Ký ức lịch sử mỗi dân tộc là khác nhau!

Sau khi Tổng thống Ba Lan Karol Nawrocki tước Huân chương Đại bàng Trắng (Order of the White Eagle) của Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky vì tranh cãi lịch sử liên quan đến lực lượng UPA thời Thế chiến II, nhiều lãnh đạo và cựu lãnh đạo Ukraine đã tuyên bố trả lại các phần thưởng do Ba Lan trao tặng để phản đối quyết định này.

Những người được các hãng tin quốc tế xác nhận đã trả lại, gồm:

– Volodymyr Zelensky trả lại Huân chương Đại bàng Trắng.

Ba cựu tổng thống Ukraine:

– Leonid Kuchma

– Viktor Yushchenko

– Petro Poroshenko

– Ngoại trưởng Andrii Sybiha.

– Giám đốc tình báo quân sự Kyrylo Budanov.

– Đại sứ Ukraine tại Ba Lan Vasyl Bodnar.

Nguyên nhân sâu xa là tranh cãi về việc Ukraine đặt tên một đơn vị quân đội theo UPA. Nhiều người Ukraine xem UPA là lực lượng chống Liên Xô, trong khi phía Ba Lan coi UPA là lực lượng chịu trách nhiệm cho các vụ thảm sát người Ba Lan ở Volhynia trong Thế chiến II.

Điều đáng chú ý là, đây là một bất đồng lịch sử – chính trị giữa hai đồng minh thân cận, chứ không phải Ba Lan tuyên bố giảm hỗ trợ quân sự cho Ukraine.

Thậm chí Thủ tướng Ba Lan Donald Tusk, người cầm quyền thực sự đã công khai chỉ trích Karol Nawrocki về quyết định này và kêu gọi hạ nhiệt căng thẳng. Ông viết trên mạng xã hội rằng, tranh cãi này “làm Putin hài lòng và khiến đồng minh phương Tây sốc”, đồng thời nhấn mạnh “mặt trận nằm ở nơi khác” – ý nói cần tập trung vào hỗ trợ Ukraine chống Nga, thay vì khơi lại tranh chấp lịch sử dù trước đó cũng cho rằng quyết định đặt tên đơn vị của Zelensky là “xấu”, nhưng ưu tiên đoàn kết và đối thoại thay vì leo thang.

Ký ức lịch sử của mỗi dân tộc là khác nhau nên việc Zelensky đặt tên lực lượng anh hùng mang tên UPA là không đáng làm um sùm lên. Các thủ tướng Nhật vẫn đi thăm đền thờ các tội phạm chiến tranh thời Thế chiến II, chính Ba Lan cũng trao Huân chương Đại bàng trắng cho trùm phát xít Mussolini mà đâu đã thu hồi?

Nhìn lịch sử Việt Nam, chúng ta căm thù Mã Viện nhưng với Tàu y ta là đại anh hùng Phục Ba tướng quân, được thờ phụng khắp nơi, thậm chí trong một đền thờ ở Quảng Đông, dân Tàu còn đặt hai cái tượng phụ nữ dưới chân tượng Mã Viện.

Và nếu xem Mã Viện là tội phạm lịch sử, tại sao không cấm Chinh Phụ Ngâm khi bản dịch (được cho là của Đoàn Thị Điểm) có 2 câu:

“Săn Lâu Lan rằng theo Giới Tử

Dẹp Man khê bàn sự Phục Ba”.

Man Khê là chúng ta, là cuộc khởi nghĩa của Hai Bà Trưng, còn Phục Ba chính là Mã Viện. Có cần thiết xóa tên Đặng Trần Côn, Đoàn Thị Điểm ra khỏi lịch sử không?

Nguyễn Đình Bổn (21.06.2026)