Tài liệu nội bộ cho thấy, quân đội Việt Nam chuẩn bị cho một cuộc chiến tranh có thể xảy ra với Mỹ

Một năm sau khi Việt Nam nâng cấp quan hệ với Washington lên mức ngoại giao cao nhất, một tài liệu nội bộ cho thấy quân đội Việt Nam đã có những bước chuẩn bị cho khả năng xảy ra một “cuộc chiến tranh xâm lược” của Mỹ và coi Hoa Kỳ là một cường quốc “hiếu chiến”, theo một báo cáo được công bố hôm thứ Ba.

Không chỉ phơi bày sự hai mặt trong cách tiếp cận của Hà Nội đối với Mỹ, tài liệu này còn xác nhận nỗi sợ ăn sâu về việc các thế lực bên ngoài kích động một cuộc nổi dậy chống lại ban lãnh đạo Cộng sản, trong cái gọi là một “cuộc cách mạng màu”, tương tự như Cách mạng Cam ở Ukraine năm 2004 hoặc Cách mạng Vàng ở Philippines năm 1986.

Các tài liệu nội bộ khác mà Project 88 , một tổ chức nhân quyền tập trung vào các vi phạm nhân quyền ở Việt Nam, dẫn ra trong bản phân tích của mình cũng cho thấy những mối lo ngại tương tự về động cơ của Mỹ ở Việt Nam.

“Có một sự đồng thuận ở đây, trên toàn bộ bộ máy chính quyền và giữa các bộ, ngành khác nhau”, Ben Swanton, đồng giám đốc của Project 88 và là tác giả báo cáo, cho biết. “Đây không chỉ là quan điểm của một nhóm bên lề hay một yếu tố hoang tưởng nào đó trong Đảng hay trong chính phủ”.

 

“Kế hoạch xâm lược lần thứ hai của Mỹ”

Tài liệu gốc bằng tiếng Việt có tựa đề “Kế hoạch xâm lược lần thứ hai của Mỹ” được Bộ Quốc phòng hoàn thành hồi tháng 8 năm 2024. Tài liệu cho rằng, trong việc theo đuổi “mục tiêu tăng cường răn đe đối với Trung Quốc, Mỹ và các đồng minh sẵn sàng áp dụng các hình thức chiến tranh phi truyền thống và can thiệp quân sự, thậm chí tiến hành các cuộc xâm lược quy mô lớn nhằm vào các quốc gia và vùng lãnh thổ ‘lệch khỏi quỹ đạo của họ’.”

Mặc dù thừa nhận rằng “hiện nay nguy cơ xảy ra chiến tranh chống lại Việt Nam là thấp”, những người soạn kế hoạch cho Việt Nam viết rằng “do bản chất hiếu chiến của Mỹ, chúng ta cần cảnh giác để ngăn chặn Mỹ và các đồng minh ‘tạo ra cái cớ’ nhằm phát động một cuộc xâm lược đất nước ta”.

Các nhà phân tích quân sự Việt Nam cũng phác thảo điều mà họ coi là một quá trình diễn tiến xuyên suốt ba chính quyền Mỹ — từ Barack Obama, qua nhiệm kỳ đầu của Donald Trump, cho tới thời kỳ tổng thống Joe Biden — trong đó Washington ngày càng theo đuổi các mối quan hệ quân sự và quan hệ khác với các quốc gia châu Á nhằm “hình thành một mặt trận chống Trung Quốc”.

 

Việt Nam cân bằng giữa ngoại giao và những nỗi lo nội tại

Trong nhiệm kỳ của mình, năm 2023, ông Biden đã ký với Việt Nam “Quan hệ Đối tác Chiến lược Toàn diện”, nâng quan hệ giữa hai nước lên mức ngoại giao cao nhất, ngang hàng với Nga và Trung Quốc, được mô tả là những “đối tác tin cậy với tình hữu nghị dựa trên sự tôn trọng lẫn nhau”.

Tuy nhiên, trong tài liệu quân sự năm 2024, các nhà hoạch định Việt Nam cho rằng dù Mỹ coi Việt Nam là “một đối tác và một mắt xích quan trọng”, Washington đồng thời cũng muốn “truyền bá và áp đặt các giá trị của mình về tự do, dân chủ, nhân quyền, dân tộc và tôn giáo” nhằm từng bước thay đổi chính quyền xã hội chủ nghĩa của Việt Nam.

Swanton viết trong bản phân tích của mình: “‘Kế hoạch xâm lược lần thứ hai của Mỹ’ cung cấp một trong những cái nhìn tỉnh táo và rõ ràng nhất cho tới nay về chính sách đối ngoại của Việt Nam. Tài liệu này cho thấy rằng, thay vì xem Mỹ là một đối tác chiến lược, Hà Nội coi Washington là một mối đe dọa mang tính sinh tồn và không có ý định tham gia vào liên minh chống Trung Quốc của Mỹ”.

Bộ Ngoại giao Việt Nam không trả lời các email yêu cầu bình luận về báo cáo của Project 88 hoặc về tài liệu được nêu ra trong đó.

Bộ Ngoại giao Mỹ từ chối bình luận trực tiếp về “Kế hoạch xâm lược lần thứ hai của Mỹ”, nhưng nhấn mạnh tới thỏa thuận đối tác mới, cho rằng nó “thúc đẩy thịnh vượng và an ninh cho cả Hoa Kỳ và Việt Nam”.

“Một nước Việt Nam mạnh mẽ, thịnh vượng, độc lập và có khả năng tự cường mang lại lợi ích cho cả hai quốc gia và giúp bảo đảm rằng khu vực Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương vẫn ổn định, an toàn, tự do và rộng mở”, Bộ Ngoại giao Mỹ cho biết.

 

Các tài liệu hé lộ tư duy nội bộ

Ông Nguyễn Khắc Giang, thuộc Viện Nghiên cứu ISEAS – Yusof Ishak tại Singapore, cho biết, các kế hoạch này làm nổi bật những căng thẳng bên trong giới lãnh đạo chính trị Việt Nam, nơi phe bảo thủ gắn với quân đội trong Đảng Cộng sản từ lâu đã bị ám ảnh bởi các mối đe dọa từ bên ngoài đối với chế độ.

“Quân đội chưa bao giờ thực sự thoải mái với việc tiến tới Quan hệ Đối tác Chiến lược Toàn diện với Hoa Kỳ”, ông Giang nói.

Những căng thẳng trong nội bộ chính phủ đã tràn ra không gian công khai hồi tháng 6 năm 2024, khi Đại học Fulbright Việt Nam, có liên hệ với Mỹ, bị một chương trình truyền hình của quân đội cáo buộc là kích động một “cuộc cách mạng màu”. Bộ Ngoại giao Việt Nam đã bảo vệ trường đại học này, vốn được các quan chức Mỹ và Việt Nam nêu bật khi hai nước nâng cấp quan hệ.

Zachary Abuza, giáo sư tại Trường Cao đẳng Chiến tranh Quốc gia ở Washington, cho biết, quân đội Việt Nam vẫn còn “một ký ức rất dài” về cuộc chiến với Mỹ kết thúc năm 1975. Trong khi các nhà ngoại giao phương Tây thường cho rằng Hà Nội quan tâm nhiều nhất tới khả năng Trung Quốc xâm lược, tài liệu này củng cố các văn bản chính sách khác cho thấy nỗi sợ lớn nhất của giới lãnh đạo là một “cuộc cách mạng màu”, ông nói.

Làm suy giảm thêm lòng tin giữa Mỹ và Việt Nam là việc chính quyền Tổng thống Donald Trump cắt giảm ngân sách của Cơ quan Phát triển Quốc tế Mỹ (USAID), khiến các dự án như nỗ lực làm sạch hàng tấn đất bị nhiễm dioxin chết người từ chất khai quang Agent Orange của quân đội Mỹ, cũng như bom mìn và đạn dược chưa nổ do Mỹ để lại, bị gián đoạn.

GS Abuza nói: “Sự bất an lan rộng về các cuộc cách mạng màu sắc này rất đáng thất vọng, bởi vì tôi không hiểu tại sao Đảng Cộng sản lại bất an đến vậy”. Ông Abuza là tác giả cuốn sách “Quân đội Nhân dân Việt Nam: Từ chiến tranh nhân dân đến hiện đại hóa quân sự?” được xuất bản năm ngoái.

“Họ có rất nhiều điều để tự hào — họ đã đưa rất nhiều người thoát khỏi đói nghèo, nền kinh tế đang tăng trưởng mạnh mẽ, họ là điểm đến được giới đầu tư nước ngoài ưa chuộng”.

Mặc dù Trung Quốc và Việt Nam có tranh chấp về các yêu sách lãnh hải ở Biển Đông, các tài liệu này mô tả Trung Quốc nhiều hơn như một đối thủ khu vực, chứ không phải là một mối đe dọa như Mỹ.

GS Abuza nói: “Trung Quốc không đặt ra mối đe dọa mang tính sinh tồn đối với Đảng Cộng sản (Việt Nam). Thực tế, phía Trung Quốc hiểu rằng họ chỉ có thể gây sức ép với Việt Nam đến một mức độ nhất định, bởi họ lo ngại rằng Đảng Cộng sản không thể phản ứng cứng rắn với Trung Quốc (mà không) tỏ ra yếu kém, và điều đó sẽ gây ra một cuộc nổi dậy quy mô lớn”.

Trung Quốc là đối tác thương mại hai chiều lớn nhất của Việt Nam, trong khi Mỹ là thị trường xuất khẩu lớn nhất, điều này buộc Hà Nội phải thực hiện một thế cân bằng tinh tế giữa việc duy trì quan hệ ngoại giao và kinh tế, đồng thời phòng ngừa rủi ro.

“Ngay cả một số nhà lãnh đạo tiến bộ hơn cũng nhìn vào Mỹ và nói rằng: ‘Đúng, họ thích chúng ta, họ đang hợp tác với chúng ta, họ là những đối tác tốt vào thời điểm hiện tại, nhưng nếu có cơ hội xảy ra một cuộc cách mạng màu, thì người Mỹ sẽ ủng hộ nó’,” Abuza nói.

 

Nhiệm kỳ hai của Trump làm dịu bớt một số lo ngại, nhưng lại làm nảy sinh những lo ngại khác

Dưới sự lãnh đạo của ông Tô Lâm, là người trở thành Tổng Bí thư Đảng Cộng sản Việt Nam vào khoảng thời gian tài liệu này được soạn thảo, Việt Nam đã có những hành động tăng cường quan hệ với Mỹ, đặc biệt là dưới thời ông Trump, theo [ông Nguyễn Khắc] Giang.

Ông Lâm được tái bổ nhiệm làm Tổng Bí thư hồi tháng trước và được kỳ vọng sẽ kiêm thêm chức Chủ tịch nước, điều sẽ khiến ông trở thành nhân vật quyền lực nhất của đất nước trong nhiều thập niên.

Khi ông Lâm ở vị trí lãnh đạo, doanh nghiệp gia đình của ông Trump đã khởi công một dự án khu nghỉ dưỡng sân golf và bất động sản hạng sang mang thương hiệu Trump, trị giá 1,5 tỷ USD tại tỉnh Hưng Yên, phía bắc Việt Nam. Nhà lãnh đạo Việt Nam gần như ngay lập tức chấp nhận lời mời của ông Trump tham gia “Hội đồng Hòa bình”, một quyết định mà ông Giang cho rằng là bất thường vì các quyết định đối ngoại thường được cân nhắc rất kỹ lưỡng với sự chú ý sát sao tới phản ứng có thể có từ Bắc Kinh.

Tuy nhiên, chiến dịch quân sự của ông Trump nhằm bắt giữ cựu Tổng thống Venezuela Nicolás Maduro đã mang lại cho các phe bảo thủ ở Việt Nam thêm lý do để lo ngại về việc xích lại gần Washington. Bất kỳ hành động quân sự nào của Mỹ liên quan đến Cuba, một đồng minh của Hà Nội, đều có thể làm xáo trộn thế cân bằng chiến lược của Việt Nam, Giang nói thêm.

Ông Giang nói: “Cuba là vấn đề rất nhạy cảm. Nếu có điều gì đó xảy ra ở Cuba, nó sẽ tạo ra những làn sóng chấn động trong giới tinh hoa chính trị Việt Nam. Nhiều người trong số họ có những mối quan hệ rất chặt chẽ, mang tính cá nhân sâu sắc với Cuba”.

Nhìn chung, năm đầu tiên trong nhiệm kỳ hai của ông Trump nhiều khả năng khiến phía Việt Nam hài lòng với việc Mỹ tập trung vào Tây Bán Cầu, nhưng đồng thời cũng băn khoăn trước những diễn biến khác, GS Abuza nhận định.

“Người Việt sẽ cảm thấy bối rối trước một chính quyền Trump, vốn đã xem nhẹ vấn đề nhân quyền và thúc đẩy dân chủ, nhưng đồng thời lại sẵn sàng vi phạm chủ quyền của các quốc gia và loại bỏ những nhà lãnh đạo mà họ không ưa”, ông [Abuza] nói.

 

David Rising và Aniruddha Ghosal (Bangkok)

(An internal document shows the Vietnamese military preparing for a possible American war)  

 

Dương Lệ Chi biên dịch

 

AP (04.02.2026)