5 N\u1ea1n Ch\u00ednh Tr\u1ecb - \u00c2u Ch\u00e2u","url":"https:\/\/viet-europe.org\/"},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/viet-europe.org\/?author=2#author","url":"https:\/\/viet-europe.org\/?author=2","name":"Le Quang","image":{"@type":"ImageObject","@id":"https:\/\/viet-europe.org\/?p=40048#authorImage","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/ecd7ecd413761ef1b85c972b7fbf853965056659af31555829b51db842925f4a?s=96&d=mm&r=g","width":96,"height":96,"caption":"Le Quang"}},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/viet-europe.org\/?p=40048#webpage","url":"https:\/\/viet-europe.org\/?p=40048","name":"Thi\u1ebfu Khanh \u2013 The Birth of Vietnam D\u1ecaCH V\u00c0 NG\u1eaaM NGH\u0128 (Thay l\u1eddi d\u1ecbch gi\u1ea3) - VIET-EUROPE","description":"N\u0103m 1924 m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi d\u00e2n l\u00e0ng \u0110\u00f4ng S\u01a1n, ng\u00f4i l\u00e0ng qu\u00ea ph\u00eda tr\u00ean c\u1ea7u H\u00e0m R\u1ed3ng, c\u00e1ch t\u1ec9nh l\u1ef5 Thanh H\u00f3a v\u00e0i c\u00e2y s\u1ed1, \u0111i c\u00e2u c\u00e1, t\u00ecnh c\u1edd nh\u1eb7t \u0111\u01b0\u1ee3c v\u00e0i m\u00f3n c\u1ed5 v\u1eadt th\u1eddi ti\u1ec1n s\u1eed. T\u1eeb \u0111\u00f3 ng\u01b0\u1eddi ta ph\u00e1t hi\u1ec7n v\u00e0 khai qu\u1eadt m\u1ed9t n\u1ec1n v\u0103n h\u00f3a kh\u1ea3o c\u1ed5 t\u1ea1i ng\u00f4i","inLanguage":"de-DE","isPartOf":{"@id":"https:\/\/viet-europe.org\/#website"},"breadcrumb":{"@id":"https:\/\/viet-europe.org\/?p=40048#breadcrumblist"},"author":{"@id":"https:\/\/viet-europe.org\/?author=2#author"},"creator":{"@id":"https:\/\/viet-europe.org\/?author=2#author"},"datePublished":"2021-05-23T19:00:21+00:00","dateModified":"2021-05-23T19:00:21+00:00"},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/viet-europe.org\/#website","url":"https:\/\/viet-europe.org\/","name":"VIET-EUROPE","description":"C\u1ed9ng \u0110\u1ed3ng Ng\u01b0\u1eddi Vi\u1ec7t T\u1ef5 N\u1ea1n Ch\u00ednh Tr\u1ecb - \u00c2u Ch\u00e2u","inLanguage":"de-DE","publisher":{"@id":"https:\/\/viet-europe.org\/#organization"}}]},"og:locale":"de_DE","og:site_name":"VIET-EUROPE - C\u1ed9ng \u0110\u1ed3ng Ng\u01b0\u1eddi Vi\u1ec7t T\u1ef5 N\u1ea1n Ch\u00ednh Tr\u1ecb - \u00c2u Ch\u00e2u","og:type":"article","og:title":"Thi\u1ebfu Khanh \u2013 The Birth of Vietnam D\u1ecaCH V\u00c0 NG\u1eaaM NGH\u0128 (Thay l\u1eddi d\u1ecbch gi\u1ea3) - VIET-EUROPE","og:description":"N\u0103m 1924 m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi d\u00e2n l\u00e0ng \u0110\u00f4ng S\u01a1n, ng\u00f4i l\u00e0ng qu\u00ea ph\u00eda tr\u00ean c\u1ea7u H\u00e0m R\u1ed3ng, c\u00e1ch t\u1ec9nh l\u1ef5 Thanh H\u00f3a v\u00e0i c\u00e2y s\u1ed1, \u0111i c\u00e2u c\u00e1, t\u00ecnh c\u1edd nh\u1eb7t \u0111\u01b0\u1ee3c v\u00e0i m\u00f3n c\u1ed5 v\u1eadt th\u1eddi ti\u1ec1n s\u1eed. T\u1eeb \u0111\u00f3 ng\u01b0\u1eddi ta ph\u00e1t hi\u1ec7n v\u00e0 khai qu\u1eadt m\u1ed9t n\u1ec1n v\u0103n h\u00f3a kh\u1ea3o c\u1ed5 t\u1ea1i ng\u00f4i","og:url":"https:\/\/viet-europe.org\/?p=40048","article:published_time":"2021-05-23T17:00:21+00:00","article:modified_time":"2021-05-23T17:00:21+00:00","twitter:card":"summary","twitter:title":"Thi\u1ebfu Khanh \u2013 The Birth of Vietnam D\u1ecaCH V\u00c0 NG\u1eaaM NGH\u0128 (Thay l\u1eddi d\u1ecbch gi\u1ea3) - VIET-EUROPE","twitter:description":"N\u0103m 1924 m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi d\u00e2n l\u00e0ng \u0110\u00f4ng S\u01a1n, ng\u00f4i l\u00e0ng qu\u00ea ph\u00eda tr\u00ean c\u1ea7u H\u00e0m R\u1ed3ng, c\u00e1ch t\u1ec9nh l\u1ef5 Thanh H\u00f3a v\u00e0i c\u00e2y s\u1ed1, \u0111i c\u00e2u c\u00e1, t\u00ecnh c\u1edd nh\u1eb7t \u0111\u01b0\u1ee3c v\u00e0i m\u00f3n c\u1ed5 v\u1eadt th\u1eddi ti\u1ec1n s\u1eed. T\u1eeb \u0111\u00f3 ng\u01b0\u1eddi ta ph\u00e1t hi\u1ec7n v\u00e0 khai qu\u1eadt m\u1ed9t n\u1ec1n v\u0103n h\u00f3a kh\u1ea3o c\u1ed5 t\u1ea1i ng\u00f4i"},"aioseo_meta_data":{"post_id":"40048","title":null,"description":null,"keywords":null,"keyphrases":null,"primary_term":null,"canonical_url":null,"og_title":null,"og_description":null,"og_object_type":"default","og_image_type":"default","og_image_url":null,"og_image_width":null,"og_image_height":null,"og_image_custom_url":null,"og_image_custom_fields":null,"og_video":null,"og_custom_url":null,"og_article_section":null,"og_article_tags":null,"twitter_use_og":false,"twitter_card":"default","twitter_image_type":"default","twitter_image_url":null,"twitter_image_custom_url":null,"twitter_image_custom_fields":null,"twitter_title":null,"twitter_description":null,"schema":{"blockGraphs":[],"customGraphs":[],"default":{"data":{"Article":[],"Course":[],"Dataset":[],"FAQPage":[],"Movie":[],"Person":[],"Product":[],"ProductReview":[],"Car":[],"Recipe":[],"Service":[],"SoftwareApplication":[],"WebPage":[]},"graphName":"","isEnabled":true},"graphs":[]},"schema_type":"default","schema_type_options":null,"pillar_content":false,"robots_default":true,"robots_noindex":false,"robots_noarchive":false,"robots_nosnippet":false,"robots_nofollow":false,"robots_noimageindex":false,"robots_noodp":false,"robots_notranslate":false,"robots_max_snippet":null,"robots_max_videopreview":null,"robots_max_imagepreview":"large","priority":null,"frequency":null,"local_seo":null,"breadcrumb_settings":null,"limit_modified_date":false,"ai":null,"created":"2024-05-16 20:06:42","updated":"2025-06-04 05:25:35","seo_analyzer_scan_date":null,"focus_keyword":null,"additional_keywords":null,"truseo_locale":null},"aioseo_breadcrumb":"<div class=\"aioseo-breadcrumbs\"><span class=\"aioseo-breadcrumb\">\n\t\t\t<a href=\"https:\/\/viet-europe.org\/\" title=\"Home\">Home<\/a>\n\t\t<\/span><span class=\"aioseo-breadcrumb-separator\">\u00bb<\/span><span class=\"aioseo-breadcrumb\">\n\t\t\t<a href=\"https:\/\/viet-europe.org\/?cat=364\" title=\"V\u0103n h\u00f3a\">V\u0103n h\u00f3a<\/a>\n\t\t<\/span><span class=\"aioseo-breadcrumb-separator\">\u00bb<\/span><span class=\"aioseo-breadcrumb\">\n\t\t\tThi\u1ebfu Khanh \u2013 The Birth of Vietnam D\u1ecaCH V\u00c0 NG\u1eaaM NGH\u0128 (Thay l\u1eddi d\u1ecbch gi\u1ea3)\n\t\t<\/span><\/div>","aioseo_breadcrumb_json":[{"label":"Home","link":"https:\/\/viet-europe.org\/"},{"label":"V\u0103n h\u00f3a","link":"https:\/\/viet-europe.org\/?cat=364"},{"label":"Thi\u1ebfu Khanh &#8211; The Birth of Vietnam D\u1ecaCH V\u00c0 NG\u1eaaM NGH\u0128 (Thay l\u1eddi d\u1ecbch gi\u1ea3)","link":"https:\/\/viet-europe.org\/?p=40048"}],"jetpack_sharing_enabled":true,"jetpack_featured_media_url":"","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/viet-europe.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/40048","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/viet-europe.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/viet-europe.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/viet-europe.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/viet-europe.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=40048"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/viet-europe.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/40048\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/viet-europe.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=40048"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/viet-europe.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=40048"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/viet-europe.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=40048"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}